დენი წავიდა, დროებითი თემა (იმედია)

აზ-5-ს დააჭირეს ..............................

ანუ რაღაცას დავაჭირეთ ხელი და პატრონი მოგვეტყნაო?

ვააახ ბიჭო, ბიჭო.

ეხლა კომპზე ვზივზრ და ვაიფაით ვარ აქ, ოკ, აქ ტეხავს,აქანე შმოსული
Old City

ძალიან თამამები არიან მათ არ იციან რაა წარუმატებლობა, მამა ენაცვალოთ



This post has been edited by tengo9786 on 5 Aug 2026, 21:37

საბურთალოზე მოვიდა.
თუმცა მერე რა, ნარმანიამ უნდა დაადგინოს, რომ შესაძლოა ოპოების გამო არ წასულა დენი, მაგრამ სიხარულით ნამდვილად გაუხარდათ, ამიტომ რამე სასჯელი უნდა დაადოს. რამემ ხომ მაინც უნდა გაახაროს დაბოღმილი გულები.

მაგთი ამუშავდა თქვენთან?
რა სჭირს ამ ყველაზ ე.წ მაგარ ქსელს.

ანუ რაღაცას დავაჭირეთ ხელი და პატრონი მოგვეტყნაო?

ვააახ ბიჭო, ბიჭო.

იმდენი მაგათ დედებს შესცა მთელმა სამყარო

გავიგეთ ცოდვილი ზარდიაშვილის ბრალი არ ყოფილა თურმე და მაგის მოხსნამ არ უშველა მგონი მიშას ბრალია, გამოუშვან ციხიდან ხომ ხედავენ ციხიდანაც რეებს ატრიალებს ეგ სექსუალური კაცი )))

----------------------------------------------

This post has been edited by KobSak on 5 Aug 2026, 21:47

ჩემს უბანშიც კი არ მოსულა მთლიანად.

რომ არ გაგვკვირვებოდა, ამაზე მიშამ იმუშავა და ახლა ქოცები ზრუნავენ, რომ ისევ გაგვიკვირდეს.

ქვემოთ მოცემული შეფასება არის ტოპოლოგიურ-რეჟიმული ანალიზი, რადგან ზუსტი რიცხვითი load-flow-ისთვის საჭიროა ავარიამდე და ავარიის მომენტში დაფიქსირებული SCADA/EMS მონაცემები: გენერატორების გამომუშავება, კვანძური დატვირთვები, ხაზების MW/Mvar ნაკადები, ძაბვები, HVDC-ის დავალება, ავტომატიკის მოქმედების დროები და ინერციაში მყოფი აგრეგატების სია.

1. საქართველოს 500 კვ ქსელის ლოგიკა

საქართველოს 500 კვ ქსელი პირობითად რამდენიმე ძირითად დერეფნად იყოფა:

დასავლეთი–ცენტრი–აღმოსავლეთის დერეფანი

დასავლეთ საქართველოს მსხვილი ჰიდროგენერაცია 500 კვ ქსელით გადადის იმერეთისა და ქართლის მიმართულებით. ამ სქემაში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია:

* ჯვრის 500/220 კვ კვანძი;
* წყალტუბოსა და ზესტაფონის კვანძები;
* 500 კვ ხაზი „იმერეთი“;
* ქსანი–გარდაბანი–მარნეულის აღმოსავლეთის რგოლი;
* ახალციხის 500/400/220 კვ კვანძი.

სსე-ის განვითარების დოკუმენტშიც ხაზგასმულია, რომ 500 კვ „იმერეთის“ ხაზის დაკარგვისას დარჩენილი 220 კვ ქსელი ყოველთვის ვერ უზრუნველყოფს სრული სიმძლავრის გადატანას. ეს ნიშნავს, რომ „იმერეთი“ მხოლოდ ჩვეულებრივი ხაზი არ არის — იგი დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ გადაცემის ერთ-ერთი სისტემური ხერხემალია.

რუსეთის მიმართულება

რუსეთთან ძირითადი მაღალი სიმძლავრის კავშირია 500 კვ „კავკასიონი“, რომელიც დასავლეთ/ჩრდილო-დასავლეთის ნაწილს რუსეთის სინქრონულ სისტემასთან აკავშირებს. ჯვრის ქვესადგურისა და „კავკასიონის“ შეყვანა-გამოყვანის სქემა შექმნილია ამ კავშირის საიმედოობისა და დასავლეთის ჰიდროენერგიის გადაცემის გასაძლიერებლად.

ქსანი–სტეფანწმინდის ხაზიც რუსეთის მიმართულებით მიმოცვლისა და ჩრდილოეთის კავშირის გაძლიერების პროექტად განიხილებოდა, თუმცა კონკრეტულ რეჟიმში მისი გამოყენება და ჩართულობა ოპერატიულ სქემაზეა დამოკიდებული.

თურქეთის მიმართულება

თურქეთთან კავშირი პრინციპულად განსხვავებულია: ახალციხეში საქართველო და თურქეთი დაკავშირებულია back-to-back HVDC გარდამქმნელებით, ანუ ორი სისტემა ერთმანეთთან სინქრონულად არ მუშაობს. აქტიური სიმძლავრის გაცვლა იმართება კონვერტერის დავალებით და არა უშუალოდ ქსელების საერთო სიხშირით.

ამიტომ თურქეთის სისტემა ჩვეულებრივ:

* საქართველოს სიხშირეს ავტომატურად არ „იჭერს“ საკუთარი ინერციით;
* საქართველოში გენერაციის უეცარი დეფიციტისას დახმარებას მხოლოდ HVDC-ის მართვის სპეციალური ფუნქციის ან ახალი დისპეტჩერული ბრძანების ფარგლებში ახდენს;
* ავარიული კასკადისას შეიძლება გაითიშოს, დაიბლოკოს ან შეამციროს გადაცემა, თუ AC ძაბვა/სიხშირე დასაშვებ დიაპაზონს გასცდება.

2. გეგუთის ენერგოკვანძის რეალური როლი

აქ მნიშვნელოვანია ერთი კორექტირება: „გეგუთი“ 500 კვ ქსელის უშუალო ელემენტი არ არის. გავრცელებული წინასწარი ინფორმაციით, საუბარია ქვესადგურ „ქუთაისი 220“-დან გამომავალ 110 კვ ხაზ „გეგუთზე“, რომელიც „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ ეკუთვნის. მარეგულირებლის წინასწარი შეფასებით, ამ ხაზთან დაკავშირებულმა პროცესმა შესაძლო გავლენა მოახდინა დაცვისა და გამყოფი ავტომატიკის შემდგომ მოქმედებაზე.

ამრიგად, გეგუთის პრობლემა უნდა განვიხილოთ არა როგორც „110 კვ ხაზმა პირდაპირ გადატვირთა მთელი 500 კვ სისტემა“, არამედ როგორც შესაძლო გამომწვევი მოვლენა:

1. 110 კვ ქსელში მოკლე შერთვა ან არანორმალური რეჟიმი;
2. დაცვის არასწორი სელექტიურობა, არასაკმარისი სისწრაფე ან სარეზერვო დაცვის ფართო მოქმედება;
3. ზემდგომ 220 კვ კვანძზე ძაბვის ჩავარდნა ან გათიშვების გავრცელება;
4. გადამცემი სისტემის გამყოფი ავტომატიკის მოქმედება;
5. სახელმწიფოთაშორისი პარალელური კავშირის დაკარგვა;
6. სიხშირისა და ძაბვის კასკადური ვარდნა.

სწორად კოორდინირებულ სისტემაში 110 კვ ხაზის ავარია უნდა ჩაიკეტოს ლოკალურად — ხაზის ორივე ბოლოში სწრაფი გათიშვით — და არ უნდა გადაიზარდოს ქვეყნის მასშტაბის სისტემურ ავარიაში.

3. იმერეთის ბალანსი და სიმძლავრის ნაკადები

იმერეთი რეჟიმულად არის ტრანზიტული და მოხმარების რეგიონი, რომელიც დასავლეთის ჰიდროგენერაციას ცენტრალურ და აღმოსავლეთ საქართველოსთან აკავშირებს.

მისი კვანძური ბალანსი შეიძლება ასე ჩაიწეროს:

P_{\text{დასავლეთიდან}}
+P_{\text{ადგილობრივი გენერაცია}}
-P_{\text{იმერეთის დატვირთვა}}
=
P_{\text{აღმოსავლეთისკენ}}
+P_{\text{ახალციხე/თურქეთისკენ}}
+\Delta P_{\text{დანაკარგები}}

წყალუხვ პერიოდში დასავლეთში ჭარბი ჰიდროგენერაციისას იმერეთის გავლით ნაკადი, როგორც წესი, მიმართულია:

* დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ;
* ზესტაფონი–ახალციხის გავლით თურქეთის ექსპორტისკენ;
* ან ჩრდილოეთის/რუსეთის მიმოცვლის რეჟიმის შესაბამისად.

თუ თურქეთში ექსპორტი მაღალია, დასავლეთიდან მოსული ენერგიის ნაწილი ზესტაფონი–ახალციხის დერეფნისკენ იხრება. ეს შეიძლება ამცირებდეს აღმოსავლეთისკენ ნაკადის ნაწილს, მაგრამ ერთდროულად ზრდის დამოკიდებულებას ახალციხემდე მისასვლელი შიდა 500 კვ დერეფნის გამართულობაზე.

თუ ამ დროს 500 კვ „იმერეთი“ გამოირთო:

* სიმძლავრე ცდილობს 220 კვ პარალელურ გზებზე გადანაწილებას;
* იზრდება 220 კვ ხაზებისა და ავტოტრანსფორმატორების დატვირთვა;
* იზრდება ძაბვის ვარდნა და რეაქტიული სიმძლავრის დანაკარგი;
* დასავლეთი და აღმოსავლეთი შეიძლება ელექტრულად მნიშვნელოვნად დასუსტდეს;
* ფართოკუთხიანი რხევებისა და კუთხური მდგრადობის დაკარგვის რისკი იზრდება.

სწორედ ამიტომ „იმერეთის“ გათიშვა განსაკუთრებით სახიფათოა მაშინ, როცა ავარიამდე მასზე დიდი აქტიური სიმძლავრე გადიოდა. მეორე ბოლო პერიოდში მომხდარ გათიშვასთან დაკავშირებით სემეკის ხელმძღვანელმა წინასწარ განაცხადა, რომ საწყისი დარღვევა „იმერეთის“ ხაზზე დაფიქსირდა და შემდეგ სისტემაზე კასკადურად გავრცელდა.

4. თურქეთის მიმართულებით ნაკადი

ახალციხის HVDC კავშირი თურქეთთან შეიძლება მუშაობდეს როგორც:

* ექსპორტი საქართველოდან თურქეთში;
* იმპორტი თურქეთიდან საქართველოში;
* დაგეგმილი ნულოვანი ან მცირე გაცვლა.

ექსპორტის დროს

ვთქვათ, თურქეთში გადის P_{TR}>0. საქართველოს ენერგოსისტემისთვის ეს დამატებითი დატვირთვის ტოლფასია.

თუ ამ დროს საქართველო დაკარგავს:

* მსხვილ ჰიდროაგრეგატს;
* დასავლეთ–აღმოსავლეთის მთავარ ხაზს;
* ან რუსეთ/აზერბაიჯანთან სინქრონულ კავშირს,

მაშინ არსებული ექსპორტი დეფიციტს ამძიმებს, სანამ HVDC ავტომატურად არ შეამცირებს გადაცემას. ეფექტური დაცვით პირველი მოქმედება შეიძლება იყოს თურქეთის ექსპორტის სწრაფი ჩამოყრა, რათა ქართულ სისტემაში დარჩეს მეტი აქტიური სიმძლავრე.

იმპორტის დროს

თუ თურქეთიდან საქართველოში შემოდის სიმძლავრე, HVDC-ის დაკარგვა საქართველოსთვის გენერაციის ერთეულის დაკარგვის ანალოგიურია. მაგალითად, 300 მგვტ იმპორტის უეცარი დაკარგვა ნიშნავს დაახლოებით 300 მგვტ მყისიერ დეფიციტს.

მაგრამ კვლავ: HVDC-ის არსებობა არ ნიშნავს, რომ თურქეთის უზარმაზარი სინქრონული ინერცია პირდაპირ საქართველოს იცავს. ამისთვის საჭიროა კონვერტერში სპეციალურად რეალიზებული frequency-support კონტროლი.

5. რუსეთთან პარალელური მუშაობა

რუსეთთან AC კავშირისას საქართველო უფრო დიდ სინქრონულ გაერთიანებაში მუშაობს. ამ დროს საერთო სისტემის ეფექტური ინერცია და პირველადი სიხშირის რეგულირების რესურსი, როგორც წესი, გაცილებით მეტია, ვიდრე საქართველოს იზოლირებულ რეჟიმში.

ეს იძლევა სამ ძირითად ეფექტს:

1. სიხშირის ცვლილების სიჩქარე — RoCoF — მცირდება;
2. ადგილობრივი გენერაციის ან დატვირთვის დისბალანსის ნაწილი საზღვართაშორისი ნაკადის ცვლილებით იფარება;
3. ოპერატორს მეტი დრო რჩება პირველადი/მეორეული რეგულირებისა და ავარიული ავტომატიკისთვის.

თუმცა პარალელურ მუშაობას მეორე მხარეც აქვს. თუ საქართველოს შიდა დერეფანში მძიმე დაზიანება ან კუთხური არამდგრადობა განვითარდა, კავშირზე შეიძლება წარმოიქმნას დიდი ავარიული სიმძლავრის რხევა. ასეთ შემთხვევაში სახელმწიფოთაშორისი დაცვა ან გამყოფი ავტომატიკა საქართველოს გამოაცალკევებს.

გამოყოფის წამს სასაზღვრო ნაკადი შიდა დისბალანსად გარდაიქმნება:

* თუ საქართველო ავარიამდე რუსეთიდან 300 მგვტ-ს იღებდა, გამოყოფის შემდეგ დაახლოებით 300 მგვტ დეფიციტი რჩება;
* თუ საქართველო რუსეთში 300 მგვტ-ს აწვდიდა, გამოყოფის შემდეგ სისტემაში დაახლოებით 300 მგვტ სიჭარბე წარმოიქმნება.

პირველ შემთხვევაში სიხშირე ეცემა, მეორეში — იზრდება.

2026 წლის 24 ივლისის ავარიაზე გამოქვეყნებული წინასწარი ინფორმაციით, დაახლოებით 00:10:49-ზე საქართველო აზერბაიჯანის ენერგოსისტემას გამოეყო და იზოლირებულ რეჟიმში დარჩა, რის შემდეგაც დაიწყო სიხშირისა და ძაბვის ვარდნა და კასკადურად გამოირთო გენერაცია და მომხმარებელი. ეს ფაქტი მიუთითებს, რომ კრიტიკული მომენტი იყო არა მხოლოდ საწყისი ხაზის დაზიანება, არამედ დიდი სინქრონული სისტემიდან გამოყოფის შემდეგ დარჩენილი აქტიური და რეაქტიული სიმძლავრის დისბალანსი.

6. სისტემური ინერცია

სიხშირის საწყისი დინამიკა გამარტივებულად განისაზღვრება swing equation-ით:

\frac{df}{dt}\approx
\frac{f_0}{2E_k}\Delta P

სადაც:

* f_0=50\text{ Hz};
* E_k=\sum H_iS_i — ქსელთან სინქრონულად მიერთებული მბრუნავი აგრეგატების ჯამური კინეტიკური ენერგია;
* \Delta P=P_{\text{გენერაცია}}-P_{\text{მოხმარება}}-P_{\text{ექსპორტი}}.

რაც ნაკლებია E_k, მით უფრო სწრაფად იცვლება სიხშირე იგივე დისბალანსისას.

საქართველოსთვის დაბალი ინერციის რისკი განსაკუთრებით იზრდება, როდესაც:

* სისტემაში რამდენიმე მსხვილი ჰიდროაგრეგატი მუშაობს, ხოლო ბევრი აგრეგატი გამორთულია;
* დიდი წილი მოდის ინვერტორულ გენერაციაზე, რომელსაც ბუნებრივი ინერციული რეაქცია არ აქვს;
* ქვეყანა გამოეყოფა რუსეთ/აზერბაიჯანის დიდ სინქრონულ სისტემას;
* იზოლაციის მომენტში სახელმწიფოთაშორისი იმპორტი მაღალია;
* თურქეთში ექსპორტი ჯერ კიდევ გრძელდება;
* სიხშირული განტვირთვა დაგვიანებით ან არასაკმარისი მოცულობით მოქმედებს.

დაბალი ინერციისას დაცვებისა და ავტომატიკის თანმიმდევრობა კრიტიკულია. რამდენიმე ასეული მილიწამის ან ერთი-ორი წამის დაგვიანებამაც შეიძლება გამოიწვიოს:

* სიხშირის უფრო ღრმა მინიმუმი;
* გენერატორების საკუთარი დაცვის მოქმედება;
* ძაბვის კიდევ უფრო შემცირება;
* დამატებითი გენერაციის დაკარგვა;
* სრული blackout.

7. ძაბვის მდგრადობა და „სუსტი ქსელის“ ეფექტი

„ვალდის პელში“ ზუსტი ენერგეტიკული ტერმინის სახით ვერ იდენტიფიცირდება. თუ იგულისხმება სუსტი ელექტრული ველი/სუსტი ქსელი, voltage collapse-ის სფერო ან P–V მრუდის ვარდნის მხარე, მაშინ საკითხი პირდაპირ უკავშირდება რეაქტიულ სიმძლავრეს.

დიდი მანძილით გადაცემისას ხაზს სჭირდება რეაქტიული მხარდაჭერა. მაღალი აქტიური ნაკადის, დაბალი ძაბვისა და ხაზის დაკარგვის კომბინაცია ზრდის:

Q_{\text{დანაკარგს}}\sim I^2X

ძაბვის შემცირებისას იგივე აქტიური სიმძლავრის გადასაცემად დენი იზრდება. გაზრდილი დენი ზრდის რეაქტიულ დანაკარგს, რაც ძაბვას კიდევ უფრო ამცირებს — წარმოიქმნება თვითგამაძლიერებელი ციკლი:

ხაზის დაკარგვა → დენის ზრდა → Q-დანაკარგის ზრდა → ძაბვის ვარდნა → დენის კიდევ უფრო ზრდა.

ამიტომ 500 კვ „იმერეთის“ დაკარგვის შემდეგ პრობლემა შეიძლება ერთდროულად იყოს:

* თერმული გადატვირთვა;
* ძაბვის არამდგრადობა;
* კუთხური არამდგრადობა;
* დაბალი ინერციით გამოწვეული სიხშირული არამდგრადობა.

8. სავარაუდო კასკადური სცენარი

ტექნიკურად დამაჯერებელი, თუმცა საბოლოო ანგარიშის გარეშე ჯერ კიდევ ჰიპოთეზური სურათია:

1. გეგუთის/ქუთაისის 110 კვ არეალში ხდება დაზიანება ან რთული კომუტაციური რეჟიმი.
2. დაცვა ვერ ზღუდავს მოვლენას მხოლოდ დაზიანებულ ელემენტზე ან მოქმედებს სარეზერვო საფეხური.
3. ქუთაისი 220-ის კვანძში ღრმავდება ძაბვის ჩავარდნა და იცვლება მიმდებარე ხაზების ნაკადები.
4. სახელმწიფოთაშორის კავშირზე ფიქსირდება დაუშვებელი რეჟიმი და საქართველო გამოეყოფა დიდ სინქრონულ სისტემას.
5. იზოლირებულ საქართველოში გენერაცია და მოხმარება აღარ არის დაბალანსებული.
6. დაბალი სისტემური ინერციის გამო სიხშირე სწრაფად ეცემა.
7. ძაბვის დაცემასთან ერთად ჰიდროაგრეგატების, ხაზებისა და მომხმარებლის დაცვები იწყებს მოქმედებას.
8. პირველი საფეხურის განტვირთვა ვერ აჩერებს პროცესს ან გენერაციის დაკარგვა აღემატება ჩამოყრილ დატვირთვას.
9. ვითარდება სრული სისტემური ჩაქრობა.

ცალკე, „იმერეთის“ ხაზიდან დაწყებული მოვლენისას პირველი 2–3 ეტაპი იქნებოდა:

500 კვ ხაზის დაკარგვა → ნაკადის 220 კვ ქსელზე გადანაწილება → გადატვირთვა/ძაბვის ვარდნა → დამატებითი ხაზებისა და გენერატორების გამორთვა.

დასკვნა

ყველაზე მნიშვნელოვანი სისტემური პრობლემა ერთი კონკრეტული ხაზის არსებობა არ არის. მოწყვლადობა წარმოიქმნება მაშინ, როცა ერთმანეთს ემთხვევა:

* დასავლეთ–აღმოსავლეთის 500 კვ დერეფანზე დიდი წინასაავარიო ნაკადი;
* იმერეთის ან მასთან დაკავშირებული საკვანძო ელემენტის დაკარგვა;
* არასაკმარისი N-1 მარაგი 220 კვ ქსელში;
* დიდი სახელმწიფოთაშორისი იმპორტი ან ექსპორტი;
* პარალელური სისტემიდან არახელსაყრელი ბალანსით გამოყოფა;
* დაბალი რაოდენობის სინქრონულად ჩართული გენერატორები;
* დაცვის, გამყოფი ავტომატიკისა და სიხშირული განტვირთვის არასაკმარისი კოორდინაცია.

ოპერატიული პრიორიტეტი უნდა იყოს არა მხოლოდ ხაზების ნომინალური გამტარუნარიანობა, არამედ დინამიკური უსაფრთხოების ზღვარი: contingency-based load flow, transient stability, voltage stability, RoCoF და სიხშირის მინიმუმი ერთიანად. მხოლოდ საბოლოო კომისიური ანგარიში და მოვლენების მილიწამური ჩანაწერები დაადგენს, რომელი დაცვა იყო პირველადი მიზეზი და რომელი — უკვე კასკადის შედეგი.

აჰაჰაჰა.
თი ირ მიიწინიბით, გიდიირჩივინ.

ეტყობა მოგწონთ კაცო, თორე ჰო გადაირჩევდით.

შევარდნაძის არა, პირდაპირ ქვის ხანაში დაგვაბრუნეს.

სუს მა რომ საბოტაჟის მუხლი აღძრა რა ხდება გამოიძია?

აჰაჰაჰა.
თი ირ მიიწინიბით, გიდიირჩივინ.

ეტყობა მოგწონთ კაცო, თორე ჰო გადაირჩევდით.

სუპი აქვთ.

ვერ აცხელებენ და ცივის ჭამა უწევთ, მაგრამ რა უჭირს.

აჰაჰაჰა.
თი ირ მიიწინიბით, გიდიირჩივინ.

ეტყობა მოგწონთ კაცო, თორე ჰო გადაირჩევდით.

სუპი აქვთ.

ვერ აცხელებენ და ცივის ჭამა უწევთ, მაგრამ რა უჭირს.

თავიაუფლად
რო ვაუნთქამთ? და ბომბები არ გვაცვივა
ნარმანია დასაქმებულია და კალაძე ხელფასს არ
იღებს
სიწმინდწწბი ისტოეიული და ზღაპრის გმირები დაცულია
მარა თქვენ ხო სიკეთეს ვერ დაგანახებთ კაცი