დაღესტანი, ენები, ეთნოსები, კულტურა.

roko-toko

ეს აზრი მცდარია.

+1+1+1+1+1+1+1+1+1+1+1+1+1+1+1+

ingfari

მე ასე ვთქვი რომ ''ვერც ბარის ბუდე დავუნგრიეთ და ვერც მთის'' . გეოგრაფია ძალის არსებობის შემთხვევაში სასიკეთოდაც იყო გამოყენებადი.....
ვერც დამცავ სტრუქტურას დავაორგანიზებდით , რადგან იმის ძალაც არ გვქონდა გადმოსასვლელები გვეკონტროლებინა , ეგ კი არა ჰერეთში ჩამოსულები ვერც გავყარეთ და ვერც ჩვენს ფეოდალურ სისტემაში მოვაქციეთ . სხვაზე ამ მხრივ რაღა უნდა ვთქვა ?!

ნუ ამ თემის შემოტანა გამოიწვია იმან ვინ უფრო მაგარია ყაბარდო , ვაინახეთი, ოსეთი თუ დაღისტანი ;დ

ზუსტად ამიტომ ვფიქრობ დაღესტანი ბევრად მაღლა დგას
მაგ. ყაბარდოზე ამდენი სასაუბრო არაა , იმ ლეველში რასაც სახელმწიფო ცხოვრების ისტორია ქვია .

მართლაც
საინტერესო თემაა
* * *
BRUTHA

მცდარი როგორაა ?

ლაზეთის ლაზები ცალკე იყვნენ

ამ სამიდან რომელი კომპონენტია არასაწორი

მე ვერ ვიხსენებ რაიმე ღირებულს მაგ კუთხით, რაიმე ფრაგმენტული ალბათ იქნებოდა, არც რაიმე ქართული მონასტრები მახსენდება ლაზეთში

This post has been edited by roko-toko on 22 Jan 2021, 20:05

ტრაპიზონის იმპერია
სამივე არასწორია
roko-toko

ასეა

რამდემე უცხოურ წიგნში შემხვდერია ტრაპიზონის შესახებ და საერთოდ არცაა ნახსენები ის საქართველოს ვასალი სახლემწიფო იყო. ტრაპიზონი აღიქმება ეპირუსთან და ნიკეასთან ერთად Vეულებრივი ერტიანი ბიზანტიის გაგრძელებად, სეპარატისტულ რეგიონად რომელი ცენტრს განუდგა. ერთჯერადად ქართული არმია დაეხმარა ადგილობრივ ფეოდალს სეპარატისტული სამეფოს ჩამოყალიბებაში ეს არ ნიშნავს საქართველოს შემადგენლობასი შესვლას. ტრაპიზონი იყო დამოუკიდებელი სახელმწიფო.

ა) "ბარის ბუდე" ბარის არ იყო. ალაზნის მარცხენა ნაპირზე დაბლობში ქართველები და თიურქები ცხოვრობ(დნ)ენ, დაღესტნელები ძირითადად მთიან ხეობებში და მთისწინა ადგილებზე დასახლდნენ. უშუალო კონტაქტი ჰქონდათ დაღესტანთან.
ბ) ქართველებს არაერთხელ დაულაშქრავთ ჭარ-ბელაქანი, საქმე ამაში არაა. მისი შენარჩუნება შესაძლებელი იქნებოდა იმ შემთხვევაში თუ იქ ლაშქარი მუდმივად დარჩებოდა და მეთოდურად გაანადგურებდა/სრულად დაიმორჩილებდა ყველა დასახლებას, ამას კი რეგულარული არმია სჭირდებოდა.
მითუმეტეს ჭარ-ბელაქანი ხუნძახი არაა.

ძალა საკმარისზე მეტი გვქონდა, სისტემა (რეგულარული არმია) არა. ეს ესმოდათ საქართველოში, "მორიგე ლაშქარი" ამის პირველი მცდელობა იყო.

დაღესტანი მთლიანობაში იდგა თუ არა ყაბარდოზე მაღლა ამაზე ჩვენი აზრები გავცვალეთ, თუმცა ხუნძახი ნამდვილად არა.

ჩვენ არ ვსაუბრობთ, რადგან ასეთივე შეხება ყაბარდოსთან არ/ვერ გვქონდა/გვექნებოდა. თუმცა მხოლოდ ჩვენი გამოცდილებიდან ამოსვლა არამგონია მართებული იყოს.

brdzolisunariani

ღმერთო შენ შემიწყალე
კაი ერთ საიდუმლოებას გაგანდობ, ყაბარდოს შინაურობაში ვეძახით ისე ჩერქეზია

ცალკეულში რას გულისხმობ? რამდენიმე ათეული წელი გაგრძელდა (4-5). ლეკიანობაც თავისი სერიოზული და არა ლოკალური მასშტაბებით, რამდენიმე ათეული წელი გაგრძელდა (XVIII საუკუნის 10/20-იანი წლების მიჯნიდან). რაც შეეხება ხელშემწყობ გარემოებებს, ცხადია ოსებისთვის ასეთი XIII საუკუნის ბოლოს საქართველოში შექმნილი ვითარება იყო.
ზუსტად ასე 1720-იან წლებში დაწყებულმა ოსმალობამ და ქართლისა და კახეთის მონარქიების მოშლის ზღვარზე მისვლამ ლომის წილი დაიდო ლეკიანობის გავრცელებაში.

ჩრდილოკავკასიელების მასშტაბური თავდასხმები ყოველთვის ჩვენი შიდა სისუსტის და ძლიერი იმპერიების აგრესიის ერთ-ერთი გვერდითი შედეგი იყო და არა განყენებული მოვლენა.

Kakha.G

შინაურობაში ადიღე უნდა დაუძახო .

თუ თვლი რომ რამე არაწორი დავპოსტე შეგიძლია მონიშნო და საწინააღმდეგო დაწერო. . .
ღმერთს ნუ ჩავრევთ მცირე თემებში

ingfari

აქამდე რაზეც ვსაუბრობდით დიდი ნაწილი კონკრეტულად ხუნძახს ეხებოდა და ხუნძახელ ლეკებს .

სხვისი გამოცდილებიდან რისი გახსნება შეიძლება ?
დავსვი კითხა წინა გვერდზე , თუ ჰქონდა ადიღეს ისეთივე სახელმწიფო სისტება რაც ხუნძახის შემთხვევაში არსებობდა (და მაგალითიც მოვიყვანე)
მაგრამ პასუხი არავინ გამცა
ან არავინ ვიცით
ან არ უარსებია

brdzolisunariani
რა სახელმწიფო სისტემა ჰქონდათ ხუნძებს? რესპუბლიკა? მონარქია? თეოკრატია?
ტროლაობ?

brdzolisunariani
ვერ დაგეთანხმები, რომელი ეხებოდა კონკრეტულად ხუნძახს - ლეკების კახეთში დამკვიდრება, ჭარ-ბელაქნის ჩამოყალიბება, ლეკიანობა როგორც მოვლენა თუ სხვა რაიმე? ნურსალ-ბეგის და ომარ-ხანის თავდასხმები ნამდვილად.

სხვისი გამოცდილებაა ჩრდილოეთ კავკასიელების გამოცდილება, რომლებიც ყაბარდოს გავლენის ქვეშ იყვნენ/ემორჩილებოდნენ მას, ეს დიდი და ნაყოფიერი ტერიტორიაა ჩეჩნეთიდან ყუბანამდე. სხვისი გამოცდილებაა ყირიმის ხანის სასტიკი დამარცხება XVIII საუკუნის დამდეგს. ასევე გამოცდილებაა არისტოკრატიის არსებობა, რომელიც უმოყვრდებოდა მეზობელ და შორეულ მონარქიებს.

Kakha.G

რა გითხრა კახა ბატონო ვიცი ეგ თემა, თავის დროზე მაქვს შენახედი, თუმცა პირველივე გვერდზე უმეტესობა , ბევრ რამეში გეწინააღმდეგება და არცთუ უსაფუძვლოდ.
მაგ კუთხით , რომ მივუდგეთ სომხეთზე უფრო მეტი გავლენა გვქონდა, ტერიტორიაც უფრო დიდხანს იყო ჩვენს შემადგენლობაში ვიდრე ეგ მხარე.
რეალურად ბოლო 1500 წელი, რომ ავიღოთ არაა პერიოდი, როცა ეგ მხარე ჩვენს შემადგენლობაში იყო, მცირე ნაწილზე გამონაკლისებს თუ არ ჩავთვლით, როცა ჯერ გურიის სამთავრომ მიიერთა და შემდგომ სამცხის, სანამ ოსმალო გადაყლაპავდა
ასევე შევიძლია მივიღოთ მხედველობაში თამარის , დავით ნარინის და გიორგი ბრწყინვალის დროინდელი პოლიტიკურ გავლენა ეს არის გამონათებები.

ამიტომ ჩამოვთვალე ძირითადი ფაქტორები
1. როდის და რა პერიოდში შედიოდნენ საქართველოს შემადგენლობაში, თუნდაც ცალკეული მხარის
2. ლაზეთს, როგორც მხარეს ქართული სახელმწიფოს მშენებლობაში წვლილი არ შეუტანიათ, თუ კი დიდი სიამოვნებით მოგისმენთ, როდის და რა სახით.
3. რელიგიურად ანუ მცხეთის საკათალიკოსოს არასოდეს ემორჩილებოდნენ, შესაბამისად გამოდის წირვა-ლოცვა იყო არაქართულად და იქ ქართული სული და შეგნება არ ტრიალებდა. თუ კი დიდი სიამოვნებით მოგისმენთ, როდის და რა სახით?
ჩვენი მუდმივი ფორმულა კი ,, არამედ ქართლად ფრიადი ქუეყანაჲ აღირაცხების, რომელსაცა შინა ქართულითა ენითა ჟამი შეიწირვის და ლოცვაჲ ყოველი აღესრულების, ხოლო კჳრიელეჲსონი ბერძნულად ითქუმის, რომელ არს ქართულად: „უფალო წყალობა-ყავ“, გინა თუ: „უფალო, შეგჳიწყალენ“ ამ შემთხვევაში არ გვადგია, არც რაიმე მნიშვნელოვანი ტაძარი ვიცი მაგ მხარეში ქართული, ან ზოგადად ტაძარი, ქართული ასომთავრულით შესრულებული ნიმუშიც არ მახსენდება მაგ მხარიდან, ამიტომ გვაქვს სამწუხარო რეალობა და მოცემულობა მსგავსი დღეს ლაზებში.


ingfari

ცალკეულში ვგულისხმობ ლოკალურობას, ოსების ეს შემოსვლა და მათი ჩატარებული ამბები იმ დროინდელი, თავი ბოლო არის მოიცავს 40 წელს, რომლის შესახებაც დარწმუნებული ვარ ჩვენი ხალხის 70% არ იცის.
რაც შეეხება ლეკიანობას და წალეკვას, ამან ბევრად დიდი , უდიდესი კვალი დატოვა 17 საუკუნის ბოლოსკენ ნაკლებად, პერიოდული იყო და განსაკუთრებით 18 საუკუნეში აღმოსავლეთ საქართველოს ყველა მხარეზე, ბევრად დიდი ზარალია, როგორც სულიერი ასევე მატერიალური, ასევე მაშტაბებიც ლამის მთელ საქართველოს წვდებოდა, ამ ამბების არ მცოდნე კი ქართველი არ მეგულება, მიუხედავად პერიოდებში დიდი განსხვავებისა.

roko-toko
რატომ მხოლოდ გურია და სამცხე? ეს დავით აღმაშენებლის დროა:
აქუნდის ჩუეულებად ესე მეფესა, რამეთუ განგებულებით გარდავიდის აფხაზეთად და ჩამოიტყუვნის თურქმანნი საზამთროთა ადგილთა მტკურის პირისათა, რამეთუ მათნიცა მსტოვარნი ზედა-ადგიან მეფესა და იკულევდიან გზათა მისთა. გარდავიდა მეფე გეგუთს და მიერ ხუფათს და ამით გულპყრობილ-ყვნა იგინი. ხოლო მათ ცნეს რაჲ სიშორე მისი, ჩამოდგეს ბოტორას დიდნი ფრიად და დაიზამთრეს. და არა ჰრულოდა არცა მეფესა, არამედ გარდამოიფრინვა ფებერვალსა ათოთხმეტსა და უცნაურად დაესხა მათ ზედა; და ძლით ვინმე შეესწრა ცხენსა და გარდაიხუეწა. აღიღეს ტყუე და ალაფი ურიცხჳ.
ლაზებით დასახლებული ტერიტორიის ნაწილი 1546/7 წლამდე ქართულ პოლიტიკურ სივრცეში იყო საუკუნეების განმავლობაში.

გეთანხმები, არ იცის. ამის მიზეზი ისაა რომ წყაროები ძალიან ცოტაა, მახსოვრობა კი წაშლილი - 700 და 250 წელს შორის დიდი სხვაობაა. ერეკლე მეფეზე რამდენი გადმოცემა, თქმულება და ლექსია შემორჩენილი, გიორგი ბრწყინვალეზე არცერთი. თუმცა ეს არ ნიშნავს იმას, რომ ის პატარა პრობლემა იყო. ლეკიანობა, როგორც მასშტაბური მოვლენა +/-90-100 წელი გაგრძელდა. აქ რა ხდებოდა ჩვენ დეტალურად შეგვიძლია აღვადგინოთ, მე-13-14 საუკუნეების მიჯნის ამბებზე კი მხოლოდ ზოგადი ცოდნა გვაქვს. მოკლედ სუბიექტური ფაქტორებიც თამაშობენ როლს.

Kakha.G

სახანო .

ingfari
მე დავწერე რომ დიდი ნაწილი .
არა მთლიანად ...
ხუნძები აწყობდნენ როგორც წესი (შედარებით) დიდ რეიდებს .
მათი გავლენა იყო როგორც წესი უფრო დიდი ვიდრე სხვა ხალხების
და შამილიც მამენტ ხუნძახეთის შვილი იყო.

რა სახით ემორჩილებოდნენ ?
ვინ ყავდათ მეფე ?

როგორც კახამ თქვა ;დ........
ვინ იყო ის ჩერქეზი მმართველი რომელსაც ემორჩილებოდა ტერიტორია ჩაჩნეთიდან ყუბანამდე ?

ეს ნამდვილად იყო . ივანეს ჰყავდა ერთ-ერთი ცოლი ჩერქეზის ქალი.

ყაბარდო იყო მიახლოებით იმ ტერიტორიებზე რაც დღესაა,
ასევე + დასავლეთით ისტორიული ჩერქეზეთის მიწები .
რუსები და ჩერქეზები , ყირიმელი თუ მიმდებარე თათრების გამო (ანუ საერთო ჭირის გამო) რაღაც პერიდით შეკავშირდნენსავით...
თუმცა ვერაფერიც ვერ გამოვიდა , რადგან ჩერქეზეთიც კლანებისა და ტომების მხარე იყო როგორც ჩანს , ისევე როგორც ვაინახეთი.