აფსუა ხალხის კულტურა

1884 წ. ს. აძიუბჟის კომლების სია .
მასში მოხსენებულია 92 კომლი .

მარღანია - 4 კომლი
დოპუა - 2 კომლი
ქურციკიძე - 1
ხალვაში - 2
ჯიკირბა - 1
ახუბაია - 2
აგრბა - 2
ხიბა - 1
აშუბა - 1
ქარჩავა - 6
რახალია - 1
ჩენგელია - 5
კვარჭია - 1
კამკია - 5
მირცხულავა - 3
ჭოჭუა - 2
დოლბაია - 4
ჯერგელავა - 1
გულია - 1
ფანტია - 1
ჭოჭერია - 2
კაცია - 7
ლოლუა - 1
გაბუნია - 1
საბეკია - 2
ჟვანია - 7
???? - 1
ფაცაცია - 1
აკშბა - 2
ხარჩილავა - 2
ცაგურია - 1
????? - 1
მცოგოგო - 2
??????? - 1
დარახველიძე - 2
ავიძბა - 1
ქვაბლუხი - 1
ფილია - 1
კუცია - 1
ჭანბაია - 1
კვიწინია - 5
იაშბაია - 1
ჩალანძია ? - 1
ქანთარია - 1
ლოგუა - 1





თუმცა როგორც ცნობილია 92 კომლი ს. აძიუბჟაში ირიცხებოდა 1878წ. მაჰაჯირობის შემდეგ , ხოლო 1886 წ. კომლების რაოდენობა იყო 373 .

ს. კვიტაულის (Кутол) მკვიდრების 1992 - 1993 წ. აფხაზ მებრძოლთა სია .
მოგახსენებ რომ აფხაზეთის ომის დროს კვიტოულის აფხაზებმა დაკარგეს 77 კაცი ბრძოლის ველზე , ასევე 8 კაცი ომის მერე გალის რნში პარტიზანებთან ბრძოლებში.
გარდა ამისა 20 სამოქალაქო პირი გახდა ჭურვების და დაბომბვისბმსხვერპლი .
სულ მას სოფელში დავარდა 148 ავიაბომბი .
დაზიანებული ან დაბგრეული იყო 150მდე სახლი .
ომამდე სოფლის ერთ უბანში ქერქენში ცხოვრობდნენ ახალ შესახლებული ქართველები (მეგრელები) დაახლ. 700 კაცი.
სულ სოფელში ცხოვრობდა 3000 მცხოვრები .
ომის პერიოდში ახალ შესახლებული ქართველობა დატოვა სოფელი .

butkuj
ჭავჭავაძეებამდე ვკითხულობდი სიას

Kakha.G

400 კაცი ქონდათ მებრძოლებში ჩაწერილი .
ამათგან ნახევარი თუ იბრძოდა .
90 ბაევიკი დაკარგეს .

გვარებს გარდა სახელებს დააკვირდი .
ბევრს ჩვეულებრივი ქართული ყაიდაზე აგებული სახეკები ქონდათ .
ამათი გამეგრელება ომი რომ არ ყოფილიყო სულ რაღაც 2 თაობის საქმე იყო . კარდინალურად განსხვავებული სურათია სს. ჯგერდა, ღვადა , ჭლოუ სადაც აფხაზური გვარები აშკარად ჭარბობდნენ მეგრულზე .

butkuj
აბს უმრავლესობა ჩვეულებრივი ქართველები
ალბათ აფხაზურიც არ ეცოდინებოდა ბევრს.

ბუტკუჯ დარწმუნებული ხარ რო აფხაზებში აფხაზურ/მეგრული წარმოშობის გვარები 70/30-ზეა? სოც ქსელებშიც სულ მეგრულგვარიანი ხალხია. პირიქით უფრო ჩანს

mtiuli...

მანდ სიაში

ლასურია
წვინარია
ჩაგ(ვ)ავა
კოღონია
საქანია
გვინჯია
გამგია

უძველესი რელიქტური ოჩამჩირული გვარებია . ანუ 300 წლის წინად გააფხაზებულები.

არა , სრულიად პასუხისმგებლობით გეტყვი რომ კვიტოულის აფხაზობა 99% კარგად ფლობს აფხაზურ ენას . ომის შემდეგ ჩვენთან კორპუსში , უბანში ბევრი კვიტოულელი დასახლდა მ.შ. ჯალაღონიები , ბებიები და ჯანაშიაც იყო . ძალიან კარგად საუბრობდნენ აფხაზურად , თუმცა ზოგადად არანაკლებად ფლობდნენ მეგრულს )))
ომამდე ოჩამჩირის რნში აფხაზების 70% ფლობდა მეგრულ ენას . 90% ეს ენა ესმოდა.
დაჟე მანდ 3 დიდი სომხური სოფელი იყო - ლაბრა , ათარა არმიანსკაია და არაგიჩი .
ლაბრელი და არაგიჩელი სომხების დიდი ნაწილი მეგრულს ფლობდა .

იცი რა , გალის რნის სს. ჩხორთოლის , ღუმურიშის , წარჩეს და ოქუმის გვარების სია რომ დაგიდო გაგიკვირდება მანდ მეგრული იციან ვაბშე ?
არადა აფხაზურის გარტყმაზე არ არიან ს ჩხორთოლის ნაწილის გარდა )))
მეგრულ ენას გალის რნში ნაკლებად ურევია ქართული ნასესხობანი . ეს ალბათ ერთადერთი რაიონია დარჩენილი სადაც ბავშვები ერთმანეთთან მეგრულად საუბრობენ .

სადღაც წამიკითხია რომ ასეთი აფხაზების უმეტესობა მე 17 საუკუნეში სამაგრელოდან გადასული გლეხები იყვნენ, რადგან აფხაზეთში ფეოდალიზმი ნაკლებათ იყო განვითარებული და ცხოვრება უფრო ადვილი იყო იქ

ისე დანარჩენ საქართველოში ბავშვები მეგრულად არ ელაპარაკებიან ერთმანეთს?

butkuj
სხვა რამ გკითხე. აფხაზებში როგორი შეფარდებაა აფხაზურ/მეგრული წარმოშობის გვარების მხრივ? სტატისტიკა არ ვიცი, მაგრამ აშკარად მეგრულგვარიანები უფრო ჩანან ყველგან და მეტი უნდა იყვნენ
* * *

მაგ სოფლებში "არძინბები", "აშლარბები", "ადლეიბები" ცხოვრობენ? (ანუ აფხაზურ გვარიანები?)

mtiuli...
კვიტოულით და აძუბჟით (მგონი წყალთაშუა ერქვა) დასკვნებს ნუ გამოიტან, ეგენი ყველაზე "ქართული" აფხაზური სოფლებია.

mtiuli...

არა . ჯგერდა, ღვადა, ჭლოუ , არასაძიხი აშკარად აფხაზურენოვანები ჭარბობენ .

ჯუღელი და ჯღამაძე როდის გახდნენ ჯუღელია და ჯღამაზია/ჯაღმაზია, ხომ არ იცით? ჯერ გამეგრელდნენ და მერე გააფხაზდნენ, თუ პირდაპირ გააფხაზდნენ და იმერული გვარების შესანიღბად დაირთეს მეგრული სუფიქსი?

მნაცაკანა

რა აზრის იყვნენ აფხაზები საკუთარ წარსულზე 19ს ში

სხვა თემაზეა მაგრამ აქაც აფხაზები ადიღეებს და ქართველებს შუა არიან
https://nplus1.ru/news/2021/08/23/turkish-genomes

აჭარაში სოფელ ფერიაში ცხოვრობენ აფხაზები,რომლებიც არიან 19-ე საუკუნეში მუჰაჯირობის მერე ჩასახლებულები და აქ გვხდება ასეთი გვარები:
მუსხაჯბა, კუდბა, სმირბა, აჩუგბა, პამბა, აიკუცბა, აცამბა, ჭამბა, კაიტამბა, წუჭბა, ხოხბა, ასმეიბა,სელიმბა,ბასნიკიფა.საინტერესო ისაა,რომ ეს გვარები დღევანდელ აფხაზეთში პრაქტიკულად არ გვხდება ანუ საერთოდ არ ცხოვრობს იქ ამ გვარის ხალხი. როგორ ახსნიდით ამას?