"იყო და არა იყო რა" -ფრაზა

ყველა ქართული ზღაპარი ამ ფრაზით იწყება: "იყო და არა იყო რა". თან იყო, თან არ იყო.

ამოირჩიეთ ხედვის რომელიმე მონაკვეთი, სადაც ჩანს მხოლოდ ბალახი და ხე. მეტ არაფერი. უცბად იმ მონაკვეთში გაიარა ადამიანმა. გაიარა და მორჩა. ანუ ის ადამიანი იყო, თან არ იყო.

შეგვიძლია, რომ ფრაზას "იყო და არა იყო რა" მისტიური მნიშვნელობა შევძინოთ.

ქართულ ენაში საკმაოდ ბევრია ეზოთერული მნიშვნელობის ფრაზები. ხომ არ შეიძლება ეს ფრაზაც მათ რიცხვს მივაკუთვნოთ?

ოქსიმორონი (ბერძნ. oxymoron — გონებამახვილური სისულელე < oxy- მჭრელი, ბასრი, მახვილი და moron — უგუნურება), სტილისტური ხერხი, ტროპის სახე; ემყარება ერთმანეთთან „შეუთავსებელ“, ურთიერთგამომრიცხავ ცნებათა დაკავშირებას, კონტრასტული ნიშნის გადატანას, რითაც ახალი ცნება ან ახალი წარმოდგენა იქმნება.

ჩვეული ცნებების ერთმანეთთან შეპირისპირება, რათა მოხდეს ახალი ხედვის გახსნა - ამ მეთოდს ლიტერატურაში, რელიგიურ-ფილოსოფიურ თხზულებებში ხშირად იყენებდნენ.

ქრისტიანულ წრეებში გავრცელებული ფრაზა "მწამს, რადგან სისულელეა". (Credo quia absurdum)
ან ბუდიზმის ფილოსოფია, რომელიც ცნობიერების განვითარებისთვის მუდამ ასეთ პარადოქსულ ახსნებს იყენებს...

იგივეა ქართული ზღაპრების შემთხვევაშიც...

brevаlo

კი. ქართულ ხატოვან სიტყვა-თქმათა ლექსიკონს რომ გადავხედოთ, თუნდაც თედო სახოკიას შეგროვებულ გამოთქმებს, და კარგად დავაკვირდეთ, ძალიან ბევრია ეგეთი ტიპის ფრაზები.

ჩემი აზრით, ეს პირდაპირ მიანიშნებს გამოგონილ ამბავზე

brevаlo

დიახ… მაგალითად: "ადამიანი" პიდაპირ გამოხატავს ადამიდან წარმოშობას…
ანდა სიტყვა სამოთხე… სამი და ოთხი ანუ შვიდი… ადამიანი შესდგება შვიდი ნაწილისგან…
აგრეთვე კვირაში შვიდი დღეა, აგრეთვე ამ სამის და ოთხის ვარიანტზეა მამა ჩვენო დაწერილი…
ანუ ადამიანის ოთხი ქვენა სხეული და სამი სულიერი ნაწილი… სულ შვიდი… ეს უფრო რომ
გავშალოთ ასეთ სურათს მივიღებთ, ოთხი ქვედა ნაწილია: ფიზიკური სხეული, ეთერული სხეული,
ასტრალური სხეული და მე… სამი ზედა ნაწილია ადამიანის სული რომელიც სამ ნაწილად იყოფა:
მანასი, ბუთხი და ატმანი… აი ამ შვიდის სრულყოფა ნიშნავს ადამიანისთვის სამ-ოთხეს...

მე მგონი ეს ადრინდელ ამბავს ნიშნავს. ოდესღაც იყო და გარკვეული დროის შემდეგ უკვე აღარ იყოო.

მაგალითად სტალინი 1879-1953 წლებში იყო, შემდგომ წლებში უკვე აღარ იყო

საინტერესო ვერსიაა…

ქართული ხალხური ზღაპარი - "ვაშლა".

ვაშლას ეძახდნენ ხელმწიფის სამი ვაჟიდან უმცროსს.
ერთ-ერთი ეპიზოდი - როცა ვაშლა მამის საფლავს დარაჯობს და მიყოლებით მოკლავს შავ, წითელ და შემდეგ თეთრ აკაზმულობაში და იგივე ფერის ცხენებზე მოსულ მხედრებს.
შემდეგ კი თავისთვის და ორი უფროსი ძმისთვის სპილენძის ქალაქიდან სამი ქალი რომ წამოიყვანოს რათა ცოლებად შეირთონ.
მიყოლებით ჯერ შავ აბჯარ-საჭურველით და შავი ცხენით, შემდეგ წითლით, ბოლოს კი თეთრით გამოიყვანს სამივე ქალს.

რაც არის ზუსტი გამეორება შუა საუკუნეების რაინდული და ალქიმიური სიმბოლოების. ვაშლა გადის შინაგანი განწმენდის გზას და სიმბოლურად იცვლის ფერებს:
ის ჯერ შავი რაინდია, რომელიც დანთქმულია ცოდვაში, საკუთარ ფსკერს და ბოლომდე იაზრებს საკუთარ დაცემულობას.
შემდეგ ის გადაიქცევა წითელ რაინდად, რაც უკვე გამოფხიზლების, შინაგანი აქტივაციისა და სიყვარულით მოქმედების სიმბოლოა.
და ბოლო საფეხური თეთრი რაინდია, რომელიც სრულად განიწმინდა, გაიაზრა საკუთარი თავი და შემოქმედებითი იმპულსით სხვა არსებების გამოსწორებას იწყებს.

ალქიმიურ სიმბოლურ ფერებში იგივე ფერებია, უბრალოდ მიმდევრობაა ცოტა სხვა.
ჯერ შავი (ნიგრედო) - სრული დაშლის სიმბოლო, ბნელი მატერია რომლიდანაც უნდა მივიღოთ ნათელი და დამუშავებული პიროვნება.
შემდეგ მოდის თეთრი (ალბედო) - სრული დაშლის შემდეგ მკვდრეთით აღდგომა, ახალი ძალით შემოსვა და სულის განახლება.
(ზოგჯერ მესამე ფერს უმატებენ, ყვითელს - ციტრინიტასს, რომელიც თეთრის ოქროსფერი ნათებით შემოსვას ნიშნავს, მაგრამ ზოგჯერ გამოტოვებულია ეს ფერი)
ბოლო საფეხური აქ წითელია(რუბედო) - ინდივიდუაციის მიღწევა, ცნობიერების გასხივოსნება, ფილოსოფიური ქვის შექმნა. (საინტერესოა, რომ უმაღლეს საფეხურზე ასული პიროვნების სულიერ ძალას ეზოტერიკოსები სიმბოლურად წითელ ფერში ხედავენ).

როგორც დასავლეთში რაინდული სულიერი კულტურა მჭიდროდ იყო დაკავშირებული ალქიმიასთანაც და იყენებდა იგივე სიმბოლოებს, ქართულ ზღაპარშიც მხედარი, რაინდი ასევე იგივე ეტაპებს გადის და იგივე სიმბოლურ ფერებს იცვლის...

ინგლისურენოვან ლიტერატურაში once upon a time ასე იწყება, მაგრამ ჩვენი უფრო ზღაპრულია: იყო და არც იყო... გენიალურია.

This post has been edited by kriketi-1985 on 14 Jul 2020, 13:59

Artist

საიდანღაც ზუსტად მახსოვს

რომელიღაც ჩვენი მაღალმთიანი რეგიონის ეთნოენებიდან, ქისტურად თუ თუშურად, სამოთხე პირდაპირ ითარგმნება როგორც "სულის გზა"

მემგონი თუშურად

This post has been edited by თუშჩი on 16 Jul 2020, 09:27

თუშჩი

დიახ… სულის გზაა, როდესაც ის ვითარდება როგორც ამ ოთხში მყოფი სამება…
სამ-ოთხე...
* * *
ლეოპარდი

დიახ… სიმბოლოებითაა ქართული ზღაპრები დატვირთული, მაგ. ფასკუნჯი რომელსაც ადამიანი ჩაჰყავს სიღრმეში სადაც სხვა ცხოვრებაა…

* * *
kriketi-1985

იყო და არა იყო რა…

* * *
პირველად იყო სიტყვა და სიტყვა იგი იყო ღრმთისა თანა…
და თვით ეს სიტყვა იყო ღმერთიო, ანუ ის იყო ღმერთთან და
თვითონ იყო აგრეთვე ღმერთიც… იყო და არა იყო რა…

მზეთუნახავს რატო ქვია მზეთუნახავი? თუ იცით

დიახ ძალიან მისტიურია.

იყო და არა იყო რა. ანუ ცოტა იყო გათავდაო.

თუშჩი

მშვენიერება, რომელსაც დღის სინათლე არ უნახავს, რომელიც დაფარულია და ძიებას საჭიროებს.
ქალი ზღაპრებში და თქმულებებში განასახიერებს ადამიანის სამშვინველს (ფსიქე, ანიმა), რომლის საპოვნელად გამოცდის გავლა სჭირდება გმირს, მამაკაცი ამ დროს ადამიანის გონებას, ნებას განასახიერებს. ნება, რომელიც სავსეა სურვილით შეიცნოს საკუთარი სამშვინველი და ის ცხადად არ ჩანს, საკუთარ თავში ჩაღრმავებისას აღმოაჩენ.
მზეთუნახავი ქალის სახეს ხშირად ადარებენ სავსე მთვარეს (სულხან-საბასთან არაბული სიტყვა "ბადრ". ბადრი მთვარე), რომელსაც მზე ვერ ხედავს, შესაბამისად უმეტესი კულტურები ხშირად ქალს სწორედ მთვარეს მიაკუთვნებენ სიმბოლურად როგორც მისთვის უფრო მნიშვნელოვან მნათობს, ვიდრე მზეს.

მზეთუნახავი არ ერქვა ადრე.

ძველად ერქვა ასო უნახავი.
მაგალითად ესე:


თუნახავი.

bedo-bedo89

ეგეც ჭკუასთან ახლოსაა.
ცხრაკლიტურში ვისი რა უნდა ჰქონოდა ნანახი...