ქართველთა ეთნოგენეზი

ვარაზვაჩე ოსების დნმ-ის ჯგუფში არის დატესტილი სიდამონოვი და ქართულში სიდამონ-ერისთავი. ორივეს სხვადასხვა გენეტიკა აქვს სიდამონ-ერისთავის დნმ-ის ჯგუფი აქვს ქსნის ერისთავებს, არაგვის ერისთავებს და შაბურისშვილებს (წინაპრული გვარი არაგვის ერისთავების). ოსი სიდამონოვი მე ვვაურაუდობ რო ძველი სიდამონიძე ვინც იყო საერისთავო რომ აიღო მაგ ჯგუფის წევრია და ასევე ვვარაუდობ, რომ შესაძლოა შაბურისშვილის ერისთავების შტომ კვლავ დაიბრუნა საერისთავო. ვინმე ოსი არისტოკრატი სიდამონი რო ერისთავი იყო დოკუმენტირებული და ცნობილი ფაქტია, მაგრამ მისი შთამომავლობა არის თუ არა ეს სიდამონ-ერისთავები რას გაიგებ. ნამდვილი სიდამონი ვინაა დაზუსტებით ამას ვერ გაარკვევ არაა გამორიცხული რო შაბურისშვილი ჩაესიძა და აიღო სიდამონობა მაგის მერე. ამ ყველაფრის ფონზე უფრო ნაღდი სიდამონი ვინაა ეგეცაა კითხვა.

ასევე გვარის ჩანაცვლებას რაც ეხება. შენ ახსენე დადიანები რაც დინასტიური ცვლილებაა. მიკრო-სახელმწიფოში დინასტიის შეცვლა და თავადმა რომ მისი გოგო სხვასთან ჩაასიძოს და ქონების გაქრობის შიშისგან გვარ-წოდება მისცეს სულ სხვა თემაა. ისე დადიანებს რაც ეხებათ ჯანაშია წერს, რომ დადიანებს რაც მოუვიდათ დინასტიური ჩანაცვლებით დიდი ალბათობით სხვა სამთავროებში მოხდებოდა და ეგ მოსაზრება მოდის იმიდან, რომ სამთავროების ისტორია დაუწერილია და ძალიან ცოტა ინფორმაცია არსებობს. ამავდროულად გაცილებით უარეს პირობებში იყო დასავლეთ საქართველო ვიდრე აღმოსავლეთ საქართველო.

This post has been edited by Gaba on 13 Jun 2026, 07:54

Gaba

რა სიდამონოვი, ვიღაც ოსმა რაღაც გვარი აიღო და ამაზე აგებ თეორიებს?
ეგ სიდამონოვი რუსეთის იმპერიაში იყო თავადი? თუ იყვნენ ერთის სახელი და გვარი მითხარი მაინტერესებს. ქართველმა სიდამონიძემ სიდამონოვად რომ გადაიკეთა ეგ არ მინდა, სახელდობრ ოსი სიდამონოვი მაჩვენე.

წერეთლების წარმოშობაზე რა იცით? პირველად დასტურდება 1430-იან წლებში საქართველოს სამეფო კარის მესტუმრე დავით წერეთელი.

FTDNA-ს მიხედვით, წერეთლის, ბუიღლიშვილის (თერჯოლა, სიმონეთი) და ორბელაძის (თერჯოლა, საზანო) საერთო წინაპარი უნდა დაბადებულიყო 1150 წლის მიდამოებში. ხოლო ბუიღლიშვილის და ორბელაძისა - 1500-იანების.

წერეთელი აშკარად ქართლის წერეთიდან მომდინარეობს. საინტერესოა, რა იყო მათი უწინდელი გვარი და როგორ აღზევდნენ? მე-18 ს-მდეც კი გააჩნდათ მამულები ქართლში (ფრონეს ხეობაში - თიღვაში, სურნისსა, ოქონაში, ასევე ამილახორის სადროშოში).

წყაროებში და დღესაც დასტურდება წერეთელაშვილიც (ხოვლე, სვენეთი, რეხი, მეფისქალაქი თეძმის პირას), თუმცა, არაა აუცილებელი წერეთელს ენათესავებოდეს.

This post has been edited by მნაცაკანა on 13 Jun 2026, 12:20

ცერცვა. ლინკი ნახე იქ წერია ყველაფერი ქართველი სიდამონიძეც იქაა. https://www.familytreedna.com/public/Osseti...esults-overview ვიღაც ოსმა რაღაც გვარი აიღო ეგრე არაა. ზოგადად ეგეთი დამოკიდებულებით ფიქრი რო რადგან ეს დაიტესტა პირველი და ამისი გენეალოგია ვიცით და მერე სხვა დაიტესტოს და არ დაემთხვას არ ნიშნავს რო პირველია ნაღდი მაგის გამოა რო ხალხი არ იტესტება.

ქვევით ფაქტის დონეზე ხო ცნობილია რო ოსმა სიდამონმა აიღო საერისთავო? მაგის დოკუმენტებიც არსებობს დნმ-ით ეს სიდამონ-ერისთავები შაბურისშბვილები არიან. მაშინ დინასტიური ცვლილება არ გამოდის? თუ სახელი და გვარი გინდა ჩემზე კარგად გეცოდინება ორი თავადი ხერხეულიძე როა სხვა გენეტიკით, ორი გელოვანი თავადი სხვა გენეტიკით, ორი დადეშქელიანი თავადი სხვა გენეტიკით, და ა.შ.

This post has been edited by Gaba on 13 Jun 2026, 20:41

Gaba

ეს ამხელა ტექსტი არ მინდა, მაჩვენე ოსი სიდამონოვი რუსეთის იმპერიაში თავადი თუ იყო, მაგით დამტკიცდება არსებობს თუ არა ეგეთი ოსური შტო. მე არ გამიგია ეგეთი შტო, ამიტომ მინდა რომ მაჩვენო, თორე გვარების "დამთხვევა" ჩემთვის არაფერს ნიშნავს.


ისტორიის წიგნებში ბევრი ბოდვა წერია.
* * *

რა ხერხეულიძე ან გელოვანი, ქსნის და არაგვის ერისთავები რატო. არ არიან ოსები იგივე ლოგიკით? საერთო წარმომავლობა რატომ აქვთ ყველას.

არ მაინტერესებს სხვები აქ რამდენიმე ტესტი გიდევს და ერთი წარმომავლობა აქვთ, ოსებს კი გვარები არ ჰქონდათ და თუ თავადური წარმოშობისაა ეგ ოსი სიდამონოვი მტკიცებულება დაიდოს.

This post has been edited by ცერცვა. on 13 Jun 2026, 23:12

................................

This post has been edited by ცერცვა. on 14 Jun 2026, 04:04

Kakha.G

კაი ნუ დებ ამ ტიკ-ტოკში ვიღაც დეგენერატების გაკეთებულ "მოდელებს".... წავა მერე უაზრო კითხვები და კამათი მაგ სისულელეზე.

ცერცვა. ვერ გაიგე ან არ გაიგე რა დავწერე. ის ფაქტი რო ხერხეულიძეებს ორივეს თავადს ერთი დნმ არ აქვს, ორივე თავად გელოვანს, ორივე თავად დადეშქელიანს, და ა.შ ნიშნავს რო თავადების ჰაპლოს თემაა არაა მარტო ის რო ერთი ადამიანი დავტესტეთ გენეალოგიით და ვსო ეგაა ყველა მაგაზე უნდა იჯდესო. მაგიტოა რო ბევრი თავადი არ იტესტება. მე პირველად თემად თავადების ჰაპლოების დაუმთხვევლობაზე ვსაუბრობდი. მაგ პოსტზე დააკომენტარეს დინასტიურ ცვლილებებზე დადიანების დინასტიაში და მე მსგავსი ვახსენე ერისთავებზე.

ორ სიდამონს რაც ეხება მარტივი ნათქვამია მტკიცებულება დაიდოსო, ადამიანზეა საუბარი. ოსური დნმ-ის ჯგუფის წევრებს შეგიძლია კითხო და თუ სურვილი აქვთ გიპასუხებენ (პატერნალური წინაპარის გვარი და წოდება იქვე წერია ისე).

Gaba
იქნებ ის სიდამონი განდევნილი იყო (არაგვის ერისთავის ძმა იყო, დავუშვათ და მოიშორეს, როგორც ტახტის მეცილე, ასეთები ხშირად ხდებოდა შუა საუკუნეებში), მერე ეს დევნილი სიდამონი ჯარით დაბრუნდა. ქართლის სამეფო კარი როგორ აიტანდა ვიღაც გადამთიელისგან საერისთავოს მიტაცებას? მიიღებდა მას ლეგიტიმურ ერისთავად?

ვარაზვაჩე აქ უკვე სპეკულაციის საკითხია დანამდვილებით პასუხს ვერ გეტყვი. ერთი რაც შემიძლია ვთქვა არის, რომ ისტორიულად დადიანების ჩანაცვლება ან სვანეთში გელოვანების დადეშქელიანებით მომხდარა და ვვარაუდობ რო სხვა სამთავრეობში და მსხვილ სამფლობელოებშიც იქნებოდა. ფეოდალიზმი კი ისეთი საკითხია, რომ თუ შენ სამფლობელო ჩაიგდე და ლოკალური ვასალები გემორჩილებიან მეფეს რა მოტივაცია აქვს, რომ წინა დააბრუნოს თუ შენ მის მიმართ ლოიალური ხარ.

დადიანების I დინასტიის შთამომავალი (ლევან IV-ის შტო) გაიტესტა და კვიციანთან დაჯგუფდა 1550 წლის წინანდელი საერთო წინაპრით.

მე-2 დინასტია ჩიქვანების საგვარეულოდან აღმოცენდა. მათი შთამომავლები არ გატესტილან. ჩიქოვანებს კი 5 სხვადასხვა ჰაპლო აღმოაჩნდათ. მათ შორის, ერთი დაემთხვა ქართლ-კახეთის ბაგრატიონს ახლო წარსულში (550 წლის წინანდელი საერთო წინაპრით).

თერჯოლელი ბაგრატიონების გენეალოგიაზე რა ვიცით?

Gaba
ოსს არავინ მიიღებდა. გამორიცხე.

შეიძლება ოსი ყოფილიყო გაქართველებული და მაშინ ხო.
სხვანაირად გამოდის რომ დამპყრობელია.

Gaba
თუ შაბურიძეებს, სიდამონიძეებს და არაგვის ერისთავებს ერთი სისხლი აქვთ (რისი ალბათობაც მაღალია), გამოდის, რომ ეს დაპირისპირება მაინც შიდა შტოების დაპირისპირება იყო.

This post has been edited by ვარაზვაჩე on 15 Jun 2026, 09:30

გვარად ქცეული წარმომავლობის სახელები ჩამოთვალეთ რა. აქაა რამდენიმე:

წერეთი (ქართლი) - წერეთელი
აჩაბეთი (ქართლი) - მაჩაბელი
თუხარისი (კლარჯეთი) - თუხარელი
თორი (ისტ. მხარე) - თორელი
გურია - გურიელი
ჯაყი (სამცხე) - ჯაყელი
ატაბე (ხევსურეთი) - მატაბელი
ოტრევი (ქართლი) - მეტრეველი
არადეთი (ქართლი) - მარადელი
ქსოვრისი (ქართლი) - ქსოვრელი
ლიჩი (იმერეთი) - ლიჩელი
ლეშკაში (ლეჩხუმი) - ლეშკაშელი
დადეში (ჯავახეთი) - დადეშელი

მსგავსი წარმოებისა ჩანს ხიდეშელი/ხიდაშელი (<*ხიდეში/ხიდაში), გავაშელი (<*გავაში), გორგიშელი (<*გორგიში) თუმცა შესაბამისი ადგილის სახელები ჯერ არაა მიკვლეული.

მნაცაკანა იმერელ ბაგრატიონებში მამრობითად მარტო ერთი ადამიანი გადარჩა და წესით ის ტიპია (ბაგრატიონებზე წინაპრები არ უწერიათ ქართულ პროექტში). თუ ეს თერჯოლელი ის ბაგრატიონია ვინც იმ გენეალოგიურ ხეზეა მაშინ იმერეთის მეფეების შთამომავალია, რომელსაც თავადობა რუსეთის მთავრობამ არ მისცა და აზნაურები იყვნენ. ეს ტიტულების საკითხი კიდე მაგიტო მიმაჩნია სქეპტიკის თემად. რუსეთის მთავრობა ზოგს აძლევდა და ზოგს არ აძლევდა წოდებებს გინდ თავადობას გინდ აზნაურობას და შეიძლება მეფის შთამომავალი ან დიდი თავადის შვილი ყოფილიყავი და ან აზნაურობა გქონოდა ან საერთოდ უტიტულო ყოფილიყავი. არის ივერიის გაზეთში სტატია სადაც საუბარია საბუთების გაყალბების თემაზე. ბევრი ადამიანი აყალბებდა მეფეების საბუთებს და საბუთების საფუძველზე იღებდა წოდებებს და ის ხალხი ვინც მიიღო თავადობა შეიძლება საერთოდაც არ ყოფილიყო თავადი. არის კიდევ მეორე საკითხი როცა თავადი საბუთს კარგავდა, მაგრამ რადგან თავადი იყო ჰქონდა მიწები და კავშირები სხვა თავადებთან. ამ დროს მოჰყავდა თავადები და მაღალი რანკის მოწმეები (ეს ძალიან ძველი წესია ერეკლე მეორეს არქივში არის მაგის ბევრი პრეცენდენტი) რომ მისი წოდება დაედასტურებინა (ამითი მას საბუთებს ხელახლა უკეთებდნენ) და ამეებს რუსები უარყოფდნენ არადა იურიდულად უფრო ძლიერი საფუძველი ამას ჰქონდა (ცოცხალი მოწმეა). ოფიციალურ დონეზე იმერეთის ბაგრატიონები ქართლ-კახეთის შტოდან მოდიან მამრობითი ხაზით. მე ყველაზე მყარი გენეტიკა რო ერთიანი იყოს მარტო ბაგრატიონებში ვნახე (იმერეთი ცალკეა, მაგრამ მაინც ლეგიტიმური მიმაჩნია სხვა მეტი შესადარებელი არ მინახია).
* * *
ვარაზვაჩე კი მაგრამ მაშინ სიდამონ-ერისთავებს რატო უჩივლეს მეორე შტომ ერისთავობას იბრალებო თუ ნათესავები იყვნენ მე-19 საუკუნეში? ფაქტია რო ძაან არეული თემაა.