ჩინეთი, - მზადყოფნა ომისთვის

გინდ დაიჯერეთ გინდ არა აშშს გაუსწრო ჩინეთმა სიცოცხლის ხანგრძლივობით.
მის უდიდებულოსობა კორონაა ამის მთავარი მიზეზი.

მიმაგრებული სურათი (გადიდებისთვის დაუწკაპუნეთ სურათზე)

Визит Трампа в Китай обнажил всю глубину противоречий между двумя сверхдержавами — и одновременно показал, что лучше договариваться, чем враждовать.

Это первый визит Трампа в Китай за 9 лет, и за этой цифрой стоит целая эпоха: торговые войны, технологическое противостояние, пандемия, нападение на Украину, балансирование на грани войны вокруг Тайваня и, наконец, американо-израильская агрессия против Ирана, которая и стала непосредственным катализатором нынешнего сближения.

Вместе с президентом США в Пекин прилетела внушительная делегация американского бизнеса: основатель SpaceX Илон Маск, глава Apple Тим Кук, руководители Meta, Goldman Sachs, Boeing, Visa и других корпораций.

Это была не просто дипломатическая вывеска — это был сигнал, который в Пекине считали безошибочно: Вашингтон пришёл с конкретными интересами и конкретными нуждами.

Трамп прекрасно понимает: без китайского рынка американский бизнес теряет огромные возможности, а без китайского сотрудничества ни одна из острых международных проблем не решается.

Два часа за закрытыми дверями

Переговоры прошли в Доме народных собраний в Пекине и продолжались более двух часов. За закрытыми дверями обсуждались темы, каждая из которых в отдельности способна определить облик мировой политики на десятилетие вперёд: Тайвань, торговая война, ядерная программа Ирана, ситуация в Ормузском проливе, конфликт на Украине.

Внешняя картина — тёплые речи, торжественный банкет, совместное посещение «Храма Неба» — разительно контрастировала с содержанием. По оценкам ряда аналитиков, переговоры были крайне тяжёлыми, а многое из сказанного за закрытыми дверями намеренно осталось вне публичных комментариев.

Расхождение между итоговыми заявлениями двух сторон оказалось весьма красноречивым: в официальном коммюнике КНР была отдельно упомянута тема Тайваня, тогда как американская сторона воздержалась от её публичного комментирования. Красноречивое молчание.

Тайвань: главная красная линия

Центральным и наиболее острым сюжетом переговоров стал тайваньский вопрос. Си Цзиньпин прямо обозначил, что тайваньский вопрос является самым критическим в китайско-американских отношениях, и предупредил: при правильном подходе отношения между странами могут оставаться стабильными, однако в противном случае ситуация станет крайне опасной.

Это было уже не дипломатическое предостережение в традиционном смысле — это была постановка ультиматума. Китайские руководители крайне редко говорят столь прямо. Когда они это делают, к ним стоит прислушаться.

В конце прошлого года Госдепартамент США согласовал продажу Тайбэю военной техники на 11 млрд долларов — и именно этот фоновый контекст делает пекинское предупреждение ещё более весомым.

Противоречие здесь системное и, по всей видимости, не имеет быстрого разрешения. Вашингтон де-юре признаёт концепцию «единого Китая», но де-факто продолжает накачивать остров оружием и политической поддержкой.

Пекин мириться с таким положением вещей более не намерен. Как отмечают эксперты, единственный реальный рычаг американского давления на Китай — это именно Тайвань. Но применение этого рычага несёт в себе риски, несоизмеримые с любыми тактическими выгодами.

Иран и Ормуз: неожиданное согласие

На этом фоне иранский сюжет стал редким примером дипломатического прогресса. По итогам переговоров обе страны согласились, что Иран никогда не должен получить ядерное оружие.

Кроме того, Си Цзиньпин выразил несогласие с милитаризацией Ормузского пролива и с попытками взимать плату за его использование, а также проявил интерес к увеличению закупок американской нефти, чтобы снизить зависимость Китая от поставок через Ормуз.

Для Пекина это была болезненная уступка: Иран является крупнейшим поставщиком нефти в Китай, а двусторонние отношения давно вышли за пределы чисто экономических. Однако стратегический расчёт взял верх над тактическими соображениями.

Закрытый Ормузский пролив — это энергетический шок для всей мировой экономики, который ударит по Китаю не меньше, чем по остальным. В этом смысле пекинская позиция была продиктована не столько уступчивостью, сколько холодным прагматизмом.

Примечательно, что именно этот пункт повестки дал наиболее осязаемый результат: Трамп «ради Китая и мира» отменил блокаду Ормузского пролива, продлившуюся всего 2 дня — шаг, который без пекинских переговоров был бы куда менее вероятен.

Торговля: нужда сильнее гордости

Экономический трек переговоров обнажил фундаментальную слабость американской переговорной позиции. Стороны подчеркнули взаимозависимость экономик, Си предупредил, что в торговых войнах не бывает победителей, и обещал американским компаниям больше возможностей для работы на китайском рынке.

За этими обтекаемыми формулировками скрывается жёсткая реальность: несколько лет тарифных войн, взаимных санкций и технологических ограничений нанесли ощутимый ущерб обеим экономикам.

В ответ на американские меры Пекин ужесточил контроль над экспортом критически важных минералов и инициировал расследования против ряда американских компаний — это ударило по США, чей ВПК зависит от китайских ресурсов.

Прилёт в Пекин целого созвездия руководителей крупнейших американских корпораций красноречиво свидетельствовал о том, кто испытывает большую нужду в разрядке.

Тем не менее, по оценкам специалистов, говорить о прорыве не приходится. Структурные противоречия никуда не исчезли. Вашингтон хочет открытия китайского рынка без встречных уступок в технологической и тарифной сфере.

Пекин настаивает на равноправном, недискриминационном сотрудничестве — то есть фактически требует отказа от самой логики американской стратегии сдерживания.

Ловушка Фукидида: выход или капкан?

Си Цзиньпин процитировал древнегреческого историка и выразил надежду, что история, мир и его народы получат ответ на вопрос: смогут ли две страны преодолеть «ловушку Фукидида» и создать новую модель отношений между крупными державами.

Апелляция к этой концепции неслучайна. «Ловушка Фукидида» — это тезис о том, что восходящая держава и действующий гегемон с исторической неизбежностью приходят к войне.

Китайская сторона последовательно отвергает этот детерминизм: в Пекине считают, что политические противоречия не должны разрушать экономическое сотрудничество, и что у двух крупнейших ядерных держав просто нет альтернативы мирному сосуществованию.

Как подчёркивают эксперты-востоковеды, именно в этом — принципиальное расхождение двух философий международных отношений: американская традиция мыслит в категориях гегемонии и сдерживания, китайская всё настойчивее предлагает концепцию многополярного баланса.

Многие обозреватели отмечают, что эта встреча подтверждает конец эпохи одностороннего доминирования. Соединённые Штаты, столкнувшись с реальностью многополярного мира, вынуждены переходить от стратегии «ловушки Фукидида» (неизбежного конфликта восходящей и доминирующей державы) к поиску формулы сосуществования.

Ядерный фактор при этом играет роль абсолютного стабилизатора. Любой прямой военный конфликт между США и Китаем означает катастрофу планетарного масштаба — и обе стороны это прекрасно понимают. Именно поэтому даже самые острые противоречия в итоге всегда возвращают стороны за стол переговоров.

Что дальше

По итогам встречи Трамп пригласил Си Цзиньпина посетить США в сентябре — и это приглашение само по себе является дипломатическим результатом. Диалог продолжается. Однако иллюзий строить не стоит.

Американо-китайские отношения вошли в фазу, которую точнее всего можно описать как «конкурентное сосуществование»: стороны слишком взаимозависимы для настоящей войны и слишком соперничают, чтобы стать союзниками.

Тайвань остаётся незаживающей раной, торговые противоречия системны, а разрыв в стратегических интересах никуда не делся.

Пекинский саммит не изменил этой реальности. Но он показал: обе державы, несмотря на всю риторику и взаимные обвинения, всё ещё предпочитают переговоры конфронтации.

Мир вступает в эпоху, где баланс сил требует постоянного тонкого регулирования. Ни одна из сверхдержав не может диктовать условия в одностороннем порядке. Это не триумф одной стороны и не поражение другой, а вынужденное признание новой реальности.
https://kavkazcenter.com/russ/content/2026/...irovaniya.shtml

В разгар саммита между Трампом и Си Цзиньпином Пекин сделал ход, который никто не ожидал и который может переписать правила глобальной технологической конкуренции.

Вместо того чтобы ухватиться за ослабление американских санкций и великодушное согласие Трампа продать Китаю передовые чипы, за которыми Пекин охотился все последние годы, Си Цзиньпином публично и демонстративно отказался от покупки, вогнав американцев в ступор.

Это не бравада обиженного и не тактическая заминка, а стратегический разворот, сигнализирующий о переходе к полному технологическому суверенитету Китая в сфере искусственного интеллекта.

Контекст манёвра

С 2022 года Вашингтон последовательно ужесточал экспортный контроль на высокопроизводительные GPU, особенно линейки NVIDIA H100, A100, H800 и последующие. Цель была очевидна: замедлить прогресс Китая в ИИ, который рассматривается в Пентагоне и разведсообществе как ключевая сфера военного и экономического превосходства XXI века.

Частичное смягчение в мае 2026 года — разрешение ряду гигантов (Alibaba, Tencent, ByteDance, Lenovo, Foxconn и др.) на закупку NVIDIA H200 на три года — выглядело как классический «кнут и пряник» в стиле Трампа.

Реакция Пекина оказалась ледяной: «Не покупайте». Китайские компании получили прямой приказ игнорировать предложение. Шокированный Трамп лишь невнятно прокомментировал, мол, Китай «выбирает развивать своё».

Эксперты сразу же дали оценку отказу Пекина - Вашингтон утратил главный рычаг давления, о котором говорилось ещё накануне визита.

Стратегия «отрезания пуповины»

Отказ — это логическое продолжение долгосрочной китайской доктрины. Пекин давно сделал ставку на самодостаточность в критически важных технологиях. Примеры уже есть:

- В электромобилях BYD теснит Tesla.

- В телекоме Huawei потеснила западных игроков.

- В солнечной энергетике Китай контролирует около 80% глобальных мощностей.

Теперь очередь за полупроводниками и ИИ. Американские санкции, как это часто бывает, сыграли роль катализатора. Вместо того чтобы сломать китайскую индустрию, они заставили её ускорить внутренние разработки. SMIC, Huawei HiSilicon, Alibaba T-Head и другие игроки получают колоссальные государственные инвестиции и политическую поддержку.

Китай не просто хочет «догнать». Он стремится создать полностью независимую экосистему — от проектирования чипов до производства и софта. Это позволит избежать рисков «закладок», потенциального отключения или политического шантажа через поставки.

В условиях растущей геополитической конфронтации зависимость от американских технологий в военной и критической инфраструктуре недопустима.

Американская дилемма

Для США ситуация двойственная. С одной стороны, NVIDIA и Уолл-стрит рассчитывали на новый всплеск продаж. С другой — отказ Китая подчёркивает пределы американского технологического доминирования.

Вашингтон тратит огромные суммы (сотни миллиардов долларов через CHIPS Act и прямые вливания в Amazon, Microsoft, Google, Meta) на поддержание лидерства. Однако история показывает: технологические гонки выигрываются не только деньгами, но и масштабом производства, государственной координацией и терпением.

Китай уже продемонстрировал способность обходить ограничения — через параллельный импорт, реверс-инжиниринг и ускоренное развитие собственных аналогов. Полный отказ от американских чипов сигнализирует, что Пекин оценивает свои наработки как достаточно зрелые, чтобы не идти в американскую технологичесую мышеловку.

Геополитические последствия

Этот эпизод вписывается в более широкую картину технологической холодной войны 2.0. В отличие от ядерной гонки прошлого века, здесь ставки одновременно экономические, военные и идеологические. ИИ определяет будущее:

- Автономные системы вооружений.

- Кибернетическую безопасность.

- Экономическую конкурентоспособность.

- Контроль нарративов и данных.

Китай, отказываясь от американских чипов, посылает сигнал не только Вашингтону, но и всему миру: есть альтернатива западному технологическому блоку.

Для стран Глобального Юга это может стать привлекательным предложением — китайские ИИ-решения, более доступные и без политических условий.

Для Европы и союзников США ситуация создаёт дополнительные сложности. Зависимость от американских технологий теперь выглядит рискованной, а китайские альтернативы — всё более реальными.

Таким образом, дубинка санкций, которой размахивал Трамп в конечном итоге ударила по самим США.

Что дальше?

Краткосрочно NVIDIA и американские tech-гиганты могут почувствовать давление на выручке от китайского рынка (ранее — до 30% для некоторых сегментов).

Среднесрочно Китай продолжит инвестировать в свои fabs и дизайн-центры.

Долгосрочно мы можем увидеть фрагментацию глобального технологического пространства на два (или больше) конкурирующих стека: американский и китайский, с попытками третьих игроков (Европа, Индия, Япония, Турция) найти свою нишу.

История учит, что технологический национализм ускоряет инновации, но повышает риски ошибок и дублирования усилий. Однако в условиях, когда технологии стали продолжением национальной мощи, выбор Пекина рационален с точки зрения стратегической автономии.

Саммит Трамп—Си, вместо прорыва в торговле, высветил фундаментальный сдвиг: Китай больше не готов быть младшим партнёром в технологической иерархии. Он претендует на роль соавтора (или даже главного автора) будущего. И отказ от NVIDIA — это не слабость, а декларация уверенности в собственных силах.

Мир вступает в эпоху, где технологический суверенитет будет цениться не меньше, чем контроль над морскими путями или энергетическими ресурсами. И в этой игре Китай только что сделал очень серьёзный ход.
https://kavkazcenter.com/russ/content/2026/...om-v-pol-.shtml

|ტექნოლოგიური გარღვევა სამხედრო სფეროში: ჩინეთმა 200 AI-დრონისგან შემდგარი „ჭკვიანი ნაყარი“ წარადგინა
პეკინი ჩინეთმა სამხედრო ტექნოლოგიების სფეროში ახალი ეპოქა დაიწყო. ქვეყნის წამყვანმა თავდაცვის ინსტიტუტებმა წარმოადგინეს უპილოტო საფრენი აპარატების ინოვაციური სისტემა, რომელიც ერთ ოპერატორს ერთდროულად 200-მდე ხელოვნური ინტელექტით (AI) აღჭურვილი დრონის მართვის საშუალებას აძლევს.
ექსპერტების შეფასებით, აღნიშნული ტექნოლოგია სრულად ცვლის თანამედროვე ომის წარმოების წესებს და მინიმუმამდე დაჰყავს ადამიანური რესურსის საჭიროება ტაქტიკურ ოპერაციებში.
სრული ავტონომია და კოლექტიური ინტელექტი
სისტემის მთავარი მახასიათებელი ე.წ. „დრონების ნაყარის“ (Drone Swarm) პრინციპია. ოპერატორი აღარ მართავს თითოეულ დრონს ინდივიდუალურად; ნაცვლად ამისა, ის გასცემს მხოლოდ ზოგად სტრატეგიულ ბრძანებას. დანარჩენ სამუშაოს ხელოვნური ინტელექტი ასრულებს: დრონები რეალურ დროში, ერთმანეთთან დამოუკიდებლად კოორდინირდებიან, ანაწილებენ როლებს (დაზვერვა, იერიში, ფლანგების დაცვა) და ოპტიმალურად ანადგურებენ სამიზნეებს.
მედეგობა რადიოელექტრონული ბლოკადის მიმართ
გამანადგურებელი ეფექტის გარდა, სისტემა გამოირჩევა უპრეცედენტო გადარჩენადობით. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მოწინააღმდეგე რადიოელექტრონული ბრძოლის (EW) საშუალებებით ჩაახშობს სიგნალს და ოპერატორთან კავშირი გაწყდება, ნაყარი მისიის შესრულებას მაინც აგრძელებს. დრონები ლოკალური ქსელის (Mesh Network) მეშვეობით ინარჩუნებენ კავშირს ერთმანეთთან, ხოლო ბორტზე არსებული AI ვიზუალური ორიენტაციით, GPS-ის გარეშე, ავტონომიურად ასრულებს დასახულ ამოცანას.
სამხედრო ანალიტიკოსების შეფასება
„ეს არის 'გაჯეტების შეტევის' (Saturation Attack) ახალი დონე. თანამედროვე საჰაერო თავდაცვის სისტემებს უბრალოდ არ აქვთ იმის რესურსი, რომ ერთდროულად 200 სხვადასხვა მიკრო-სამიზნეს დაუპირისპირდნენ. სისტემა უმძლავრეს თავდაცვით ზღუდავებსაც კი ეფექტურად არღვევს.“
დასავლელი ანალიტიკოსები მიიჩნევენ, რომ ჩინეთის ეს ნაბიჯი მკვეთრად დააჩქარებს გლობალურ შეიარაღების რბოლას ხელოვნური ინტელექტის მიმართულებით, რადგან მსგავსი ავტონომიური სისტემების წინააღმდეგ ტრადიციული თავდაცვის მეთოდები უკვე უძლურია.

როგორ აქცია ჩინეთმა კომუნიზმი გადარჩენის იარაღად და სად დაუშვა მოსკოვმა საბედისწერო შეცდომა
1991 წლის 25 დეკემბრის საღამოს, როდესაც კრემლის თავზე საბჭოთა დროშა უკანასკნელად დაეშვა, დასავლეთმა ცივ ომში საბოლოო გამარჯვება გამოაცხადა. თუმცა, ვაშინგტონის ეიფორიის მიღმა, მთავარი გეოპოლიტიკური პროცესი სინამდვილეში პეკინში მიმდინარეობდა. ჩინეთის კომუნისტური პარტიის საანალიზო ცენტრებში საგანგებო ჯგუფები შეიქმნა. მათი ამოცანა გლოვა კი არა, ცივი საინჟინრო ანალიზი იყო, თუ რა მიზეზების გამო დაიშალა მსოფლიოში იმ პერიოდის ყველაზე დიდი ზესახელმწიფო. ამ კვლევის შედეგად ჩინეთმა შექმნა სახელმწიფოებრივი გადარჩენის უნიკალური ფორმულა. იმისთვის, რომ გავიგოთ, როგორ აჯობა ჩინურმა დრაკონმა საბჭოთა დათვს, უნდა დავბრუნდეთ იმ ეპოქაში, როდესაც გორბაჩოვი საერთოდ არ არსებობდა, ხოლო ჩინეთი იზოლაციაში სულს ღაფავდა.
ჩინეთის დღევანდელი ზესახელმწიფოებრიობა დაიბადა არა საბჭოთა კავშირის დახმარებით, არამედ მასთან სასტიკი კულუარული დაპირისპირებით. 1950-იანი წლების მიწურულს, ხრუშჩოვის მიერ სტალინის კულტის დაგმობისა და ვაშინგტონთან ურთიერთობების დათბობის შემდეგ, მაო ძედუნმა მოსკოვი იდეოლოგიურ ღალატში დაადანაშაულა. კრემლმა თავნება პარტნიორის დასჯა გადაწყვიტა.
1959 წლის 20 ივნისს ხრუშჩოვმა ხელი მოაწერა საიდუმლო დოკუმენტს, რომლითაც ჩინეთს ატომური ბომბის ტექნოლოგიური დოკუმენტაციის გადაცემაზე უარი უთხრა. 1960 წლის აგვისტოსთვის მოსკოვმა ჩინეთიდან 1390 საბჭოთა ექსპერტი და ინჟინერი ერთ დღეში გაიწვია, გააუქმა 257 სამეცნიერო-ტექნიკური პროექტი და შეაჩერა სამხედრო ქარხნების მშენებლობა. საარქივო მასალები მოწმობენ, რომ წასვლის წინ საბჭოთა სპეციალისტები ნახაზებს სპეციალურ ღუმელებში წვავდნენ. ჩინელმა ასისტენტებმა ნაგვის ურნებიდან ამოიღეს დანახშირებული ფურცლების ნარჩენები და მათი ხელით აღდგენა დაიწყეს. მაო ძედუნმა ამ ნაბიჯს უდიდესი ეროვნული შეურაცხყოფა უწოდა. ჩინეთის სამხედრო კომისიამ საკუთარ ბირთვულ პროგრამას კოდური სახელი „პროექტი 596“ სწორედ იმ წლისა და თვის აღსანიშნავად დაარქვა (1959 წლის მე-6 თვე, ივნისი), როდესაც მოსკოვმა ისინი უდაბნოში მიატოვა.
ეს პერიოდი ჩინეთში „დიდი ნახტომის“ კრახით გამოწვეულ უმძიმეს შიმშილობას დაემთხვა. მიუხედავად ამისა, ლოპ-ნორის უდაბნოს საიდუმლო ბაზაზე, რომელსაც მხოლოდ „ობიექტი 21“ ერქვა, მუშაობა არ შეწყვეტილა. ფიზიკოსი დენ ჯიაციანი თავის ჩანაწერებში იხსენებდა, რომ მეცნიერთა დღიური რაციონი ხშირად მხოლოდ ორი ნაჭერი გამომშრალი პური და მარილწყალი იყო, თუმცა გამოთვლები 24 საათის განმავლობაში მიმდინარეობდა. ქვეყანას არ გააჩნდა არც ერთი სუპერკომპიუტერი. იმ ურთულესი განტოლებების ამოსახსნელად, რაც ატომური ბომბის შიდა აფეთქებას სჭირდებოდა, ჩინელებმა გამოიყენეს სუანპანი, ტრადიციული ჩინური ხის საანგარიშო.
ამ პროცესს სათავეში ჩაუდგა ციან სუესენი, გენიალური მეცნიერი, რომელიც ნასას შექმნის სათავეებთან იდგა და აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალების პოლკოვნიკი იყო. 1950-იან წლებში, ამერიკაში ანტიკომუნისტური პარანოიის ტალღისას, ის ჯაშუშობის უსაფუძვლო ბრალდებით დააპატიმრეს, 5 წელი შინაპატიმრობაში ამყოფეს, მოგვიანებით კი ჩინეთში დააბრუნეს, კორეის ომში ტყვედ ჩავარდნილ ამერიკელ პილოტებში გადაცვალეს. ციანმა ჩინეთში ამერიკული სამხედრო მენეჯმენტისა და „სისტემური ინჟინერიის“ უმაღლესი სტანდარტი დანერგა. მან შექმნა იერარქიული მართვის მოდელი, სადაც იდეოლოგიური მუშაკები ინჟინრების საქმეში ვერ ერეოდნენ.
1964 წლის 16 ოქტომბერს, როდესაც ლოპ-ნორის უდაბნოს თავზე ბირთვული სოკო აიჭრა, პეკინმა მიიღო მთავარი რამ - აბსოლუტური სამხედრო სუვერენიტეტი. ამ დღიდან ჩინეთის ხელმძღვანელობამ იცოდა, რომ გარედან რეჟიმის შეცვლას იარაღით ვერავინ გაბედავდა და მათ შიდა ტრანსფორმაციისთვის საჭირო დრო მოიპოვეს.
სანამ ჩინეთი იზოლაციაში მომავლის ბაზისს ქმნიდა, საბჭოთა კავშირი საკუთარი სამხედრო დიდების პიკში სტაგნაციის ფაზაში შედიოდა. ბრეჟნევის მმართველობის პერიოდში (1964–1982) კრემლში ჩამოყალიბდა გერონტოკრატია - მოხუცთა მმართველობა. 1980 წლისთვის პოლიტბიუროს წევრების საშუალო ასაკმა 70 წელს გადააჭარბა (თავად ბრეჟნევი 74 წლის იყო),
საბჭოთა ნომენკლატურულ სისტემაში კარიერული დაწინაურების მთავარი კრიტერიუმი გახდა არა ეფექტურობა, არამედ იდეოლოგიური მორჩილება და ერთგულება. ეკონომიკა მართვის რეალური ბერკეტებიდან ვირტუალურ, ქაღალდზე შესრულებულ ციფრებზე გადავიდა. ჩამოყალიბდა ე.წ. „მიწერების“ კატასტროფული სისტემა. ცენტრალიზებული ეკონომიკით მოსკოვში წყდებოდა, რამდენი ლურსმანი უნდა ეწარმოებინა მაგალითად ვლადივოსტოკის ქარხანას. ქარხნის დირექტორი იღებდა პრემიას საწყობის გადავსებისთვის, თუნდაც პროდუქტი გამოუსადეგარი ყოფილიყო. მცირე მეწარმეობა („სპეკულაცია“) ისჯებოდა ციხით ან დახვრეტით (მსხვილი ვალუტის შემთხვევაში). ჩინელებმა ეკონომიკაში დეცენტრალიზაცია დანერგეს. რეგიონებს მიეცათ უფლება, თავად განესაზღვრათ წარმოების მოცულობა ადგილობრივი მოთხოვნის მიხედვით. საწარმო, რომელიც წამგებიანი იყო ან პროდუქციას ვერ ყიდდა, უბრალოდ იხურებოდა. კერძო ბიზნესი და უცხოური ინვესტიციები ლეგალური და წახალისებული გახდა.
1976 წელს მაო ძედუნის გარდაცვალების შემდეგ, ჩინეთი ეკონომიკური კატასტროფის წინაშე იდგა. „კულტურული რევოლუციის“ შედეგად ქვეყნის შიდა პროდუქტი განახევრებული იყო, მოსახლეობის 80% აბსოლუტურ სიღარიბეში ცხოვრობდა. ხელისუფლებაში მოსულმა დენ სიაოპინმა, რომელიც მაოს რეჟიმის დროს ორჯერ იყო გადასახლებული და ქარხანაში უბრალო ზეინკლად მუშაობდა, რადიკალური რეფორმების გატარება დაიწყო. მან უარი თქვა საბჭოური ხისტი მოდელის კოპირებაზე და 1978 წლის დეკემბერში, პარტიის მე-11 ყრილობის პლენუმზე, ჩამოაყალიბა იდეოლოგიური პრაგმატიზმის ფორმულა: „მნიშვნელობა არ აქვს კატის ფერს — შავია ის თუ თეთრი, მთავარია, მან თაგვი დაიჭიროს.“ ეს ნიშნავდა, რომ იდეოლოგიურ დოგმებს არ უნდა შეეწირა ხალხის ფიზიკური გადარჩენა. თუ საბაზრო ეკონომიკის მეთოდები, კერძო საკუთრება და უცხოური ინვესტიციები ქვეყანას კრიზისიდან გამოიყვანდა, პარტია ამ ინსტრუმენტებს გამოიყენებდა.
რეფორმა სიაოპინმა სოფლის მეურნეობით დაიწყო: გააუქმა მაოსდროინდელი „კომუნები“ და გლეხებს მიწა იჯარით გადასცა. გლეხს სახელმწიფო გეგმის შესრულების შემდეგ უფლება ეძლეოდა, ზედმეტი მოსავალი ბაზარზე თავის ფასად გაეყიდა. სულ რაღაც 3 წელში ჩინეთმა მარცვლეულის დეფიციტი სრულად აღმოფხვრა. სანამ მოსკოვი იდეოლოგიური სიწმინდის სახელით დევნიდა თავისუფალ ბაზარს, პეკინმა ქვეყნის სამხრეთში, ჰონგ-კონგთან ახლოს, პატარა მეთევზეთა სოფელში შენჟენში შექმნა პირველი სპეციალური ეკონომიკური ზონა. ჩინეთმა უცხოურ კომპანიებს შესთავაზა ნულოვანი გადასახადები და იაფი მუშა-ხელი. 10 წელში შენჟენი მეთევზეთა დასახლებიდან მრავალმილიონიან მეგაპოლისად იქცა. შესაბამისად, 1980-იანი წლების შუახანებში, როდესაც კრემლში მიხეილ გორბაჩოვი მოვიდა, ჩინეთს უკვე ჰქონდა თითქმის ათწლიანი წარმატებული გამოცდილება იმისა, თუ როგორ უნდა ემართა საბაზრო კაპიტალიზმი კომუნისტური პარტიის მკაცრი პოლიტიკური კონტროლის ქვეშ. მოსკოვმა ტრანსფორმაციის ეს ისტორიული შანსი ხელიდან გაუშვა.
პეკინში 50 წელს გადაცილებული გორბაჩოვის პირველივე ნაბიჯები უდიდესი შეშფოთებით მიიღეს. ჩინელმა ანალიტიკოსებმა დაინახეს ის, რაც დასავლეთს ეიფორიის გამო გამოეპარა: გორბაჩოვმა რეფორმების ანატომიაში თავდაყირა ანატომიური შეცდომა დაუშვა.
დენ სიაოპინის მთავარი აქსიომა მარტივი იყო: ჯერ მუცელი, მერე სიტყვის თავისუფლება. ის მიიჩნევდა, რომ ეკონომიკური კეთილდღეობის გარეშე პოლიტიკური თავისუფლებების მიცემა სახელმწიფოს გარდაუვალ ანარქიამდე მიიყვანდა. გორბაჩოვმა კი ზუსტად საპირისპირო გზა აირჩია. 1985 წელს მან ერთდროულად გამოაცხადა „პერესტროიკა“ (ეკონომიკური გარდაქმნა) და „გლასნოსტი“ (საჯაროობა). რეალურად, საბჭოთა ეკონომიკური რეფორმები ზედაპირული და ქაოტური აღმოჩნდა, რამაც დეფიციტი კიდევ უფრო გააღრმავა (ტალონების სისტემა, უსასრულო რიგები), მაგრამ „გლასნოსტმა“ ხალხს მისცა სრული თავისუფლება, ელაპარაკათ ამ პრობლემებზე.
ჩინური ანალიტიკური ჯგუფები გორბაჩოვის სტრატეგიას „უცოდინრობის გამოვლინებად“ აფასებდნენ. საბჭოთა ლიდერმა დაუშვა კერძო კოოპერატივების შექმნა, მაგრამ არ მისცა მათ მიწისა და მსხვილი რესურსების ფლობის უფლება. შედეგად, შეიქმნა სპეკულაციური კლასი, რომელმაც სახელმწიფო საწყობებიდან იაფად გაიტანა პროდუქცია და შავ ბაზარზე ასმაგ ფასად გაყიდა. ჩინეთში კი, სადაც ფასების ლიბერალიზაცია ეტაპობრივად, რეგიონების მიხედვით ხდებოდა, წარმოება რეალურად გაიზარდა. პეკინში ამ პროცესს „გორბაჩოვის სინდრომი“ უწოდეს. მდგომარეობა, როდესაც სუსტი ეკონომიკის მქონე სახელმწიფო პოლიტიკურ მოდერნიზაციას ფორსირებულად იწყებს, რაც იწვევს ცენტრალური ხელისუფლების პარალიზებას, ეთნიკურ ნაციონალიზმსა და საბოლოო კრახს.
საბჭოთა კავშირიდან წამოსულმა „გლასნოსტის“ ტალღამ ჩინეთამდეც მიაღწია. 1989 წლის გაზაფხულზე პეკინში, ტიანანმენის მოედანზე, სტუდენტებისა და ინტელექტუალების მასშტაბური პროტესტი დაიწყო. ისინი კორუფციის აღკვეთას, სიტყვის თავისუფლებასა და პოლიტიკურ პლურალიზმს ითხოვდნენ. სიტუაცია პიკს მიუახლოვდა 1989 წლის მაისში, როდესაც პეკინში, 30-წლიანი განხეთქილების შემდეგ, თავად მიხეილ გორბაჩოვი უნდა ჩასულიყო. მსოფლიო მედიის ასობით ჟურნალისტი, რომლებიც ჩინურ-საბჭოთა სამიტის გასაშუქებლად ჩავიდნენ, მოედანზე მყოფ მომიტინგეებს გადაეყარნენ. დასავლეთისთვის ეს იყო „კომუნიზმის აღსასრულის“ იდეალური კადრი.
ჩინეთის კომუნისტური პარტიის მწვერვალზე განხეთქილება მოხდა: ჯაო ძიანი (პარტიის გენერალური მდივანი) მომიტინგეებთან მოლაპარაკებებისა და კომპრომისის მომხრე იყო. ის პირადად გავიდა მოედანზე და სტუდენტებს ცრემლიანი თვალებით უთხრა: „ჩვენ უკვე დავბერდით, თქვენ კი ახალგაზრდები ხართ, გაუფრთხილდით თავს...“ დენ სიაოპინი (სამხედრო კომისიის თავმჯდომარე) მიიჩნევდა, რომ ნებისმიერი დათმობა ქვეყანას ახალ „კულტურულ რევოლუციაში“ და სამოქალაქო ომში გადააგდებდა. 1989 წლის 20 მაისს ქვეყანაში საომარი მდგომარეობა გამოცხადდა. 3-4 ივნისის ღამეს მოედანზე 27-ე და 38-ე არმიების მძიმე ტექნიკა და ჯარისკაცები შევიდნენ. ჩინეთის ხელმძღვანელობამ უმკაცრესი ძალისმიერი სცენარი გამოიყენა.
დასავლეთმა ჩინეთს უმკაცრესი ეკონომიკური და პოლიტიკური სანქციები დააწესა. თუმცა, აქ გამოჩნდა დენ სიაოპინის შორსმჭვრეტელობა. მან იცოდა, რომ ჩინეთის ბაზარი უკვე ზედმეტად მიმზიდველი იყო კაპიტალისთვის, რათა დასავლეთს ის სამუდამოდ დაებლოკა. სანქციების გვერდის ავლით, ჩინეთში ინვესტიციების ძირითადი ნაკადი წამოვიდა ჰონგ-კონგიდან, ტაივანიდან და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ჩინური დიასპორიდან. 1992 წელს სიაოპინმა განახორციელა თავისი ცნობილი „სამხრეთული ტურნე“ (შენჟენი, შანხაი), სადაც მკაფიოდ განაცხადა: „ვინც რეფორმების წინააღმდეგია, თანამდებობიდან უნდა წავიდეს“. ამან სიგნალი მისცა გლობალურ ბიზნესს, რომ ჩინეთი პოლიტიკური კრიზისის მიუხედავად, ეკონომიკურ კურსს არ შეცვლიდა. სულ რაღაც ორ წელში ამერიკული და ევროპული კორპორაციები მასობრივად დაბრუნდნენ ჩინეთში.
ტიანანმენის შემდეგ პეკინმა უმნიშვნელოვანესი დასკვნა გამოიტანა: ბიუროკრატია და პარტიული ელიტა არ უნდა ყოფილიყო ლეთარგიულ ძილში მყოფი მოხუცების კრებული, როგორც ბრეჟნევის დროს. პარტია უნდა გადაქცეულიყო ეფექტურ, დამსახურებაზე დამყარებულ კორპორაციად. საბჭოთა კავშირში ჩინოვნიკის დაწინაურება დამოკიდებული იყო მის უნარზე, ესიამოვნებინა ზემდგომისთვის და ტაში დაეკრა ყრილობებზე. ჩინეთმა კი რეგიონული ლიდერების (გუბერნატორების, მერების) შეფასების მათემატიკური მოდელი შემოიღო. თუ პროვინციის პარტიული მდივანი ვერ უზრუნველყოფდა ეკონომიკურ ზრდას, ის კარიერულ კიბეზე ზემოთ ვერასდროს ავიდოდა. ამან გამოიწვია პროვინციებს შორის სასტიკი კონკურენცია. გუბერნატორები ერთმანეთს ეჯიბრებოდნენ ინფრასტრუქტურის მოწყობაში, გზების დაგებასა და უცხოელი ინვესტორების მოზიდვაში. პეკინი აკონტროლებდა იდეოლოგიას, ჯარს და საკადრო დანიშვნებს, მაგრამ რეგიონებს აძლევდა სრულ თავისუფლებას ეკონომიკურ ტაქტიკაში. შემოიღეს მკაცრი წესი - 65 წლის მიღწევისას მინისტრებისა და გუბერნატორების უმრავლესობა პენსიაზე ავტომატურად მიდიოდა (რამაც გამორიცხა კრემლის ტიპის გერონტოკრატია). პარტიულ სკოლებში (მათ შორის პეკინის ცენტრალურ პარტიულ სკოლაში) ჩინოვნიკებს ასწავლიდნენ არა მხოლოდ მარქსიზმს, არამედ დასავლურ მენეჯმენტს, მაკროეკონომიკასა და სინგაპურის სახელმწიფო მოდელს.
როდესაც საბჭოთა კავშირი დაიშალა 15 დამოუკიდებელ, ეკონომიკურად გაკოტრებულ სახელმწიფოდ, ჩინეთმა დაასრულა თავისი ტრანსფორმაციის პირველი ეტაპი. კრემლმა დაკარგა სახელმწიფოც და იდეოლოგიაც. პეკინმა კი შეინარჩუნა პარტიული კონტროლი, მაგრამ მიიღო მძლავრი, კაპიტალისტური ეკონომიკური ძრავა. ჩინურმა კომუნიზმმა გადაყლაპა დასავლური კაპიტალიზმი, მოინელა ის და იქცა ახალი ტიპის ავტორიტარულ-ტექნოკრატიულ იმპერიად, რომელთანაც ცივი ომის მეორე რაუნდი დასავლეთს უკვე გაცილებით ძლიერ კონკურენტთან უწევს.
საბოლოოდ შეგვიძლია ვთქვათ: მოსკოვის შეცდომა ილუზიებში იყო. კრემლმა დაიჯერა, რომ სისტემის მთავარი პრობლემა იდეოლოგიაში გახლდათ. ეგონათ, თუ ხალხს „გლასნოსტს“, ანუ საჯარო კრიტიკის უფლებას მისცემდნენ, ძველი, მორყეული ეკონომიკური ბორბლები თავისით დატრიალდებოდა. შედეგად, მათ საკუთარი ხელით გამოაცალეს საძირკველი სახელმწიფოს, რომელსაც მაღაზიის ცარიელი დახლების გარდა ხალხისთვის ვეღარაფერი შეეთავაზებინა. საბჭოთა კავშირი საკუთარ ხისტ დოგმებს ემსხვერპლა, მას მოქნილობა დააკლდა და პირველივე სერიოზულ კრიზისზე შუაზე გატყდა. პეკინმა კი ემოციები გვერდზე გადადო. დენ სიაოპინმა უყურა „უფროსი ძმის“ აგონიას და მიხვდა, რომ ხალხის ლოიალობა გადის არა პარტიულ წიგნაკებზე, არამედ მაცივარსა და საფულეზე. ჩინეთმა უარი თქვა პოლიტიკურ დათმობებზე, ტანკებით ჩაახშო პროტესტი და დასავლურ კაპიტალს აბსოლუტური სტაბილურობა შეუქმნა. როდესაც 1991 წელს წითელი საბჭოთა იმპერია ინგრეოდა, დასავლეთი ტაშს უკრავდა „ისტორიის დასასრულს“ და ვერ ამჩნევდა, რომ იქვე აღმოსავლეთში, სრულიად ახალი, ბევრად უფრო საშიში ფენიქსი იბადებოდა. ჩინელებმა ისწავლეს, როგორ მართონ ფული, როგორ აქციონ პარტია გლობალურ კორპორაციად და დღეს, როცა ვაშინგტონი ახალ გეოპოლიტიკურ რეალობას უყურებს, ხვდება, რომ მის წინაშე არა იდეოლოგიური ფანატიკოსები, არამედ ცივი, პრაგმატული ინჟინრები დგანან. ჩინეთმა საბჭოთა ტრაგედია საკუთარ ტრიუმფად აქცია.

ჩინეთი, სავარაუდოდ, წყალქვეშა დრონების გადამზიდ გემებს აშენებს

Is China building a fleet of drone motherships to extend its naval reach?
https://www.msn.com/en-xl/news/other/is-chi...ach/ar-AA2fAFUs