ამ შეფასებაში არის რეალური ფაქტებიც, მაგრამ მთავარი პრობლემა ისაა, რომ ირანის ძალიან მძიმე დასუსტება წარმოდგენილია ისე, თითქოს ეს ავტომატურად ნიშნავდეს მის სამხედრო, პოლიტიკურ და გეოპოლიტიკურ განადგურებას. ეს ორი სრულიად განსხვავებული რამ არის.
არავინ უარყოფს, რომ ირანმა 2025–2026 წლებში უზარმაზარი ზარალი მიიღო. დაზიანდა საჰაერო თავდაცვის სისტემები, სამხედრო ინფრასტრუქტურა, ენერგეტიკული ობიექტები, სარდლობის მნიშვნელოვანი ნაწილი და ეკონომიკაც ძალიან მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდა. მაგრამ აქედან დასკვნა, თითქოს ირანი უკვე პრაქტიკულად უძლური სახელმწიფოა, ფაქტებით არ დასტურდება.
პირველ რიგში, ირანის სამხედრო ძალის არასწორი შეფასებაა მისი თანამედროვე ავიაციისა და კლასიკური საჰაერო თავდაცვის მიხედვით განსაზღვრა. ირანის ავიაცია ომამდეც არ იყო მისი მთავარი სამხედრო უპირატესობა. მისი ძირითადი შემაკავებელი ძალა ათწლეულების განმავლობაში ეფუძნებოდა ბალისტიკურ რაკეტებს, ფრთოსან რაკეტებს, სხვადასხვა ტიპის დრონებს, მიწისქვეშა სამხედრო ინფრასტრუქტურას და ასიმეტრიული ომის მეთოდებს.
ამიტომ სრულიად შესაძლებელია, რომ მოწინააღმდეგემ ირანის საჰაერო თავდაცვისა და ჩვეულებრივი შეიარაღებული ძალების მნიშვნელოვანი ნაწილი გაანადგუროს, მაგრამ ირანს მაინც დარჩეს საშუალებები, რომლითაც მას შეუძლია რეგიონში დიდი ზიანის მიყენება. სწორედ ეს ვიხილეთ ომის მიმდინარეობისას: ირანის თავდაცვითი შესაძლებლობები მნიშვნელოვნად შემცირდა, მაგრამ საპასუხო სარაკეტო და დრონული ოპერაციები არ შეწყვეტილა.
ასევე შეცდომაში შემყვანია ფრაზა, თითქოს ირანის საზღვაო ძალების დიდი ნაწილის განადგურების შემდეგ მას ზღვაზე მოქმედების შესაძლებლობა აღარ აქვს. კლასიკური სამხედრო ფლოტი და ჰორმუზის სრუტეზე ზეწოლის შესაძლებლობა ერთი და იგივე არ არის.
ირანისთვის ჰორმუზის სრუტის კონტროლის ან შეფერხებისათვის აუცილებელი არ არის ამერიკის მსგავსი დიდი სამხედრო ფლოტის არსებობა. ამისთვის მას შეუძლია გამოიყენოს მცირე კატარღები, საზღვაო ნაღმები, სანაპირო რაკეტები, დრონები და სხვა ასიმეტრიული საშუალებები.
და ფაქტი ისაა, რომ მძიმე სამხედრო დანაკარგების მიუხედავად, ირანი კვლავ ახერხებს ჰორმუზის სრუტეში საერთაშორისო გადაზიდვებზე სერიოზული ზეწოლის განხორციელებას. ბოლო თვეებშიც ირანის მოქმედებებმა იქ ნავთობის ტრანსპორტირება მნიშვნელოვნად შეაფერხა, გაზარდა ტანკერების დაზღვევისა და გადაზიდვის ღირებულება და მსოფლიო ენერგეტიკულ ბაზარზეც მოახდინა გავლენა.
ეს ძალიან მნიშვნელოვანი ფაქტია: თუ სახელმწიფო იმდენად „განადგურებულია“, რომ სამხედრო ძალა პრაქტიკულად აღარ გააჩნია, მაშინ რთული ასახსნელია, როგორ შეუძლია მას მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ნავთობსატრანსპორტო მარშრუტზე ასეთი გავლენის მოხდენა.
იგივე პრობლემაა ირანის რეგიონულ მოკავშირეებზე საუბრისას.
უეჭველია, რომ ირანის ე.წ. „წინააღმდეგობის ღერძმა“ ძალიან მძიმე დარტყმები მიიღო. Hezbollah მნიშვნელოვნად დასუსტდა, სირიაში ირანის პოზიციები შეიცვალა და მთლიანად ირანის რეგიონული ქსელი წარსულთან შედარებით ბევრად უფრო სუსტია.
მაგრამ აქედან დასკვნა, რომ ეს ქსელი მთლიანად გაქრა ან პარალიზებულია, ასევე გადაჭარბებულია.
ამის საუკეთესო მაგალითია იემენის ჰუსიტები. ისინი დღესაც ფლობენ ბალისტიკურ რაკეტებს, დრონებს და შეუძლიათ დიდი სამხედრო ოპერაციების განხორციელება. 2026 წლის ოქტომბერშიც მათ რამდენიმე ბალისტიკური რაკეტით მასშტაბური შეტევა განახორციელეს და საუდის არაბეთზე ზეწოლას აგრძელებენ.
ამასთან უნდა გვახსოვდეს, რომ ჰუსიტები არც ადრე ყოფილან ირანის ჯარის ჩვეულებრივი დანაყოფი, რომელსაც თეირანიდან ყოველდღიურად აძლევდნენ ბრძანებებს. მათ აქვთ საკუთარი პოლიტიკური და სამხედრო ინტერესები. ამიტომ იმის თქმა, რომ ირანი „ვეღარ აკონტროლებს მათ“, თავისთავად არაფერს ამტკიცებს. მთავარი კითხვა ისაა, ინარჩუნებს თუ არა ირანი ამ ძალებთან კავშირებს და შეუძლია თუ არა მათი არსებობის გამოყენება რეგიონული ზეწოლის ბერკეტად. არსებული მოვლენები აჩვენებს, რომ ეს შესაძლებლობა სრულად არ გამქრალა.
არანაკლებ გადაჭარბებულია პოლიტიკური სისტემის გარდაუვალი ჩამოშლის შესახებ მსჯელობაც.
ირანის უმაღლესი ხელმძღვანელობისა და მაღალი რანგის სამხედრო პირების დაკარგვა უდიდესი დარტყმა იყო. ასეთი დანაკარგი ნებისმიერი სახელმწიფოსთვის უკიდურესად მძიმე იქნებოდა.
მაგრამ რეჟიმის დასუსტება და რეჟიმის დაშლა ერთი და იგივე არ არის.
საერთაშორისო ანალიტიკური შეფასებებიც მიუთითებდა, რომ თავდაპირველი მძიმე დარტყმების მიუხედავად, ირანის სახელმწიფო სისტემა არ ჩამოიშალა. მოხდა სარდლობის ჩანაცვლება, IRGC-მ კიდევ უფრო დიდი როლი შეიძინა გადაწყვეტილებების მიღებაში და სახელმწიფომ ომის პირობებში ფუნქციონირება გააგრძელა.
ამერიკული დაზვერვის შეფასებებშიც კი აღნიშნული იყო, რომ ირანის ხელისუფლება მასობრივი ჩამოშლის უშუალო საფრთხის წინაშე არ იდგა და რეჟიმი ქვეყანაში კონტროლს ინარჩუნებდა.
შეიძლება ვიკამათოთ, რამდენ ხანს შეძლებს სისტემა ამ მდგომარეობის შენარჩუნებას, მაგრამ სრულიად სხვა რამ არის იმის მტკიცება, თითქოს ხელისუფლების პოლიტიკური სტრუქტურა უკვე პრაქტიკულად განადგურებულია.
ეკონომიკის საკითხში ირანის მდგომარეობა ნამდვილად ძალიან მძიმეა და აქ რეალობის შელამაზება საჭირო არ არის.
სანქციებმა, ომმა, ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის დაზიანებამ და ამერიკულმა ზეწოლამ ირანის ეკონომიკას უზარმაზარი ზიანი მიაყენა. ნავთობის ექსპორტი გარკვეულ პერიოდებში უკიდურესად დაბალ დონეზე დაეცა, ეროვნული ვალუტა მნიშვნელოვნად გაუფასურდა და ინფლაციაც ძალიან მაღალია.
მაგრამ კიდევ ერთხელ: ეკონომიკური კატასტროფა ავტომატურად არ ნიშნავს სახელმწიფოს სამხედრო ან გეოპოლიტიკურ გაქრობას.
ისტორიაში არაერთი სახელმწიფოა, რომელსაც ძალიან მძიმე ეკონომიკური მდგომარეობის მიუხედავად მნიშვნელოვანი სამხედრო შესაძლებლობები შეუნარჩუნებია.
უფრო მეტიც, ირანის შემთხვევაში არსებობს ერთი პარადოქსი: თვითონ ირანი ეკონომიკურად ძალიან ზარალდება, მაგრამ მას ჯერ კიდევ შეუძლია ისეთი მოქმედებების განხორციელება, რომლებიც ეკონომიკურ ზარალს მის მოწინააღმდეგეებსაც აყენებს.
ჰორმუზის სრუტეში შეფერხებები ამის საუკეთესო მაგალითია. როდესაც ნავთობის გადაზიდვა მცირდება, დაზღვევა ძვირდება და ენერგიის ფასი იზრდება, ზარალს მხოლოდ ირანი არ იღებს. ამას გრძნობენ სპარსეთის ყურის ქვეყნები, აზიის ენერგოიმპორტიორები, ევროპა და საბოლოოდ ჩვეულებრივი მომხმარებელიც.
ამიტომ ირანის მდგომარეობის ობიექტური აღწერა გაცილებით რთულია, ვიდრე უბრალოდ ფრაზა — „ირანი განადგურდა“.
უფრო ზუსტი ფორმულირება იქნება ასეთი:
ირანმა განიცადა ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე სამხედრო, ეკონომიკური და პოლიტიკური დარტყმა თავისი თანამედროვე ისტორიის განმავლობაში.
მისი ჩვეულებრივი სამხედრო ძალა მნიშვნელოვნად დასუსტებულია.
მისი საჰაერო თავდაცვის დიდი ნაწილი განადგურებული ან დაზიანებულია.
მისი რეგიონული გავლენა წარსულთან შედარებით შემცირებულია.
მისი ეკონომიკა მძიმე კრიზისშია.
მაგრამ ამავე დროს:
ირანს კვლავ აქვს სარაკეტო და დრონული შესაძლებლობები.
მისი სახელმწიფო და IRGC ფუნქციონირებას აგრძელებენ.
მას კვლავ შეუძლია რეგიონში სამხედრო ზიანის მიყენება.
მისი მოკავშირე და პარტნიორი შეიარაღებული ჯგუფები მთლიანად არ გამქრალან.
ჰუსიტები კვლავ მნიშვნელოვან სამხედრო ძალად რჩებიან.
ირანს კვლავ შეუძლია ჰორმუზის სრუტის გამოყენება გეოპოლიტიკური და ეკონომიკური ზეწოლის საშუალებად.
და რაც მთავარია, რეჟიმი ჯერ არ ჩამოშლილა.
ამიტომ აქ მთავარი შეცდომა მდგომარეობს არა იმაში, რომ ირანის დანაკარგებს იგონებენ. დანაკარგები რეალურია და ძალიან მძიმეა.
შეცდომა არის ამ რეალური დანაკარგებიდან ისეთი დასკვნის გამოტანა, თითქოს ირანი უკვე სამხედრო და პოლიტიკური თვალსაზრისით აღარ არსებობს.
„ირანი ძალიან დასუსტდა“ — ეს რეალობას შეესაბამება.
„ირანი პრაქტიკულად განადგურდა და რეგიონში ძალა აღარ გააჩნია“ — ეს უკვე გაცილებით უფრო ძლიერი განცხადებაა და არსებული ფაქტები მას არ ადასტურებს.
დასუსტებული მოწინააღმდეგე და უძლური მოწინააღმდეგე ერთი და იგივე არ არის.
დღევანდელი ირანი ბევრად უფრო სუსტია, ვიდრე რამდენიმე წლის წინ იყო, მაგრამ ის კვლავ არის სახელმწიფო, რომელსაც აქვს რაკეტები, დრონები, დიდი სამხედრო და უსაფრთხოების სტრუქტურა, რეგიონული პარტნიორები და მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი საზღვაო გასასვლელის გეოგრაფიული ბერკეტი.
ამიტომ ირანის ჩამოწერა არა მხოლოდ ნაადრევია, არამედ თავად მიმდინარე მოვლენებიც საპირისპიროს გვიჩვენებს: ძალიან მძიმე დანაკარგების მიუხედავად, მას ჯერ კიდევ შეუძლია მოწინააღმდეგეებს სერიოზული სამხედრო, ეკონომიკური და პოლიტიკური პრობლემები შეუქმნას.
სწორედ ამიტომ ყველაზე ზუსტი დასკვნა არის:
ირანი დამარცხებული და ძალიან დასუსტებულია გარკვეულ სფეროებში, მაგრამ განადგურებული და უძლური არ არის.
ეს ორი სრულიად განსხვავებული შეფასებაა.
This post has been edited by Obser_ver on 19 Oct 2026, 21:50
მიმაგრებული სურათი (გადიდებისთვის დაუწკაპუნეთ სურათზე)
რუსეთ-უკრაინის ომი V. 127, ხუილოს მიძაღლების თემა
