James Webb-ის პირველი სურათები

Old City

ძალიან კარგი რომ შევთანხმდით: სივრცეში ობიექტის სიჩქარე ვერ იქნება სინათლის სიჩქარეზე მეტი.
ეს საკმარისი პირობაა იმისთვის, რომ ნებისმიერი ობიექტი დავინახოთ ან მივიდეთ მასთან რაღაც დროის შემდეგ. მეორე ნაწილს, სივრცის გაფართოვებას ამაში ხელის შეშლა არ შეუძლია.

არ არის ეს ელემენტარული მათემატიკა, დიდი სიჩქარეების დროს სიჩქარეები ესე არ იკრიბება, ეს შენც კარგად იცი.

როგორ ფიქრობ, სამყაროს შექმნიდან 500 მილიონი წლის შემდეგ, პირველი გალაქტიკები რომ წარმოიქმნა, რომლებსაც ჩვენ ტელესკოპში ვხედავთ როგორც ყველაზე შორეულს, რამდენი იყო მაშინ მათთვის ხილული ჰორიზონტი?
მათი ხილული ჰორიზონტი იმ დროს იყო 500 მილიონი წელი და ისინი სულ რამდენიმე გალაქტიკას ხედავდნენ, სამყაროს ძალიან მცირე ნაწილს.

დღეს შორეულ გალაქტიკებს რომ ვუყურებთ, იმ სურათზე დიდად დაშორებული გალაქტიკები ერთმანეთს ვერ ხედავდნენ და მათ შორის არც გრავიტაციული და არც ინფორმაციული კავშირი არ იყო.
ეს ხილული ჰორიზონტი მერე გაფართოვდა მათთვის და ეხლა ისინი სამყაროს გაცილებით დიდ ნაწილს ხედავენ, (იგივე ითქმის ჩვენზეც)

ასე რომ ხილული ჰორიზონტი მუდამ ფართოვდება, ასე იყო ისტორიაში დღემდე და გაუგებარია რატომ უნდა შეიცვალოს ეს ტანდენცია პირიქით?

არ გეწყინოს, მაგრამ რაღაცნაირ, არასისტემურ ცოდნას ამჟღავნებ. აი "ტუტ პომნიუ, ტუტ ნე პომნიუ"

სამყაროს შექმნიდან 500 მილიონი წლის შემდეგ, სამყარო იმდენად პატარა იყო, რომ მის ხილულ ჰორიზონტში ყველაფერი ჩანდა, არა თუ სამყაროს იმაზე მცირე ნაწილი ვიდრე დღესაა.

რაც დრო გადის, ჰორიზონტის შიგნით სულ უფრო ნაკლები ობიექტი გამოჩნდება და ეგაა სწორედ ტენდენცია, რომელიც არ იცვლება.




* * *

მართალია, თუმცა არსებობს მეორე მეთოდიც.


როდესაც პლანეტა ვარსკვლავის წინ გაივლის, მისი სინათლე რაღაც (ძალიან მცირე) პროცენტით მცირდება, რადგან პლანეტა ჩრდილავს ვარსკვლავის ნაწილს. ნათების ამ ცვლილების შედეგადაც შესაძლებელია ბევრი რამის დადგენა, მაგალითად პლანეტის სიჩქარის, შესაბამისად მისი ვარსკვლავიდან დაშორების და ზომის შესახებ. როგორც წესი ეს ორი მეთოდი ერთდროულად გამოიყენება და ამ შემთხვევაში უფრო ზუსტ ინფორმაციას გვაძლევს.
ამა გარდა, როდესაც პლანეტა ვარსკვლავის წინ გაივლის, ვარსკვლავიდან წამოსული ფოტონების რაღაც ნაწილი პლანეტის ატმოსფეროში გაივლის და მისი სპექტრული შემადგენლობა იცვლება იმის მიხედვით, თუ რა შემადგენლობისაა პლანეტის ატმოსფერო. არსებობს ძალიან ზუსტი სპექტროგრაფები, რომლებიც ასეთ ცვლილებას აღნუსხავენ. და ამით შესაძლებელი ხდება ეგზოპლანეტის ატმოსფეროში ამა თუ იმ გაზის, მაგალითად ჟანგბადის არსებობაზე მსჯელობა.

არ ვიცი თემაშია თუ არა, რატომღაც გამახსენდა ტარგ-პუტჰოფის 70-იანი წლების ნაშრომი

"ექსტრასენსორიკაზე", რომელიც ეპრ პარადოქსის გარკვეული "გადაძახილია".

მოკლედ ქართული თარგმანი მიჭირს:

Два фотона одного атома имеют между собой вне пространственную, вне энергетическую, вне временную связь.

ეს ისე ექსპრომტად გამოვაცხე, mind games...
***
Звездная ночь Ван Гога с первым изображением, взятым из телескопа Джеймса Уэбба...





This post has been edited by bockuchava on 16 Jul 2022, 08:16

"კვანტური ჩახლართულობა" ქვია მაგას. ეხლა სულ გაგიჟებ და გეტყვი რომ ფოტოები ერთდროულად ნაწილაკიც არის და ტალღაც. როდესაც ვაკვირდებით ტალღას. როდესაც არ ვაკვირდებით, ნაწილაკი. ისევ და ისევ კვანტური ფიზიკის კონტრინტუიციურობის გამო.

4L3X

"გიჟებს" იქით "ვუვლიდი"...

Old City

ჩემ ცოდნას იწუნებ, და თავად წარმოდგენა არა გაქვს ამ საკითხებზე.

სამყარო თავიდან პატარა იყო და ყველაფერი ჩანდა? ანუ ყველა ერთმანეთს ხედავდა არა?

ესე ერთი ხელის დარტყმით გადაწყვიტე პრობლემა, რომელზეც მეცნიერები თავს იმტვრევენ უკვე რამდენიმე ათეული წელია, ლამისაა "დიდი აფეთქება" თავზე დაექცეთ ერთი მიზეზის გამო-
რელიქტური გამოსხივების ტემპერატურა- ეს გამოსხივება სამყაროში "დარჩა" წყალბადის ატომების რეკომბინაციის შემდეგ ესაა დაახლოებით 300 000 წელი სამყაროს შექმნიდან.
ყველაზე შორს ჩვენ ამას ვხედავთ, ფონურ რელიქტურ გამოსხივებას და საოცარია, რომ ყველა მხარეს, საითაც არ უნდა გავიხედოთ ამ ფონური გამოსხივების ტემპერატურა ერთი და იგივეა 2.72548 გრადუსი კელვინით.
როგორ ხდება ესეთი სიზუსტით სამყაროს სხვადასხვა ადგილებში ტემპერატურის გაწონასწორება , თუ ამ დროს სამყაროს ასაკი 300-380 ათასი წელი იყო და თითეული სამყაროს 'ნაწილი" მხოლოდ სამყაროს მცირე ნაწილს ხედავდა.
ანუ ვერ "ხედავდა" დანარჩენი სამყაროს უდიდეს ნაწილს.

გაეცანი ამ თემას ამ პრობლემას "ჰორიზონტის პრობლემა" ქვია და მერე ბევრი რამ შეიცვლება შენს წარმოდგენაში სამყაროს მიმართ.

4L3X

როგორ გებულობენ როდის ვაკვირდებით და როდის არა? ეგ ექსპერიმენტი ერთზე მეტჯერ ჩატარდა?

ყოველთვის ერთი და იგივე შედეგები დაიდო?

fuck

ignorant

ვინც გაიგებს როგორ გებულობენ ნაწილაკები ვაკვირდებით თუ არა აიღებს ნობელს, შნობელს, ალბერტ აინშტაინი და სტეფან ჰოკინგი საფლავებიდან წამოდგებიან და ხელ ჩამოართმევენ "შენ ყოფილხარ რაც ყოფილხარო". ნობელი ადგება საფლავიდან და "მთელი ფული მიეცითო" იტყვის.

Double Slit Experiment. კი ცნობილი ექპერიმენტია და ყოველჯერზე ერთი და იგივე შედეგს იღებდნენ. ვერნერ ჰაიზენბერგმა ნობელის პრემია აიღო მაგაში რომ დაამტკიცა სინათლის ნაწილაკები იქცევიან როგორც ტალღა როდესაც ვაკვირდებით და როგორც ნაწილაკები როდესაც არ ვაკვირდებით. "შრიოდინგერის კატაც" მაგის ახსნაა. სანამ კატა ყუთშია ის მკვდარიც არის და ცოცხალიც ერთდროულად. როდესაც ყუთს ვხსნით ის ან მკვდარია ან ცოცხალი. ასეა ელექტრონიც, სანამ არ ვაკვირდებით ნაწილაკიც არის და ტალღაც. როდესაც დავაკვირდებით მაშინ ხდება ან ნაწილაკი ან ტალღა ამას ეძახიან "კვანტურ გაურკვევლობას". ეს არის კვანტური ფიზიკის საფუძველი.

This post has been edited by 4L3X on 16 Jul 2022, 18:39

ჩემ ცოდნას იწუნებ, და თავად წარმოდგენა არა გაქვს ამ საკითხებზე.

სამყარო თავიდან პატარა იყო და ყველაფერი ჩანდა? ანუ ყველა ერთმანეთს ხედავდა არა?

ესე ერთი ხელის დარტყმით გადაწყვიტე პრობლემა, რომელზეც მეცნიერები თავს იმტვრევენ უკვე რამდენიმე ათეული წელია, ლამისაა "დიდი აფეთქება" თავზე დაექცეთ ერთი მიზეზის გამო-
რელიქტური გამოსხივების ტემპერატურა- ეს გამოსხივება სამყაროში "დარჩა" წყალბადის ატომების რეკომბინაციის შემდეგ ესაა დაახლოებით 300 000 წელი სამყაროს შექმნიდან.
ყველაზე შორს ჩვენ ამას ვხედავთ, ფონურ რელიქტურ გამოსხივებას და საოცარია, რომ ყველა მხარეს, საითაც არ უნდა გავიხედოთ ამ ფონური გამოსხივების ტემპერატურა ერთი და იგივეა 2.72548 გრადუსი კელვინით.
როგორ ხდება ესეთი სიზუსტით სამყაროს სხვადასხვა ადგილებში ტემპერატურის გაწონასწორება , თუ ამ დროს სამყაროს ასაკი 300-380 ათასი წელი იყო და თითეული სამყაროს 'ნაწილი" მხოლოდ სამყაროს მცირე ნაწილს ხედავდა.
ანუ ვერ "ხედავდა" დანარჩენი სამყაროს უდიდეს ნაწილს.

გაეცანი ამ თემას ამ პრობლემას "ჰორიზონტის პრობლემა" ქვია და მერე ბევრი რამ შეიცვლება შენს წარმოდგენაში სამყაროს მიმართ.

აქაც შეცდომას უშვებ


არა თუ "ვერ ხედავდა" არამედ მიზეზ შედეგობრივი კავშირი აღარ ჰქონდა მაგ დროისთვის.

ეს სხვადასხვა რამეა.

ზოგადად, რელიქტური გამოსხივება მაშინ გაჩნდა, როდესაც სამყარო იმდენად გაცივდა, რომ აღარ იყო პლაზმა. და შესაბამისად გამჭვირვალე გახდა გამოსხივებისთვის. ეს ძალიაან ადრეული ხანაა სამყაროს არსებობის და შესაბამისად ძალიან "პატარა" იყო სამყარო მაგ დროისთვის.


* * *

როგორ გებულობენ როდის ვაკვირდებით და როდის არა? ეგ ექსპერიმენტი ერთზე მეტჯერ ჩატარდა?

ყოველთვის ერთი და იგივე შედეგები დაიდო?

ეგ ყველაზე პოპულარული ექსპერიმენტია ფიზიკის ისტორიაში.

ვისაც არ ეზარება ყველა ატარებს.

This post has been edited by Old City on 16 Jul 2022, 18:13

ანუ, არის თეორიული შესაძლებლობა, რომ გონივრულ/დაპროგრამებულ მოვლენასთან გვქონდეს საქმე?

ძალიან გაბედული მოსაზრებაა, ძალიან!

Old City

გადახვედი სიტყვებზე გამოკიდებაზე?
როცა ვწერ "ვერ ხედავდა" ვგულისხმობ რომ მათ შორის არ იყო გრავიტაციული კავშირი, არ მიდიოდა სინათლის სხივი და ინფორმაცია. სამივე ეს გადაიცემა სინათლის სიჩქარით.

კიდევ სიტყვების "ბლა-ბლა"

დაგიწერე კონკრეტულად 300 ათასი წელი სამყაროს შექმნიდან, სამყარო გაცივდა 3000 გრადუს კელვინამდე მოხდა წყალბადის ატომების რეკომბინაცია, სამყარო გახდა გამჭვირვალე სინათლის სხივისთვის და რადიოტალღებისთვის.
ამის შემდეგ სამყაროში შესაძლებელია სინათლის და რადიოტალღების გავრცელება.
ყველაზე შორს ჩვენ ამას ვხედავთ- არქაულ ანუ რელიქტურ გამოსხივებას, რადიოტალღებს რომლებიც მაშინ, სამყაროს დაბადებიდან 300 ათასი წლის შემდეგ დაიძრნენ ჩვენსკენ.

ისე შენი წარმოდგენით სამყაროზე კითხვა არ გებადება?- თუ სამყაროს ასაკი ამ დროს 300 ათასი წელი იყო და ყველაფერი ასე ახლოს იყო ერთმანეთტან, რომ ყველა "ერთმანეთს ხედავდა", რატომ მოუნდა ეს რადიოტალღა ჩვენამდე მოღწევას 13.7 მილიარდი წელი?

ეგ არაა სიტვაზე გამოკიდება.

რელიქტური გამოსხივების წარმოშვებამდე, რაღც მომენტში დამყარდა მდგომარეობა, როდესაც სამყაროს ცალკეული ელემენტები მართლა ვერ ახდენდნენ უშუალო გავლენას ერთმანეთზე, მათ შორის გამოსხივებითაც.
მაგრამ ამის მიზეზი ის კი არ იყო, რომ სამყარო ძალიან გაიზარდა და სინათლის სიჩქარე აღარ იყო საკმარისი.
მიზეზი ისაა, რაც დავწერე.
სანამ სამყარო პლაზმურ მდგომარეობაში იყო, ის იყო გაუმჭვირვალე გამოსხივებისთვის. ანუ ერთი უბნიდან, მეორემდე ფოტონი უბრალოდ ვერ მიაღწევდა.

მას შემდეგ რაც სამყარო კიდევ ოდნავ გაცივდა, მოხდა ხარისხობრივი სკაჩოკი. იგი გახდა გამჭვირვალე და გაჩნდა რელიქტური გამოსხივება. თან როგორც ვთქვი, ამ მომენტისთვის სამყარო იმდენად პატარაა, რომ გამოსხივებამ ფაქტიურად მომენტალურად მოიცვა მთელი სამყარო. სწორედ ამიტომაა, რომ მას შემდეგ სამყარო ფართოვდება, მაგრამ რელიქტური გამოსხივების ინტენსივობა ერთნაირია ნებისმიერი მიმართულებიდან. ეცემა მხოლოს მისი სიხშირე, დოპლერის ეფექტის გამო.