DIDGORI-GEOკითხვა ჩატჯიპიტის:
რითი ახდენს უკრაინა რუსეთის ნავთობმომპოვებელ საწარმოებზე დარტყმებს?
ძირითადად უკრაინული შორ მანძილზე მოქმედი კამიკაძე-დრონებით. 2026 წლის სექტემბრის მდგომარეობით, რუსეთის ნავთობის ინფრასტრუქტურაზე დარტყმების დიდი ნაწილი სწორედ უპილოტოებით ხორციელდება. Reuters-ის ცნობით, მაგალითად, 2026 წლის ივლისში ომსკის უზარმაზარ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხანაზე დარტყმისას გამოყენებული იყო უკრაინული FP-1-ის გაუმჯობესებული ვერსია. �
Reuters
ასევე გამოყენებულია:
FP-1 ტიპის შორ მანძილზე მოქმედი ударный UAV-ები — დღეს ეს ერთ-ერთი მთავარი საშუალებაა;
„Neptune“ ფრთოსანი რაკეტები — მაგალითად, 2025 წლის ნოემბერში ნოვოროსიისკის ნავთობინფრასტრუქტურაზე უკრაინამ Neptune-ები და დრონები კომბინირებულად გამოიყენა. �
Reuters
საზღვაო დრონები — განსაკუთრებით შავი ზღვის ნავთობტერმინალებისა და საზღვაო ინფრასტრუქტურის წინააღმდეგ; 2025 წლის ბოლოს ასეთმა შეტევამ CPC-ის ნავთობტერმინალიც დააზიანა. �
Reuters
ჩვეულებრივი შორ მანძილზე მოქმედი დრონები გამოყენებულია საბურღი პლატფორმების წინააღმდეგაც — მაგალითად, უკრაინამ 2025 წლის დეკემბერში განაცხადა კასპიის ზღვაში Lukoil-ის ფილანოვსკის ნავთობის პლატფორმაზე დრონებით დარტყმის შესახებ. �
Reuters
ერთი მნიშვნელოვანი განსხვავებაა: უკრაინა ყველაზე ინტენსიურად ურტყამს არა უშუალოდ ნავთობის ჭაბურღილებს, არამედ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებს, სატუმბ სადგურებს, საცავებსა და საექსპორტო ტერმინალებს. Reuters-ის მიხედვით, მიმდინარე კამპანიის მთავარი იარაღი კვლავ შორ მანძილზე მოქმედი უკრაინული დრონებია. �
Reuters +1
თუ გინდა, შემიძლია შემდეგ გითხრა კონკრეტულად რომელი უკრაინული დრონები აღწევენ რუსეთის სიღრმეში — FP-1, Liutyi და სხვები — და დაახლოებით რა კლასის შესაძლებლობები აქვთ.
ასევე შემიძლია ამ თემას ვადევნო თვალი და შეგატყობინო, თუ უკრაინა რუსეთის ნავთობინფრასტრუქტურის წინააღმდეგ ახალ ტიპის იარაღს გამოიყენებს.
კითხვა:
როდის მოიპოვა უკრაინამ ეს დამრტყმელი საშუალებები?
ეს შესაძლებლობა უკრაინას ერთბაშად არ მიუღია — ძირითადად თავად შექმნა და 2022–2024 წლებში ეტაპობრივად განავითარა. დასავლეთიდან მიღებული რაკეტები აქ მთავარი ფაქტორი არ ყოფილა.
„ნეპტუნი“ ყველაზე ადრე ჰქონდა: უკრაინის თავდაცვის სამინისტრომ RK-360MC „Neptune“ შეიარაღებაში 2020 წლის 23 აგვისტოს მიიღო, ანუ სრულმასშტაბიან ომამდე. თავდაპირველად ის ხომალდსაწინააღმდეგო სისტემა იყო; მოგვიანებით უკრაინამ მისი სახმელეთო სამიზნეებზე დამრტყმელი ვარიანტები განავითარა. �
IVMS +1
საზღვაო კამიკაძე-დრონების შესაძლებლობა აშკარად გამოჩნდა 2022 წლის შემოდგომაზე. 2022 წლის 29 ოქტომბერს სევასტოპოლში რუსეთის შავი ზღვის ფლოტზე განხორციელებულ შეტევაში რამდენიმე უპილოტო კატერი გამოიყენეს. კონკრეტულად SBU-ს Sea Baby უკვე 2023 წლის ივლისის ყირიმის ხიდზე შეტევასთან არის საჯაროდ დაკავშირებული. �
Investing.com +1
Liutyi („ლიუტი“) შორ მანძილზე მოქმედი დრონი 2023 წელს გახდა რეალური იარაღი. საცდელი ფრენები 2023 წლის აპრილში მიმდინარეობდა, პირველი სერიული პარტია აგვისტოს ბოლოს მზად იყო და 28 აგვისტოს საბრძოლო გამოყენებაც დაფიქსირდა; რუსეთის სიღრმეში პირველი შორეული გაფრენები იმავე წლის შემოდგომაზე დაიწყო. �
Pravda +1
FP-1-ის განვითარება Fire Point-მა 2022 წლის ნოემბერში დაიწყო. დეტალური ანგარიშის მიხედვით, შეიარაღებისთვის ის 2023 წლის მაისში დაამტკიცეს და პირველი საბრძოლო მისია 2023 წლის სექტემბერში შეასრულა. ფართომასშტაბიანი გამოყენება შემდეგ გაიზარდა; საზოგადოებას FP-1 ოფიციალურად მხოლოდ 2025 წლის მაისში აჩვენეს, როდესაც ის უკვე დიდი რაოდენობით იწარმოებოდა. �
Pravda +1
რუსეთის ნავთობგადამამუშავებელ ინფრასტრუქტურაზე მასობრივი კამპანია პრაქტიკულად 2024 წლის დასაწყისიდან გახდა ძალიან შესამჩნევი. უკვე 2024 წლის 17 მარტისთვის უკრაინული წყარო Reuters-ს ეუბნებოდა, რომ მხოლოდ SBU-ს შორ მანძილზე მოქმედ დრონებს 12 რუსულ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხანაზე ჰქონდათ დარტყმა განხორციელებული. 2 აპრილს კი უკრაინამ თათრეთში, დაახლოებით 1,300 კმ-ის სიღრმეში, ნიჟნეკამსკის ნავთობგადამამუშავებელ ქარხანასაც მისწვდა. �
Reuters +1
ამიტომ ყველაზე მოკლე პასუხია: უკრაინას შორ მანძილზე რუსეთის ნავთობობიექტების სისტემატურად დარტყმის რეალური შესაძლებლობა 2023 წელს გაუჩნდა, ხოლო საკმარისი მასშტაბი 2024 წელს მიაღწია. 2025–2026 წლებში დიაპაზონი და წარმოების მოცულობა კიდევ მნიშვნელოვნად გაიზარდა; მაგალითად, 2026 წლის ივლისში განახლებულმა FP-1-ებმა უკვე ომსკის ქარხანამდე მიაღწიეს, დაახლოებით 2,700 კმ-ის სიღრმეში. �
Reuters
თუ გინდა, შემდეგ შემიძლია გაჩვენო როგორ იცვლებოდა უკრაინის დარტყმის მაქსიმალური სიღრმე 2022 → 2023 → 2024 → 2025 → 2026 წლებში — ეს ძალიან კარგად აჩვენებს, რატომ გახდა რუსეთის ნავთობის სექტორი მხოლოდ ბოლო წლებში განსაკუთრებით მოწყვლადი.
ასევე შემიძლია დავაკვირდე ახალ უკრაინულ შორ მანძილზე მოქმედ სისტემებს და შეგატყობინო, თუ ახალი ტიპის იარაღის გამოყენება დადასტურდება.
კითხვა:
რაიმე კავშირი არის ტრამპის პრეზიდენტობასთან და ამ იარაღის შექმნასთან ან რუსეთის ტერიტორიის დაბომბვებთან?
კავშირი არსებობს, მაგრამ უმეტესად ირიბი პოლიტიკური კავშირია და არა ტექნოლოგიური. უკრაინის იმ შორ მანძილზე მოქმედი იარაღის შექმნა, რომლითაც დღეს რუსეთის ნავთობის ინფრასტრუქტურას ურტყამს, ტრამპის პრეზიდენტობის შედეგად არ დაწყებულა.
ტრამპის პირველი პრეზიდენტობის პერიოდში — 2017–2021 — უკრაინა უკვე მუშაობდა საკუთარ სარაკეტო პროგრამებზე. მაგალითად, „ნეპტუნი“ უკრაინულმა КБ „Луч“-მა შექმნა და უკრაინის შეიარაღებულმა ძალებმა ის 2020 წლის 23 აგვისტოს ოფიციალურად მიიღეს. � ეს ტრამპის პრეზიდენტობას დაემთხვა, მაგრამ საჯარო მტკიცებულება არ არსებობს, რომ პროექტი ტრამპმა წამოიწყო ან დააფინანსა. მისი მთავარი მიზეზი იყო უკრაინის თავდაცვის გაძლიერება 2014 წლის შემდეგ, ყირიმის ანექსიისა და დონბასში ომის ფონზე.
IVMS +1
რაც შეეხება დღევანდელ FP-1-ს, Liutyi-ს და სხვა შორ მანძილზე მოქმედ დრონებს, მათი ძირითადი განვითარება უკვე 2022–2024 წლებში, რუსეთის სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ მოხდა. შესაბამისად, ეს პერიოდი ჯო ბაიდენის პრეზიდენტობას ემთხვევა და არა ტრამპისას. თუმცა აქაც ეს ძირითადად უკრაინული პროგრამებია, ამიტომ არასწორი იქნებოდა მათი შექმნა ბაიდენისთვისაც მიგვეწერა.
სადაც აშშ-ის პრეზიდენტს ნამდვილად ჰქონდა დიდი გავლენა, არის ამერიკული იარაღით რუსეთის ტერიტორიაზე დარტყმის ნებართვა. მაგალითად, ბაიდენი თავდაპირველად უკრაინას ამერიკული იარაღის გამოყენებას რუსეთის შიგნით ზღუდავდა. მხოლოდ 2024 წლის 30 მაისს დაუშვა ამერიკული იარაღით რუსეთის საზღვრის იქით გარკვეულ სამხედრო სამიზნეებზე დარტყმა ხარკოვის მიმართულებით; ATACMS-ით ღრმა დარტყმები მაშინ ჯერ კიდევ აკრძალული იყო. �
Reuters
შემდეგ მოხდა საკმაოდ საინტერესო კავშირი ტრამპთან. 2024 წლის 5 ნოემბერს ტრამპის არჩევნებში გამარჯვების შემდეგ, ბაიდენმა ნოემბერში უკრაინას საბოლოოდ მისცა უფლება ATACMS-ით რუსეთის ტერიტორიაზე უფრო ღრმად დაერტყა. Reuters-ის წყაროების მიხედვით, გადაწყვეტილებაზე ორი ფაქტორი მოქმედებდა: რუსეთში ჩრდილოეთ კორეელი სამხედროების გამოჩენა და იმის მოლოდინი, რომ ტრამპი ხელისუფლებაში დაბრუნების შემდეგ უკრაინისადმი ამერიკულ მხარდაჭერას შესაძლოა შეამცირებდა. ანუ ამ კონკრეტულ შემთხვევაში ტრამპის გამარჯვებამ ირიბად დააჩქარა ბაიდენის გადაწყვეტილება. �
Reuters
მაგრამ მნიშვნელოვანია კიდევ ერთი განსხვავება: უკრაინულ FP-1-ს ან Liutyi-ს ამერიკული ნებართვა არ სჭირდებოდა. ამიტომ უკრაინამ საკუთარი დრონებით რუსეთის ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე დარტყმები უკვე 2024 წლის დასაწყისში, ტრამპის მეორე პრეზიდენტობამდე დაახლოებით ერთი წლით ადრე დაიწყო.
უფრო მეტიც, ტრამპის მეორე პრეზიდენტობის დროს, რომელიც 2025 წლის 20 იანვარს დაიწყო, მისი გავლენა ამ მიმართულებით ხშირად საპირისპიროა. მაგალითად, დღეს, 2026 წლის 13 სექტემბერს, Reuters იუწყება, რომ ტრამპმა ზელენსკის მოუწოდა რუსეთის დიზელის ინფრასტრუქტურაზე დარტყმები შეეწყვიტა, რადგან ისინი საერთაშორისო საწვავის ბაზარზე პრობლემებს ქმნიდა. �
Reuters
ამიტომ მიზეზობრივი ჯაჭვი ასე გამოიყურება:
2014 — რუსეთის მიერ ყირიმის ანექსია → უკრაინა აჩქარებს საკუთარი რაკეტების შექმნას → 2020 „ნეპტუნი“ → 2022 სრულმასშტაბიანი შეჭრა → უკრაინა მასობრივად ავითარებს შორ მანძილზე მოქმედ დრონებს → 2023–2024 იწყება რუსეთის სიღრმეში დარტყმები → 2024 ბოლოს ბაიდენი ხსნის ნაწილს ამერიკული იარაღის შეზღუდვებისა → 2025 ტრამპი ბრუნდება ხელისუფლებაში.
ამიტომ, თუ კითხვა არის „ტრამპის მოსვლამ მისცა უკრაინას რუსეთის დაბომბვის საშუალება?“ — პასუხი ძირითადად არაა. ეს შესაძლებლობა უკრაინას უკვე ჰქონდა ტრამპის მეორე ვადამდე. თუმცა აშშ-ის პრეზიდენტები მნიშვნელოვნად განსაზღვრავენ, შეუძლია თუ არა უკრაინას ამერიკული იარაღის გამოყენება რუსეთის ტერიტორიაზე, და ამ მხრივ ტრამპის პოლიტიკური გავლენა ნამდვილად არსებობს.
აი კონკრეტული პასუხი კონკრეტულ კითხვაზე
2025 ტრამპი ბრუნდება ხელისუფლებაში.
ამიტომ, თუ კითხვა არის „ტრამპის მოსვლამ მისცა უკრაინას რუსეთის დაბომბვის საშუალება?“ — პასუხი ძირითადად არაა. ეს შესაძლებლობა უკრაინას უკვე ჰქონდა ტრამპის მეორე ვადამდე. თუმცა აშშ-ის პრეზიდენტები მნიშვნელოვნად განსაზღვრავენ, შეუძლია თუ არა უკრაინას ამერიკული იარაღის გამოყენება რუსეთის ტერიტორიაზე, და ამ მხრივ ტრამპის პოლიტიკური გავლენა ნამდვილად არსებობს.
* * *
ჩატჯიპიტი ამბობს რომ ტრამპი არაფერ შუაში არისო, რადგანაც მხოლოდ მას უჯერებ დაუჯერე აგერ.
რუსეთ-უკრაინის ომი V. 127, ხუილოს მიძაღლების თემა
