#ლექსები
ნინო დარბაისელი
გათენებამდე გალილეაში
გალილეაში ჯერ - ღამე მთებზე,
თევზი - რამდენი!
თოლიებია აქ და მეთევზე -
მათი გამდენი.
გალილეაში - ეს თოლიები
ჰყივიან რაზე? -
ამონათდიო - ბნელს ტოლი ები!
ხილვა - სინაზე:
წყალზე მავალი - ვისია ლანდი,
გალილეაო,
შიში მრავალი მის მოსვლამდი
გაილევაო?
გალილეაში ცად - მბრწყინავი
მიცურავს ნავი.
* * *
ეს კიმენტარია ლექსისთვის ,, კარტოფილის ყვავილები”
ახლაც და ყოველთვის, როცა შენიშნავთ, რომ ერთი და იგივე სათაურით რამე ორჯერ დევს, წაიკითხეთ ბოლო, რადგან ერთხელ დადებულს - არ მასწორებინებს, მე კი დაწერის მერე დამუშავება მიყვარს და ცვლილება ხშირად დიდია.
#ლექსები
ავტორისაგან:
სან დიეგოს სიმბოლოა იმ უცნობილესი ფოტოს უზარმაზარი ქანდაკება, თეთრებში ჩაცმულ ქალს მუქ ფორმაში ჩაცმული, ომიდან გამარჯვებით დაბრუნებული მეზღვაური რომ ეხუტება და კოცნის. ყველა იღებს სურათს იმ ქანდაკებასთან, სწორედ ამ ავიამზიდის წინ დგას.
ანალოგიური ქანდაკება ნიუ იორკში, ტაიმ სკვერზეც არისო, მაგრამ სიმბოლოდ იქ არ ქცეულა. ნოუ იორკს სხვა სიმბოლოები აქვს.
ლექსის მთავარი კონცეპტი- სახე- მეტაფორა, კომპოზიციურად შემკრავი სინტაგმა ,კარტოფილის ყვავილობა” ასე დამებადა:
მეზღვაურების ძირითადი, ყოველდღიური საჭმელი სხვადასხვაგვარად მომზადებული კარტოფილია - მაწიერია, ტრანსპორტირების საგანგებო პირობები დიდად არ სჭირდება, გემრიელია და ა. შ.
კარტოფილს აქვს ულამაზესი, თეთრი, იმ ქალის კაბასავით ოდნავ ფრიალა, ყვითელგულა ყვავილები. ყვითლებიანი კაცი (გემზე სხვადასხვა ფერის ჩაცმულობას - სხვადასხვა დატვირთვა აქვს . ასეა ამ ლექსშიც . მაგ. ხელთათმნის შავი- ხიფათის, ფატალურობის სიმბოლოა) აგზავნის ბომდამშენებს, ინგლისურად უთვლის ,,ვან ფოთეითო, თუ ფოთეითოზ, ს/თ რიი!
მე ვთარგმნე ქართულად და წამზომოთ დავრწმუნდი, რომ იმავე დროში ვეტევი.
ლექსის ძირითად კონცეპტ- სახე- სიმბოლოში ეს სამი კარტოფილი გაერთიანდა: -
1. კარტოფილი - მეზღვაურის მუდმივი სარჩო და
2. კარტოფილი - გზა ომისაკენ, სიკვდილ- სიცოცხლისაკენ,
3. კარტოფილი - ომიდან დაბრუნებული, თეთრკაბიან შეყვარებულთან ჩახუტებული, ბედნიერად მოყვავილე მეზღვაური.
ამ თავისუფალ ლექსში ორი რიტმული იმპულსი ეჯახება და ერწყმის ერთმანეთს
ომის რეფრენი ყოველი დანომრილი ქვეთავის დასაწყისში და მშვიდი, მშვიდობის ხმა, რომელიც ოცნებამდე მაღლდება.
ფინალი - სამწუხაროდ, ისევ ომია….
ნინო დარბაისელი
კარტოფილის ყვავილები
ერთი კარტოფილი,
ორი კარტოფილი,
სამი!-
ყვითლებში - კაცია შავხელთათმანება.
რაცია - შემდეგი!….
შედეგი?!-
ზედ გულზე შემდექი!
მტერს გაანადგურებ,
აქ დაისადგურებ.
სამხედრო გემბანი,
ყრუ დარიგებანი,
-ღმერთო, რა დიდია!
- ავიამზიდია.
მე კი მეგონა, მეზღვაურები ქვეყნად იმისათვის არსებობებენ,
რომ ზღვას უხდება შორეული,
თეთრი გემები.
ხოლო გემები - ადამიანებს,
მეზღვაურებს აუცილებლად საჭიროებენ,
საჭიროებენ,
შესაკრავ ღილებს -
გაწკრიალებულ უნიფორმაზე.
2.
ერთი - კარტოფილი,
ორი - კარტოფილი,
სამი!…
მე კი მეგონა,
რომ ეს იყო მეზღვაურობა -
სადმე,
ბაქანზე ან ბულვარში გამოწკეპილად სეირნობა,
რანგით უფროსთა დანახვაზე - მისალმება მეზღვაურული.
ხოლო ქალწულებს ოქროსთმიანებს,
ნიავში თეთრად მოშრიალეებს
კარტოფილის ყვითელგულა ყვავილებივით,
მუდმივად უნდა ეცილებინათ ნაპირებიდან
ეს კაცები ხელის დაქნევით,
უნდა ელოდათ უსასრულოდ
და ჩამოსულებს -
შეხტომით და ჩახუტებით შეგებებოდნენ…
როგორც ამ ცნობილ ფოტოზეა!
3.
ერთი კარტოფილი,
ორი კარტოფილი,
სამი!
რა სასტიკია და შეუვალი ეს ყველაფერი,
ეს რა ყოფილა მეზღვაურობა
ან გემი თურმე!
მართლა ნაპირთან მოქანავე,
კარტოფილის
თეთრი ყვავილი კი არ არის,
ამ ზღვისნაპირა,
ამ დიდ ქალაქში - ეს არის მთელი დიდი ქალაქი,
სახელმწიფოში - სახელმწიფო,
მითუმეტეს თუა სამხედრო,
და მით უმეტეს - თვითმფრინავთა გადამზიდველი.
ბრძოლაში მიჰყავს ოთხმოცამდე ვეტმფრენი ერთად!
4.
ერთი კარტოფილი,
ორი კარტოფილი,
სამი!
ო, რახანია, დატოვეს გემი მეზღვაურებმა,
სამხედროები - გადარჩენილნი - ჰოსპიტალებში შემორჩენილი ვეტერანები არიან ალბათ,
ვინც ვერ გადარჩა, სახელი მისი სამარადისოდ ამ ოქროსფერ დაფაზე დარჩა.
ჩაბარდა უკვე ავტომატური ღილაკის თხრობას ის დისციპლინა,
საყოველთაოდ
ნორმატიული მოზომილობა:
გაუქმებული საწოლები -
რკინის რიგები -
დაბალი, მრავალსართულიანი;
საშხაპენი და სამრეცხაონი,
სამკერვალო და სამზარეულო,
სასადილოთა ხორცისა და ბოსტნეულის,
სხვა პროდუქტების ცალკე მაცივარი-ოთახები უზარმაზარი.
სამედიცინო დეპარტამენტი,
საამქროები,
ამხელა ძრავა -
ამ ძრავაში მე და შენ ერთად,
შენ - სულ იცვლები ასეთ მომენტში,
შენ ახლა მართლა გავროში ხარ,
უზარმაზარი ცხოველის გულში მოხეტიალე,
მე კი გავროშის მოიმედე,
და ხელის მჭიდროდ ჩამჭიდებელი ობოლი ვინმე,
ციხეც კი, ციხის გისოსები,
ეს - დამთრგუნავი
ინდუსტრია უზარმაზარი!
5.
ერთი კარტოფილი,
ორი კარტოფილი,
სამი!
ხელს გაგიშვებ და ჩემს არსებაში ვიღაც ხმიანობს:
მე აქ რა მინდა,
აქ - არაფერი - მე - არ მგულისხმობს,
და საერთოდაც,
არაფერია დარჩენილი დედამიწაზე,
გაუქმებულ სამხედრო გემზე უქალო და
გემზე უფრო მასკულინური.
(ეს- დღევანდელი ტურისტები - არ ითვლებიან!)
რატომ ვუცქერი დაჟინებით უკვე გემის სპეციპიკურ სუნს შეჩვეული
ამ რკინის პეპლებს,
მე აქ რა მინდა!
პეპლის საჭერით, მინდვრად პეპლებს უნდა დავდევდე
და უნდა მეცვას სულ ყვავილებით მოჩითული ფუშფუშა კაბა.
შენ რამ დაგძაბა, აბა, ეკლები?
შენ არ გინახავს კარტოფილის ოქროსგულა, თეთრი ყვავილი?
ამ თვითმფრინავის ბლანტ შუშაში
მე ვირეკლები.
ერთი კარტოფილი,
ორი კარტოფილი,
სამი!
- - - -
* ერთი კარტოფილი,
ორი კარტოფილი,
სამი! - თვლაა საგანგებოდ, ყვითლებში ჩაცმული სამხედრო პირის მიერ. ძრავაჩართულმა თვითმფრინავმა ამ დროში უნდა დატოვოს გემბანი, თუ ვინმე გაიტანა-გაიტანა, არ უნდა შეჩერდეს! ეს - მისი პრობლემა არაა!
ავტორისაგან:
სან დიეგოს სიმბოლოა იმ უცნობილესი ფოტოს უზარმაზარი ქანდაკება, თეთრებში ჩაცმულ ქალს მუქ ფორმაში ჩაცმული, ომიდან გამარჯვებით დაბრუნებული მეზღვაური რომ ეხუტება და კოცნის. ყველა იღებს სურათს იმ ქანდაკებასთან, სწორედ ამ ავიამზიდის წინ დგას.
ანალოგიური ქანდაკება ნიუ იორკში, ტაიმ სკვერზეც არისო, მაგრამ სიმბოლოდ იქ არ ქცეულა. ნოუ იორკს სხვა სიმბოლოები აქვს.
ლექსის მთავარი კონცეპტი- სახე- მეტაფორა, კომპოზიციურად შემკრავი სინტაგმა ,კარტოფილის ყვავილობა” ასე დამებადა:
მეზღვაურების ძირითადი, ყოველდღიური საჭმელი სხვადასხვაგვარად მომზადებული კარტოფილია - მაწიერია, ტრანსპორტირების საგანგებო პირობები დიდად არ სჭირდება, გემრიელია და ა. შ.
კარტოფილს აქვს ულამაზესი, თეთრი, იმ ქალის კაბასავით ოდნავ ფრიალა, ყვითელგულა ყვავილები. ყვითლებიანი კაცი (გემზე სხვადასხვა ფერის ჩაცმულობას - სხვადასხვა დატვირთვა აქვს . ასეა ამ ლექსშიც . მაგ. ხელთათმნის შავი- ხიფათის, ფატალურობის სიმბოლოა) აგზავნის ბომდამშენებს, ინგლისურად უთვლის ,,ვან ფოთეითო, თუ ფოთეითოზ, ს/თ რიი!
მე ვთარგმნე ქართულად და წამზომოთ დავრწმუნდი, რომ იმავე დროში ვეტევი.
ლექსის ძირითად კონცეპტ- სახე- სიმბოლოში ეს სამი კარტოფილი გაერთიანდა: -
1. კარტოფილი - მეზღვაურის მუდმივი სარჩო და
2. კარტოფილი - გზა ომისაკენ, სიკვდილ- სიცოცხლისაკენ,
3. კარტოფილი - ომიდან დაბრუნებული, თეთრკაბიან შეყვარებულთან ჩახუტებული, ბედნიერად მოყვავილე მეზღვაური.
ამ თავისუფალ ლექსში ორი რიტმული იმპულსი ეჯახება და ერწყმის ერთმანეთს
ომის რეფრენი ყოველი დანომრილი ქვეთავის დასაწყისში და მშვიდი, მშვიდობის ხმა, რომელიც ოცნებამდე მაღლდება.
ფინალი - სამწუხაროდ, ისევ ომია….
* * *
#თარგმანები
Dato lomidze
დათო ლომიძე
აი, როგორ უნდა გინდოდეს მეგობრის გულის გახარება და რამსიშორეზე უნდა იყოს ბაჰა მექსიკის საზღვრიდან, ნიკალა გუმილიოვის ეს შედევრი რომ თარგმნო
ნ. გუმილიოვი
გზაარეული ტრამვაი
მივუყვებოდი მე უცნობ ქუჩას,
მესმოდა, ყვა-ყვას იძახდა ყვავი,
სტვენა გრიალი ისმოდა ურჩად,
ჩემწინ მიჰქრიოდა ერთი ტრამვაი!
როგორ ავახტი ბაქანს, რარიგი
გამოცანაა ჩემთვისაც თავად,
ცეცხლოვან ბილიკს ტოვებდა იგი,
დღისით- მზისითაც გასაფანტავად.
ბნელფრთა ბურუსად გაქროლდა ჩქარა,
დროის ფსკერს არვინ იყო გამგონი:
გამცილებელო, გეყოფათ, კმარა
და შეაჩერეთ დროზე ვაგონი!
მორჩა. კედელიც უკვე შევზნიქეთ,
პალმის რიგებიც გავვლეთ გრიალით,
ნევაც, ნილოსიც, სენაც და იქეთ,
სამივე ხიდი გადავიარეთ.
.ფანჯრის ჩარჩოში გამოკრთა მრთელი
მოხუცი, გვტყორცნა მზერა ნაცადი,
ღატაკი იგი ბეირუთელი,
რაც მოკვდა, გადის ეს წელიწადი.
სად ვარ? რა ნელა, თანაც მღელვარედ
გული მიცემს და პასუხს ინდომებს:
სადგურზე ბილეთს შეიძენ მალე,
თუ გსურს, ეწვიო სულის ინდოეთს
აბრაა…სისხლით ნაწერმა გამცრა,
ამბობენ - მწვანე. ცოდნა არ ამცდა,
კომბოსტოსა და ბრიუკის ნაცვლად,
აქ მოჭრილ თავებს ჰყიდიან კაცთა.
წითელპერანგა, სახემსივანმა
ჯალათმა მომჭრა მეც საუცბათოდ
და თავი ჩემი მან ბრაზიანმა,
ნაპოხი ყუთის ძირში ჩააგდო.
შესახვევში კი ღობე მოძველო,
სახლს სამფანჯრიანს - რუხი გაზონი.
აქ გამიჩერეთ გამცილებელო,
აქ გამიჩერეთ დროზე ვაგონი!
მაშენკა, აქ ხომ ცხოვრობდი, მღერდი,
მე, შენს სასიძოს მიქსოვე ხალი,
სადაა ის ხმა, სხეული დღემდი,
ნუთუ აღარა ხარ უკვე ცოცხალი?.
როგორ ჩქამობდი შენს შუშაბანდში!
მქონდა პარიკი მე შეპუდრული,
იმპერატრიცის მნახველად დავრჩი
და ვეღარ შეგხვდი დაბრუნებული.
მე ახლა მივხვდი: თავისუფლება
ჩვენი მიღმური შუქით ამეტებს,
ხალხს და აჩრდილებს რომ ეუფლება,
ზოოლოგიურ ბაღში - პლანეტებს.
და უცებ ქარი ნაცნობი, ტკბილი
ხიდიდან ისევ ზედ მომაწყდება
მხედარი, რკინის თათმანი, წყვილი
ის წყვილი წიხლი მე არ ამცდება.
მართლმადიდებლურ ურყევს სიმყარეს
სად ისააკი ასჭრია მშვიდი,
ვილოცებ, ვიტყვი:- ჯანმრთელად იყვეს
მაშენკა, მქონდეს მეც პანაშვიდი.
შენზე მარადის მჭნუნვარებს გული,
სუნთქვა - ჭირს, ყოფნა მტკივდება დღემდი,
მაშენკა, ვხდები დაჯერებული,
რომ მიყვარდი და სულ გიდარდებდი!
(თარგმანი ნინო დარბაისელისა)
Н . Гумилев
Заблудившийся трамвай
Шёл я по улице незнакомой
И вдруг услышал вороний грай,
И звоны лютни, и дальние громы,
Передо мною летел трамвай.
Как я вскочил на его подножку,
Было загадкою для меня,
В воздухе огненную дорожку
Он оставлял и при свете дня.
Мчался он бурей тёмной, крылатой,
Он заблудился в бездне времён…
Остановите, вагоновожатый,
Остановите сейчас вагон!
Поздно. Уж мы обогнули стену,
Мы проскочили сквозь рощу пальм,
Через Неву, через Нил и Сену
Мы прогремели по трём мостам.
И, промелькнув у оконной рамы,
Бросил нам вслед пытливый взгляд
Нищий старик, — конечно, тот самый,
Что умер в Бейруте год назад.
Где я? Так томно и так тревожно
Сердце моё стучит в ответ:
«Видишь вокзал, на котором можно
В Индию Духа купить билет?»
Вывеска… кровью налитые буквы
Гласят — зеленная, — знаю, тут
Вместо капусты и вместо брюквы
Мёртвые головы продают.
В красной рубашке с лицом, как вымя,
Голову срезал палач и мне,
Она лежала вместе с другими
Здесь в ящике скользком, на самом дне.
А в переулке забор дощатый,
Дом в три окна и серый газон…
Остановите, вагоновожатый,
Остановите сейчас вагон!
Машенька, ты здесь жила и пела,
Мне, жениху, ковёр ткала,
Где же теперь твой голос и тело,
Может ли быть, что ты умерла?
Как ты стонала в своей светлице,
Я же с напудренною косой
Шёл представляться Императрице
И не увиделся вновь с тобой.
Понял теперь я: наша свобода
Только оттуда бьющий свет,
Люди и тени стоят у входа
В зоологический сад планет.
И сразу ветер знакомый и сладкий
И за мостом летит на меня,
Всадника длань в железной перчатке
И два копыта его коня.
Верной твердынею православья
Врезан Исакий в вышине,
Там отслужу молебен о здравьи
Машеньки и панихиду по мне.
И всё ж навеки сердце угрюмо,
И трудно дышать, и больно жить…
Машенька, я никогда не думал,
Что можно так любить и грустить!
Заблудившийся трамвай
Шёл я по улице незнакомой
И вдруг услышал вороний грай,
И звоны лютни, и дальние громы,
Передо мною летел трамвай.
Как я вскочил на его подножку,
Было загадкою для меня,
В воздухе огненную дорожку
Он оставлял и при свете дня.
Мчался он бурей тёмной, крылатой,
Он заблудился в бездне времён…
Остановите, вагоновожатый,
Остановите сейчас вагон!
Поздно. Уж мы обогнули стену,
Мы проскочили сквозь рощу пальм,
Через Неву, через Нил и Сену
Мы прогремели по трём мостам.
И, промелькнув у оконной рамы,
Бросил нам вслед пытливый взгляд
Нищий старик, — конечно, тот самый,
Что умер в Бейруте год назад.
Где я? Так томно и так тревожно
Сердце моё стучит в ответ:
«Видишь вокзал, на котором можно
В Индию Духа купить билет?»
Вывеска… кровью налитые буквы
Гласят — зеленая, — знаю, тут
Вместо капусты и вместо брюквы
Мёртвые головы продают.
В красной рубашке с лицом, как вымя,
Голову срезал палач и мне,
Она лежала вместе с другими
Здесь в ящике скользком, на самом дне.
А в переулке забор дощатый,
Дом в три окна и серый газон…
Остановите, вагоновожатый,
Остановите сейчас вагон!
Машенька, ты здесь жила и пела,
Мне, жениху, ковёр ткала,
Где же теперь твой голос и тело,
Может ли быть, что ты умерла?
Как ты стонала в своей светлице,
Я же с напудренною косой
Шёл представляться Императрице
И не увиделся вновь с тобой.
Понял теперь я: наша свобода
Только оттуда бьющий свет,
Люди и тени стоят у входа
В зоологический сад планет.
И сразу ветер знакомый и сладкий
И за мостом летит на меня,
Всадника длань в железной перчатке
И два копыта его коня.
Верной твердынею православья
Врезан Исакий в вышине,
Там отслужу молебен о здравьи
Машеньки и панихиду по мне.
И всё ж навеки сердце угрюмо,
И трудно дышать, и больно жить…
Машенька, я никогда не думал,
Что можно так любить и грустить!
Заблудившийся трамвай
Шёл я по улице незнакомой
И вдруг услышал вороний грай,
И звоны лютни, и дальние громы,
Передо мною летел трамвай.
Как я вскочил на его подножку,
Было загадкою для меня,
В воздухе огненную дорожку
Он оставлял и при свете дня.
Мчался он бурей тёмной, крылатой,
Он заблудился в бездне времён…
Остановите, вагоновожатый,
Остановите сейчас вагон!
Поздно. Уж мы обогнули стену,
Мы проскочили сквозь рощу пальм,
Через Неву, через Нил и Сену
Мы прогремели по трём мостам.
И, промелькнув у оконной рамы,
Бросил нам вслед пытливый взгляд
Нищий старик, — конечно, тот самый,
Что умер в Бейруте год назад.
Где я? Так томно и так тревожно
Сердце моё стучит в ответ:
«Видишь вокзал, на котором можно
В Индию Духа купить билет?»
Вывеска… кровью налитые буквы
Гласят — зеленная, — знаю, тут
Вместо капусты и вместо брюквы
Мёртвые головы продают.
В красной рубашке с лицом, как вымя,
Голову срезал палач и мне,
Она лежала вместе с другими
Здесь в ящике скользком, на самом дне.
А в переулке забор дощатый,
Дом в три окна и серый газон…
Остановите, вагоновожатый,
Остановите сейчас вагон!
Машенька, ты здесь жила и пела,
Мне, жениху, ковёр ткала,
Где же теперь твой голос и тело,
Может ли быть, что ты умерла?
Как ты стонала в своей светлице,
Я же с напудренною косой
Шёл представляться Императрице
И не увиделся вновь с тобой.
Понял теперь я: наша свобода
Только оттуда бьющий свет,
Люди и тени стоят у входа
В зоологический сад планет.
И сразу ветер знакомый и сладкий
И за мостом летит на меня,
Всадника длань в железной перчатке
И два копыта его коня.
Верной твердынею православья
Врезан Исакий в вышине,
Там отслужу молебен о здравьи
Машеньки и панихиду по мне.
И всё ж навеки сердце угрюмо,
И трудно дышать, и больно жить…
Машенька, я никогда не думал,
Что можно так любить и грустить!
ნინო დარბაისელი, პოეზია
