გუშინ ვისმენდი და ექიმმა ლურსმნების ხარშვაზე იხუმრა ,მე კვლევები მსონდა მოსმენილი და გადავწყვიტე ამ თემაზე მესუბრა რადგანბრკინის დეფიციტი ზერიოზული პრობლემაა ტექნოლოგუურ ეპოქაში.
დავსერჩე.
თუჯის (ე.წ. რკინის) ტაფებითა და ქვაბებით საჭმლის მომზადებაზე სერიოზული სამეცნიერო კვლევები არსებობს და ისინი ადასტურებენ, რომ ამ დროს საკვებში რკინის შემცველობა მართლაც იმატებს.
​თუმცა, აქ არის მნიშვნელოვანი ნიუანსები, თუ როგორ, რა პირობებში და რა რაოდენობით ხდება ეს.
​აი, რას ამბობს სამეცნიერო კვლევები (მათ შორის Journal of Food Science და Journal of the American Dietetic Association):
​1. რკინის შემცველობა საკვებში მართლაც იმატებს
​კვლევების მიხედვით, თუჯის ჭურჭელში მომზადებული საკვების 90%-ში რკინის შემცველობა მნიშვნელოვნად იზრდება იმავე საკვებთან შედარებით, რომელიც მინის ან ტეფლონის ჭურჭელში მომზადდა. ზოგიერთ შემთხვევაში საკვებში რკინის რაოდენობა 16%-დან რამდენიმე ასეულ პროცენტამდეც კი იზრდება.
​2. ყველაფერი დამოკიდებულია საკვების მჟავიანობაზე
​კვლევებმა აჩვენა, რომ ტაფიდან რკინის „გამოდნობას“ (leaching) ხელს უწყობს საკვების მჟავიანობა (დაბალი pH) და ტენიანობა.
​საუკეთესო შედეგი: პომიდვრის სოუსები (მაგ. მაკარონის ბოლონეზე), ჩილი, ტომატზე დამზადებული ჩაშუშული კერძები და ვაშლის პიურე ყველაზე მეტ რკინას იწოვს. კვლევის მიხედვით, 1 ჭიქა პომიდვრის სოუსმა თუჯის ქვაბში დუღილისას შეიძლება 5-დან 8 მილიგრამამდე დამატებითი რკინა შეიძინოს.
​მინიმალური შედეგი: მშრალი ან არამჟავე პროდუქტები, როგორიცაა ბრინჯი, ბლინები, მწვანე ლობიო ან კარტოფილი, თუჯის ტაფიდან თითქმის საერთოდ არ იწოვს რკინას.
​3. მომზადების დრო
​რაც უფრო დიდხანს იხარშება ან იშუშება საკვები თუჯის ჭურჭელში, მით მეტი დრო აქვს მჟავას, რომ ტაფის ზედაპირიდან რკინის მიკროსკოპული ნაწილაკები გამოაცალკევოს. მაგალითად, ნელი დუღილის სოუსები ბევრად ეფექტურია, ვიდრე ხორცის სწრაფი შეწვა.
​როგორი რკინა გადადის საკვებში და რამდენად ითვისებს ორგანიზმი?
​ტაფიდან საკვებში გადადის არაჰემური რკინა (ზუსტად ისეთი ფორმის, როგორიც მცენარეებშია).
​ჩვენი ორგანიზმი მას ისე კარგად ვერ ითვისებს, როგორც ხორცში არსებულ (ჰემურ) რკინას. ორგანიზმი ამ რკინის მხოლოდ 2%-დან 20%-მდე ნაწილს შეიწოვს.
​ბუსტერი: კვლევები გვირჩევენ, რომ თუჯის ტაფაში მომზადებულ კერძებს დავუმატოთ C ვიტამინით მდიდარი საკვები (მაგალითად, ბულგარული წიწაკა ან ლიმონის წვენი), რაც ამ რკინის ათვისებას მინიმუმ აორკეცებს.
​ცვლის თუ არა ეს ანემიის სურათს?
​კლინიკურმა კვლევებმა, რომლებიც განვითარებად ქვეყნებში (სადაც ანემია დიდი პრობლემაა) ჩაატარეს, აჩვენა, რომ იმ ოჯახებში, სადაც ალუმინის ჭურჭელი თუჯით ჩაანაცვლეს, ბავშვებსა და ქალებში ჰემოგლობინისა და ფერიტინის მაჩვენებლები საგრძნობლად გაუმჯობესდა.
​თუმცა, თანამედროვე მედიცინა თანხმდება, რომ თუჯის ტაფა არ არის ანემიის მკურნალობის დამოუკიდებელი საშუალება. ის კარგი, ნატურალური და დამხმარე ყოველდღიური მეთოდია ორგანიზმის რკინით დასაპურებლად, მაგრამ მძიმე დეფიციტის დროს ექიმის მიერ დანიშნულ მედიკამენტებს ვერ შეცვლის.
​⚠️ სიფრთხილე: თუ ადამიანს აქვს გენეტიკური დაავადება ჰემოქრომატოზი (ორგანიზმში რკინის ჭარბი დაგროვება), მისთვის თუჯის ჭურჭლის გამოყენება მკაცრად აკრძალულია. ასევე, კარგად დამწვარ და დაზეთილ (seasoned) ტაფას უფრო სქელი დამცავი ფენა აქვს, რაც რკინის გამოყოფას ოდნავ ამცირებს, თუმცა პროცესი მაინც მიმდინარეობს
* * *
ლურსმანს ნუ მოხარშავთ არაფრის მომცემია აი თუჯის ქვაბში მომზადებული საჭმელი კი მართლაც წევს რკინის დონეს ორგანიზმში.