მეგრულ/სვანურ/ლაზური ენები

სიტყვა "ხიდი" - აზრობრივად წოვურად შეიძლება ასე ითქვას - წყალს იქეთ

შიბაქი - ორპირი

ბაკან - გუდა

ფხაკალ - კურდღელი

ბუბუკ - ყვავილი

კალტ - ხაჭო



This post has been edited by PBero on 4 Dec 2004, 18:00

არავითარ შემთხვევაში... იბერიაში ჯერ ეს ერთი დასავლეთ საქართველო არასოდეს შედიოდა (ფარნავაზის დროს იმერეთის ნაწილი იყო მხოლოდ 30 წლით თუ რაღაც). მეორეს ერთიც, არ ხდება მასე ენიდან ენაზე გადასვლა, რისთვისაც აუცილებელია მიგრაცია. ბასკები 3000 წელია ინდოევროპელების გარემოცვაში ცხოვრობენ, ხან რომის იმპერიაში იყვნენ, ხან კარლოს დიდი სამეფოში, ხან ესპანეთში, ხან საფრანგეთში და ა.შ. მაგრამ შემოინახეს ენა! იმიტომ რომ იქ როგორც ჩანს ვერ მოხდა ინდოევროპელთა მასიური ჩასახლება (ერთბაშად ჩასახლება არ მომხდარა, ყოველ შემთხევაში). ანდა იგივე სამეგრელოს დავუბრუნდეთ - რა მართლმადიდებლობა არ იყო სამეგრელოში? რა იქ საქართველოს სამეფოს იურისდიქცია არ ვრცელდებოდა? აშკარად, სამეგრელო ზუსტად იგივე პოლიტიკურ პირობებში იყო , როგორც გურია ... მაგაშია სწორედ საქმე, რომ გურიაში მოხდა ქართების მიგრაცია, სამეგრელოში კი არ მოხდა და თუ მოხდა, არასაკმარისი რაოდენობით - რის შემდეგაც ეს ქართები გამეგრელდნენ...
* * *

გეთანხმები! ენის შეტანა მთაში მხოლოდ ოსებმა მოახერხეს, ისიც ვაინახებთან დიდი ბრძოლების და დაგნარის შედეგად. ეხლაც არ ძულთ ერთმანეთი ნახებს და ოსებს???
ხევსურების ვაინახური წარმოშობის თეორია სისულელეა, ისევე როგორც ფრანგულის, თუმცა რა თქმა უნდა მათში ჩრდილოკავკასიური სისხლიც ურევია რაღაც "დოზით", ბოლობოლო ათასწლეულები გვერდიგვერდ ცხოვრობდნენ ნოხჭ/ღალღაებთან...

ორივე პროცესი მიმდინარეობდა

სამაგიეროდ მთელმა დანარჩენმა პირინეის ნახ.-კუნძულმა დაკარგა

Ar-Pharazon
საინტერესო ჰიპოთეზაა მაგრამ იმავე ლოგიკით რატომ მოხდა ქართების ჩასახლება გურიაში და სამეგრელოში საერთოდ არა,ან ლეჩხუმში და რაჭაში კი და სვანეთსი არა?????

მე ვიცი სიტყვა "ბაცბურ მოტ" - ბაცბური ენა. -ურ სუფიქსი ქართული გავლენის აშკარა მანიშნებელია....

ისე გვარი ფხაკაძე წოვური ფხაკალიდან ხომ არ მოდის შემთხვევით?

Ar-Pharazon

1. მე უკვე მოვიყვანე საფრანგეთის, ინგლისის, ამერიკის, აზერბაიჯანის, ალბანეთის მაგალითები, რომლებიც ნათლად მეტყველებს რომ მიგრაცია ან ვიღაცის მიერ სხვა ერის ანექსია სხვადასხვანაირ გავლენას ახდენს.

2. ქართიზაცია დაიწყო აღმოსავლეთ საქართველოს მომიჯნავე რეგიონებიდან და გასულ საუკუნეშიც ვრცელდებოდა დასავლეთის მიმართულებით. მთარაჭა ავიღოთ, სვანებით დასახლებული ეს კუთხე რაც რაჭის ერისთავს გადაეცა, მას შემდეგ მოხდა მოსახლეობის ქართიზაცია. იგივე გორდი, რომელიც დღეს ხონის რაიონს (იმერეთს) ეკუთვნის (19 საუკუნემდე სამეგრელოს მთავრის რეზიდენციას წარმოადგენდა) და მანდ მეგრულად ლაპარაკობდნენ, მაგრამ დღეს ალბათ უკვე ქართულად. აიღე ხობის რაიონი, შეუერთე იმერეთს და 1-2 საუკუნეში მოხდება ქართიზაცია და არა იმიტომ რომ იქ იმერლები დასახლდებიან.
ეხლა მეზარება ძალიან ვრცლად ავღწერო დასავლეთ საქართველოს ქართიზაციის პროცესი და თან დიდი პოსტი მძიმე წასაკითხია.

მაგი უკვე ძნელი სათქმელია. ალბათ მეგრელებმა ქართები რიონს მიღმა არ გამოუშვეს. საფიქრალია რომ დასავლეთ საქართველოს გაქართების პროცესი არც თუ ისე უმტკივნეულოდ მიდიოდა. ჩემი აზრით არაბთა შემოსევების შემდეგ იმერეთი/გურია/აჭარის ტერიტორია შედარებით დაცარიელდა, რის შემდეგაც სამხრეთიდან წამოსული ქართები სახლდებიან და ერევიან მეგრელთა ნარჩენებს. პარალელების გავლება შეიძლება აფხაზეთის გააფსუების პროცესზე. ბიჭვინთამდე მხოლოდ მეგრელები ცხოვრობდნენ და XIV საუკუნიდან აფსუებმა (რომლებთც მაშინდელი წყაროები აფსარებს ეძახიან) ნელნელა ჩამოსახლება დაიწყეს. XVII საუკუნისთვის კოდორს მიღმა უკვე მთლიანად გააფსუებული იყო მოსახლეობა, ხოლო XVIII საუკუნის ბოლოს საზღვარმა თითქმის ენგურამდე ჩამოაღწია. სხვათაშორის, თანამედროვე სამურზაყანო (გალის რაიონი) ასეთი ასიმილაციის საუკეთესო მაგალითია.

Ar-Pharazon
ასევე გავლენა მეორე მხარესაცაა, თუ არ მეშლება კოლხეთი - სველ, წყლიან ადგილს ნიშნავს...

გვარზე ვერაფერს გეტყვი.

Ar-Pharazon

საიდან მოგაქვს ეს თეორიები, წყაროს ხომ ვერ დაასახელებ?

ადრეც არაერთხელ გითხარი და კიდევ გიმეორებ: ეგება გენახა კოტე ჭრელაშვილის (წოვა-თუშია თავად) წიგნი "წოვა-თუშური ენა" - თბილისი 2002. იქ ნახავ აკაკი შანიძის შესანიშნავ სტატიას წოვა-თუშების ვინაობის თაობაზე. მინდა გითხრა, რომ წოვა-თუშები და სხვა თემის თუშები არიან ისტორიულად ერთი ტომი. ა. შანიძის მიხედვით, თუშების ერთმა ნაწილმაც განიცადა ქართიზაცია, თუმცა შეიძლება პირიქითაც იყოს. ქართული ენის თუშურ დიალექტს ეტყობა ძველი წოვა-თუშური ენის ნაკვალევი, რომელიც ენათა უბრალო მეზობლობით ვერ აიხსნება. თუშურ დიალექტზე მეტყველი თუშების წინაპრები ისეთივე ორენოვანნი უნდა ყოფილიყვნენ, როგორიც არიან წოვა თუშები (ანუ უნდა ემეტყველათ წოვა-თუშურსა და ქართულ ენებზე). წოვა-თუშურის კვალი ყველაზე თვალსაჩინოდ ემჩნევა თუშური დიალექტის ფონეტიკასა და ლექსიკას... დანარჩენისთვის იხილე კ. ჭრელაშვილის წიგნი...

თუშური დიალექტის შესახებ ინფორმაციისთვის იხ. თუშური დიალექტი. სამწუხაროდ, აქ წოვა თუშურის გავლენის თაობაზე არაფერია ნათქვამი... თავად თუშური დიალექტი გამოირჩევა თავისი არქაულობით... შემოუნახავს უამრავი ძველქართული სიტყვა და კონსტრუქცია, რაც დღევანდელ სამწერლობო ქართულში დაკარგულია...

This post has been edited by Chkoni on 4 Dec 2004, 19:05

Ar-Pharazon

ლაზეთი ავიღოთ მაგალითად. რიზეს უბანში საკუთარი ენა უკვე დავიწყებული აქვთ და მარტო თურქულადღა ლაპარაკობენ, თუმცა ეთნიკურად ლაზური წარმოშობის არიან და იქ მოსახლეობის უმრავლესობასაც წარმოადგენენ. ათინას უბანში კი ლაზური ენა შემონახული აქვთ. ამ შემთხვევაში მიგრაცია არაფერ შუაშია, გადამწყვეტი მნიშვნელობა თურქეთის სახელმწიფოს შემადგენლობაში ყოფნაა. ლაზების თურქიზაცია კი დაიწყო სამხრეთიდან და დღესაც ვრცელდება საქართველოს საზღვრის მიმართულებით.

ძნელი დასაჯერებელია, რომ რაჭის ერისთავმა უცებ გამოსცა ბრძანება და სვანებმა დაივიწყეს სვანური, ეგრევე გადავიდნენ რა ქართულზე! მართლა ძნელი დასაჯერებელია, სვანები მაინც არ ყოფილიყვნენ!!! ჩემის აზრით აქაც ქართების ჩასახლებამ და აღრევამ ითამაშა როლი...
იგივე ინგლისის მაგალითს შევხედოთ. უილიამმა რომ დაპყრო ინგლისი, ძველინგლისური (ანგლოსაქსური) ნაციის ჩამოყალიბება დასრულებული იყო. ამას მოყვა 300 წლიანი აშკარა ფრანგიზაციის მცდელობა - ოფიციალური ენა ქვეყნისა გახდა ფრანგული, მაგრამ საბოლოოდ გამოვიდა ის, რომ ინგლისური დარჩა აშკარა გერმანულ ენად ფრანგული (რომანული) ლექსიკით. უილიამს და მის მემკვიდრეებს კი ჰქონდათ ძალაუფლება, მაგრამ იმდენი ნორმანი არ ჰყოლიათ და ანგლოსაქსი მოსახლეობა გაეფრანგებინათ. ისევდაისევ მივდივართ დასკვნამდე - ვერცერთი ფეოდალი თუ მეფე ბრძანებით ან პოლიტიკური ბერკეტებით ვერ შეუცვლის ერს ენას , ამისათვის ახალმოსახლეებია საჭირო...

ისე, ფრანსუა გამბას თუ დავუჯერებთ 19 საუკუნის დასაწყისში გურიის ხალხი იგივე იყო რაც სამეგრელოს ხალხი და იგივე ენაზეც ლაპარაკობდა. ხოლო დიუმას თუ დავუჯერებთ მოხევეები გაქართველებული ოსები არიან.

Chkoni

კი ასეა.

იმწამსვე არა, თუ არ ვცდები 2 საუკუნე დასჭირდა.

აკი გითხარი, ანექსია და მიგრაცია სხვადასხვა შემთხვევაში სხვადასხვა გავლენას ახდენს თქო.

ეგ გაცილებით ადრე მოხდა... გურული დიალექტისთვის დამახასიათებელი ფორმები შემოქმედის და ჯუმათის ბიბლიოთეკებში შენახულ XV-XVI საუკუნის წიგნებშია დადასტურებული. გურია-ზღვისპირა აჭარა (ქობულეთის მხარე) ერთი ეთნიკური ჯგუფი იყო XVIII საუკუნემდე და , როგორც ჩანს ამ კუთხის ქართიზაცია ყველაზე გვიან VIII-IX საუკუნეებში მოხდა...