ქართველთა ეთნოგენეზი

Gaba

გენეალოგია შეგიძლიათ დაწეროთ? ან სად ვნახოთ?

მნაცაკანა
ჩოხი-ჩოხელი
გავაშელის სოფელი საგურამოს მხარეს უნდა ვეძებოთ. გადმოცემა აქვთ მაქედან მოსვლაზე.

კვეზერელი
ცაგარელი
წერეთელი

ამათზე ოსები ამბობენ ჩვენებიაო.
წერეთელზე არ დადასტურდა და ტყუილი გამოდგა. ალბათ იმ ორზეც ტყუილია.

ბასიანი89

ეს ჩოხი ჩრ.კავკასიაშიც ხომ არის რაღაც ადგილის სახელი, ჩოხის კულტურა თუ რაღაც მსგავსს არ ეძახიან? არაფერი არ ციცი მაგ კულტურაზე და არც წამიკითხავს-დავინტერესებულვარ. ხო და ეტიმოლოგიურად როგორ იხსნება ეს ორი მსგავსება?


ან ჩოხის რატომ არ აკავშირებენ სიტყვა ჩოხასთან? :დ

ბასიანი89
იგივე რიგის უნდა იყოს ისტორიული ორბელიც. ორბი ან ორბეთი > ორბ-ელ-ი.

იხ. ასევე:
გოკია (ჯავახეთი) - გოკიელი
მურჯიკანი (ჯავახეთი) - მურჯიკნელი
ოცხე (სამცხე) - ოცხელი
იშხანი (ტაო) - იშხნელი
სავანე (იმერეთი) - სავანელი
ენაგეთი (ქართლი) - ენაგელი
ყანჩაეთი (ქართლი) - ყანჩაველი, ყანჩელი
ბოყვა (რაჭა) - ბოყოველი (ზემო იმერეთი)
კრიხი (რაჭა) - კრიხელი
ხოტევი (რაჭა) - ხოტეველი/ხოტოველი
კეცხოვი (?) - კეცხოველი. შდრ. კეჩხობი (თორი)
კირჩხი (?) - კირჩხელი (აჭარა). შდრ. კირცხი (სამეგრელო)
ინწკირი (?) - ინწკირველი (-ვ-ელ- ორმაგი სუფიქსით?)
ხეთერი (?) - ხეთერელი
ოშხერი (?) - ოშხერელი (რაჭა)
ჩხენკი (?) - ჩხენკელი. შდრ. ჩხეკი (მიკროტოპონიმი რაჭაში)

ნოღაიდელი <- ნოღედი ლაზურად მაკრიალი (ქემალფაშა)

Kakha.G

ნოღადიდი > ნოღაიდი > ნოღაიდელი.
ნოღაიდი მიღებულია ლაზურში გავრცელებული თანხმოვანთა დისიმილაციური დაკარგვის წესით. ნოღადიდი > ნოღაიდი. იხ. ასევე დეკიკე (წუთი) > დეიკე, მკჲაფუფე (ტურები, მკივანები) > მკჲაუფე, მიყონუნ (მყავს) > მიყოუნ, ჭოფუფან (იჭერენ) > ჭოუფან, გინონ (გინდა) > გიონ, მულუნან (მოდიან) > *მულუან > მულვან და სხვ.

არაფერზე დაფუძნებული ვარაუდია. არც ისე მწირი ინფორმაცია გვაქვს ქართულ სამთავროებზე, მათ ისტორიას ისევე აღწერდნენ ქართველი მემატიანეები, როგორც ვთქვათ იმერეთის სამეფოს პოლიტიკურ ცხოვრებას. ოდიშში ერთი მმართველი სახლი მეორემ რომ შეცვალა, ისევ ქართული წყაროებიდან ვიცით ყოველგვარი გენეტიკური კვლევების გარეშე. თანაც ისტორიკოსთა კერძო ინტერესთან კი არ გვქონდა საქმე, არამედ 120 წლის შემდეგაც პოლიტიკური არგუმენტი იყო, რომელიც აქტიურად გამოიყენებოდა (მაგ. სოლომონ II-ისა და გრიგოლ დადიანის დაპირისპირების დროს).

იგივე რომ მომხდარიყო მაგალითად გურიის სამთავროში, წერილობით წყაროებში და ასევე, პოლიტიკურ ცხოვრებაშიც უდავოდ აისახებოდა. ზოგადად, რა თქმა უნდა, ევროპას ვერ შევედრებით ჩვენი ისტორიის წვრილმანების ყოველმხრივ ცოდნაში, მაგრამ რაც შეეხება XVII-XVIII საუკუნეებს (მე ვიტყოდი XVI საუკუნის მეორე ნახევარსაც) ძალიან დეტალურად შეგვიძლია აღვადგინოთ თითქმის ყველაფერი, რადგან ამ პერიოდებზე ქართული წყაროებიც ბლომადაა და არც მრავალფეროვანი უცხოური ცნობების ნაკლებობა გვაქვს.
* * *

აქ რაც წერია, ნაწილი სულაც არ არის ფაქტი რომ მომხდარია. ბაგრატისა და ლიპარიტის ამბავი ჩემთვის ძალიან საეჭვოა და როცა ქართულ წყაროებს ვუყურებთ ეჭვის თვალით, არც უცხოურები იწერებოდა მიუკერძოებლად. რუსუდანის აღვირახსნილობაც იმავე ოპერიდან მგონია.

ღალატი რა თქმა უნდა ხდებოდა, მაგრამ ბევრი რამ უტრირებულიცაა, განსაკუთრებით თუკი უცხოელის ჩაწერილია, რომელსაც ადგილობრივი კონტექსტი არ ესმოდა, ანდაც ფიქრობდა რომ რაღაც ეგზოტიკას აღწერდა. აი მაგალითად აიღეთ XVII საუკუნეში საქართველოში მცხოვრები მისიონერების ცნობები - ბევრი საინტერესო ცნობა აქვთ დატოვებული, მაგრამ სხვა ბევრიც სრული სისულელეა. ყბადაღებულ შარდენს გადავხედოთ, უამრავ საინტერესო რამესთან ერთად რამდენი ჭორ-მართალი აქვს არეული ერთმანეთში. საიდან ვიცით ეს ყველაფერი? იმ პერიოდის ქართული წყაროებიც გვაქვს, კიდევ სხვა უცხოურებიც და იოლად დავადარებთ ხოლმე, მაგრამ როცა იმ პერიოდში გადავდივართ, რომელზეც წყარო ცოტაა ან საერთოდ არ გვაქვს, მერე გინდა არ გინდა იმ 1 წყაროთი ხელმძღვანელობ და კაცმა არ იცის იქ ტყუილი რა არის და რა სიმართლე.




This post has been edited by ingfari on 15 Jun 2026, 19:33

Gaba
გურიელების გენეალოგიაც ხომ არ იცით? საინტერესო იქნებოდა მათი ტესტის შედეგიც.

მნაცაკანა
ეტიმოლოგიურ ლექსიკონში ნოღა განმატებულია ნოყიერ ადგილად, სიხარულიძით ნოღა დაბას ნიშნავს


ჯანხოთელი <- ჯანხოთი ჯიქეთში


საინტერესოა ბელაქნის მებატონეები გალაჯევები თუ გაიტესტენ? ერთი მხრივ ამტკიცებდენ რომ ვაჩნაძეები იყვნენ, მეორე მხრივ ამბობდენ რომ ჭარიდან გამოსულები და ლეკების უპირველესი საგვარეულიდან იყვნენ, თებელის თოხუმიდან, რუსული ადმინისტრაცია ბუნებრივია ეჭვის თვალით უყურებდა ლეკი მებატონეების ასე მასობრივ "გაქართველებას"


გვაროვნულ თემურ ორგანიზაციაში, როდესაც გვარის/თემის ტერიტორიაზე სახლდებოდი ღებულობდი მის გვარს, ამიტომ მაგ. ხევსურეთში ყველა სოფელში ერთი გვარის ხალხი ცხოვრობდა
ანუ იყვნენ არაბული არაბულები, იყვნენ არაარაბულები რომლებიც არაბულებად ითვლებოდენ და იყვნენ არაბულები რომლებიც არაარაბულებად ითვლებოდენ, ნუ ცხადია რომ არამკვიდრები მკვიდრებს რაღაც გადასახადს უხდიდენ, ასე იბადებოდა ფეოდალიზმი კავკასიაში.

Kakha.G

ნოღა ლაზურად ნიშნავს მჭიდროდ და უხვად დასახლებულ ადგილს, ასევე ბაზრისთვის ხელსაყრელ ალაგს, ბაზარს, ქალაქს. ნოღა-დიდი "დიდი ნოღა, დიდი მჭიდრო დასახლება"

ნოღა (მეგრ.) - ღელედ ქცეული ნამდინარევი ადგილი. ეტიმ. ნოღალი "ნამდინარევი" ("ღალის" უწინდელი მნიშვნელობა მდინარე ყოფილა, რაც ჰიდრონიმებიდანაც ჩანს. ღელის მნიშვნელობის დავიწროვება გვიანდელია მეგრულ-ლაზურსა და ქართულში). ნოღა (მეგრ.) ასევე, კარგად დასახლებული ადგილი.

სარჯველაძე-ფენრიხის ეგ სტატია გაუმართავია. ქვემოიმერული ნოღა გამოჰყავთ ქართზანურიდან, მაგრამ ეგეც და გურული ნოღაც ზანიზმია.

ნოღა (ქვემოიმერ.) - დაბალი, სილიანი და მსუქანი ადგილი, კარგი მოსავალი იცის
ნოღა (გურ.) - ხევი, ღელე, ჭაობიც

მნაცაკანა
ბარათელი,თბილელი.
ხვალ გვარების წიგნში ვანახინებ გვარებს რომლებიც -ელი სუფიქსით სრულდება

ingfari დადიანები მოგიყვანე მაგალითად დინასტიური ცვლილებების დოკუმენტირებული პრეცენდენტისა. აფხაზეთის ან სვანეთის სამთავროების ისტორია ვიცით ლეგენდების გარდა? ბაბა-ციოყ დადეშქელიანამდე რა ხდებოდა ან გელოვანების ჩანაცვლება როგორ მოხდა, ან აფხაზეთში რა ხდებოდა 1800-იანებამდე. თითო თითო ფრაგმენტები ვიცით მარტო. საერთოდ არ გითხარი უსაფუძვლოდ. გენეალოგიას რომ ადგენენ ამ გვარების, ძალიან მცირე რაოდენობის წყალობის წიგნების ან ჩივილის წიგნების (ადრე საბუთებს წიგნები ერქვათ) საფუძველზე აკეთებენ ხოლმე. მაგალითად მიქელაძეების ოჯახში პირველი წევრი მანგასარი აზნაური იყო იმერეთის სამეფოში და ჩივილის წიგნშია ნახსენები 1300-იანებში.

მნაცაკანა გენეალოგია, რომ გაჩვენო მართო ერთი ადამიანია და პირდაპირ იმაზე მიგიყვანს და მე რა ვიცი იმ ადამიანს სურვილი აქვს თუ არა რო ხალხმა იცოდეს.

This post has been edited by Gaba on 16 Jun 2026, 03:26

Gaba

ბაგრატიონს თუ გულისხმობთ, აზნაურობის მინიჭებამდე დაწერეთ (ანუ მათი, ვინც ჩამოაქვეითეს).

გურიელებზე რას იტყვით?

Gaba

სიდამონიძეები იყვნენ ვანათის აზნაურები. მერე მათ დაიმორჩილეს ხევის ერისთავი თექთუმანიძე და ოსების და ქსნის ერისთავების დახმარებით - არაგვის ერისთავები (შაბურიძეები). საბოლოოდ ჩანს, რომ არაგვის, ქსნისა და პატარა ლიახვის ხეობას ერთი წარმოშობის ხალხი მართავდა. ვანათელ აზნაურ სიდამონიძეს საიდანღაც გაუჩნდა სურვილი, არაგვის საერისთავო დაემორჩილებინა. ალბათ რაღაც შიდა ისტორიული გადმოცემა ჰქონდათ ან თავის სამკვიდროდ თვლიდა, ვინ იცის?
* * *
მნაცაკანა
ბოგვი (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი) - ბოგველი (კასპში ცხოვრობენ), გლოლა (რაჭა) - გლოველი. მარანელი (მარანი რამდენიმეა). ამაშუკელი - ამაშუკეთი(იმერეთი) , ბარნაველი (ბარნავი, ასპინძა)

This post has been edited by ვარაზვაჩე on 16 Jun 2026, 08:10

ბასიანი89

ეს ხელოვნური ახალი გვარია. ისტორიულად კი გვაქვს თბილელაშვილი და თბილელისძე. შდრ. ქუთათელაძე.

ძველადაც, ტფილელი გვარად არ შემხვედრია. როგორც ჩანს, გაგვარებას აფერხებდა ის, რომ მაღალი საეკლესიო ტიტული იყო. შდრ. ქუთათელი, რუსთველი, მროველი (<რუისი), ურბნელი, ბოლნელი, ბოდბელი, ალავერდელი, სამთავნელი (<სამთავისი) და მისთ.