სოკო, ნაწილი II

სოკოები (ლათ. Mycetes ანუ Fungi) — ცოცხალ ორგანიზმთა დიდი ჯგუფია. მათ არ გააჩნიათ ფესვი, ღერო და ფოთოლი, რის გამოც უმდაბლეს ან თალუსიან მცენარეებს მიაკუთვნებენ. არსებობს მოსაზრება, რომ სოკოები მთელი რიგი თვისებების გამო ითვლებოდეს ცოცხალ ორგანიზმთა დამოუკიდებელ სამყაროდ, გარდამავალ საფეხურად მცენარეულიდან ცხოველურისაკენ.

სოკოები მოიცავს 100 ათ. სახეობას, მათ შორის გვხვდება შეუიარაღებელი თვალით უხილავი ორგანიზმები — მიკროცეტები და დიდნაყოფსხეულიანი ქუდიანი სოკოები, აბედა სოკოები და სხვა — მაკრომიცეტები. სოკოებს არ გააჩნიათ ქლოროფილი. ისინი ჰეტეროტროფული ორგანიზმებია, საკვებად ხმარობენ მზა ორგანულ ნივთიერებებს მკვდარი სუბსტრატიდან (საპროფიტები) ან ცოცხალი ორგანიზმებიდან (პარაზიტები). ის, რაც სოკოების სახელწოდებითაა ცნობილი, ნაყოფსხეულია, ვეგეტატიური სხეული კი სუბტრატშია ჩამალული შედგება წვრილი, უმთავრესად თეთრი დატოტვილი ძაფებისაგან, რასაც მიცელიუმი ეწოდება, მიცელიუმის სახელცვლილებები გვხვდება სხვადასხვა ჭიმის ან გამსხვილების სახით, როგორიცაა რიზომორფები, სკლეროციუმები და სხვა.

სოკოები მრავლდებიან სპორებით და ვეგეტატიურად. სპორები თავისი წარმოშობის, ფორმისა და ფერის მიხედვით სხვადასხვანაირია:ერთუჯრედიანი და მრავალუჯრედიანი, უფერული და შეფერილი, ძაფისებრი, ცილინდრული, თითისტარისებრი, კვერცხისებრი, სფეროსებრი, ვარსკვლავისებრი და სხვა. ზედაპირი შეიძლება იყოს სადა, ხორკლიანი და სხვა, წარმოშობის მიხედვით — უსქესო და სქესობრივი, ეგზოგენური (გარეგანი) და ენდოგენური (შინაგანი). უსქესო წარმოშობის სპორებია კონიდიოსპორები, სპორანგიოსპორები, ქლამიდოსპორები, ოიდიოსპორები. სქესობწივი წარმოშობისაა ჩანთიანი და ბაზიდიუმიანი სპორები. ვეგეტატიური გამრავლება ხდება მიცელიუმისა და რიზონოტფების ნაგლეჯით, სკლეროციემებით და დაკვირტვით. სოკოები დიდ როლს თამაშობენ ბუნებაში ნივთიერებათა ცვლის პროცესში, ორგანული ნივთიერებათა აქტიური დამშლელებია. მათი მრავალი პარაზიტული სახეობა მცენარის, ცხოველისა და ადამიანის საშიშ დაავადებებს იწვევს. ზოგი სოკოები სასარგებლოა. მაგ., Penicillium-ს და Aspergillus-ს იყენებენ ვიტამინების, ანტიბიოტიკების, ლიმონმჟავას და სხვათა მისაღებად.საფუარებს ხმარობენ სპირტის გამოხდის, პურის ცხობისა და ლუდის წარმოებაში. ზოგიერთი სოკოები იჭმება. მიცელიუმის აგებულების, გამრავლების ხასიათისა და მთელი რიგი სხვა ბიოლოგიური თავისებურებების მიხედვით.

სოკოები იყოფა შემდეგ ძირითად კლასებად: I კლასი — ქიტრიდიომიცეტები (Chytridiomycetes), მიცელიუმი ან არ გააჩნიათ, ან სუსტად აქვთ განვითარებული უსქესო გამრავლება ხდება ერთშოლტიანი ზოოსპორებით. სქესობრივი გამრავლება კი სხვადასხვანაირია (იზოგამია, პეტეროგამია, ოოგამია ან პოლოგამია). II კლასი — ოომიცეტები (Oomycetes). კარგად განვითარებული არაუჯრედული მიცელიუმი აქვთ. უსქესო გამრავლება უმრავლესობისათვის ორშოლტიანი ზოოსპორებით ხდება. სქესობრივი პროცესი ოოგამიაა. არსებობს წყლის და ხმელეთის სახეობები. მათ შორის არიან საპროფიტები და ობლიგატური პარაზიტები. III კლასი — ზიგომიცეტები (Zygomycetes). ახასიათებს კარგად განვითარებული არაუჯრედული ან მომწიფებისას უჯრედებად დაყოფილი მიცელიუმი. უსქესო გამრავლება უძრავი სპორანგიოსსპორებით ან კონიდიუმებით ხდება. სქესობრივი პროცესი ზიგოგამაა. თითქმის ყველა ეს სოკოები მიწისზედა საპროფიტული სახეობაა, ზოგიერთი კი — მწერების პარაზიტი. IV კლასი — ჩანთიანი სოკოები (Ascomycetes). ერთ-ერთი დიდი და მრავალფეროვანი კლასია. მოიცავს 30 ათასზე მეტ სახეობას. მათ შორის გვხვდება მიკროსკოპული სოკოები და ისეთი სახეობებიც, რომელთა ნაყოფსხეული 20 სმ აღწევს. ახასიათებს მრავალუჯრედიანი ჰაპლოიდური მიცელიუმი. უსქესო გამრავლება კონიდიუმებით ხდება. სქესობრივი პროცესის შედეგად წარმოიქმნება ჩანთები, რომლებშიც ჩვეულებრივ 8 ენდოგენური სპორა ვითარდება. ამ კლასში არის როგორც საპროფიტული, ისე პარაზირული სახეობები. მრავალი მათგანი იწვევს სასოფლო-სამეურნეო კულტურების საშიშ დაავადებას. V კლასი — ბაზიდიომიცეტები (Basidiomycetes). ასევე დიდი კლასია. მოიცავს მიკრომიცეტებსაც და მაკრომიცეტებსაც. ახასიათებს მრავალუჯრედიანი მიცელიუმი. სქესობრივი პროცესის შედეგად წარმოიშობა ეგზოგენური ბაზიდიოსპორები. უსქესო გამრავლება — კონიდიალური ნაყოფიანობა იშვიათად ახასიათებს. აქ შედის როგორც საპროფიტული, ისე პარაზიტული სახეობები. VI კლასი — უსრულო სოკოები ( Deuteromycetes ანუ Fungi imperfecti). მრავალუჯრედიანი მიცელიუმი აქვთ, მაგრამ მათი სქესობრივი ნაყოფიანობა უცნობია. მრავლდებიან მხოლოდ უსქესოდ — კონიდიუმებით. ეს კლასიც ერთ-ერთი უდიდესია, მოიცავს 30 ათასამდე სახეობას, ყველა მიკრომიცეტია. მრავალი მათგანი იწვევს სასოფლო-სამეურნეო კულტურების დაავადებას.

წინა თემის ბმული: სოკო

This post has been edited by M-A-S-E-R-A-T-I on 3 May 2020, 19:20

მოერიდეთ.

რამდენიმე მაღალი ტოქსიკურობით გამორჩეული სოკოა საქართველოში. ერთ-ერთია წითელი შხამა სოკო. იგივე "ცადამყვანა" - Amanita muscaria, ხშირად ერევათ ნიყვში. ნიყვისგან განსხვავებით თავისი "ბუდის" გარღვევისას ნაფლეთები ამ სოკოს თავზე რჩება. (ნიყვს ბუდე ფეხის ძირში აქვს ხოლმე დარჩენილი). სწორედ ეს ნაფლეთებია თეთრი წინწკლები ქუდზე.






ასევე ძალიან ტოქსიკურია (30 გრამიც კი კლავს ადამიანს) ე.წ. თეთრი შხამასოკო.




ასევე ბევრ სოკოს ჰყავს შხამიანი "ტყუპისცალი" (მაგ: ცრუ მაჭკუნარა) და სიფრთხილეა საჭირო.

This post has been edited by Spieler on 4 May 2020, 00:25

ორი დღის წინდელი ქამა და ამანიტა ვიტადინია მეორე ქართული სახელი არ ვიცი

გამარჯობა,
თუ გაგიგიათ გულა სოკო და თუ იცით საქართველოში სად გვხვდება?

ხის მორებზე მინდა კალმახა სოკოს მოყვანა ვუყურებ ვიდეოებს და მაინც და მაინც გაზაფხულზე უნდა დავიწყო?

ვეღარ ვითმენ

ეს სოკო საჭმელად ვარგისია თუ იცით? და რა ქვია?

თუ სახლის პირობებში შეიძლება ქამას და კალმახას მოყვანა,რატომ არ შეიძლება ნიყვის მოყვანა?

რა სოკოო მანჭკვალაა ?

შხამიან სოკოებთან რა გამოცდილება გაქვთ მაგალითად ამასთან

შემხვდა წელს ტყეში ბლომად

d2d4
რომელში?

მე ბორჯომის ხეობაში გადავაწყდი ამანიტას, მართალია ნაწვიმი იყო და გადარეცხილი ჰქონდა კოპლები, მაგრამ მაინც ლამაზი იყო ოხერი.

რაჭაში

ნიყვი ცადამაყვანასგან უამრავი დეტალით განსხვავდება.
უმთავრესი ისაა, რომ ნიყვის ფირფიტები, საყელო და ფეხი არის ყვითელი ფერის, კვერცხის გულის ფერი. ცადამყვანას ფირფიტები, ფეხი და საყელო არის თეთრი ყოველთვის.
* * *
მეგობრებო, ეს არის ჩემი ახალი იუთუბ არხი სოკოების შესახებ.
გამიხარდება თუ ნახავთ, შეაფასებთ, თქვენს აზრს გამიზიარებთ ^_^
https://www.youtube.com/channel/UCjhxRWeZZYvVjdkLRWERyog
* * *

ნიყვი, ისევე როგორც სხვა ბევრი ტყის სოკო, არის მიკორიზული სოკო. (ბერძნული ენიდან: მიკოს - სოკო, რიზა - ფესვი). მიკორიზია ნიშნავს სოკოს მიცელიუმისა და ხის ფესვის კავშირს. სოკოს მიცელიუმი უკავშირდება ხის ფესვს და წარმოქმინის სიმბიოზს. ამ კავშირის საშუალებით სოკო და ხე მუდმივად გაცვლიან ერთმანეთში საჭირო ნივთიერებებს. მაგალითად: ხე ვერ ითვისებს მიწიდან ფოსფორს, სოკო კი ამ ნივთიერებას აწვდის. ასევეა სოკოს შემთხვევაშიც, არის ნივთიერებები, რომელსაც იღებს ხიდან.
მიკორიზულ სოკოები ცოცხალ ხესთან სიმბიოზის გარეშე არ არსებობს. ამიტომაა რომ ნიყვი, ხრაშუნა სოკოები, ბოლეტუსები და სხვა ტყის სოკოები, რომელიც ნიადაგზე იზრდება, ვერ გაიზრდება სასათბურე პირობებში ან სადმე სარდაფში
კალმახა იზრდება მკვდარ ხეზე, ის დეკომპოსტერი სოკოა, ნარჩენებს ჭამს, მას ცოცხალი ხე ან მასთან სიმბიოზი არ ჭირდება. არც ქამას არ ჭირდება ცოცხალ ხესთან სიმბიოზი. ამიტომ გახდა შესაძლებელი ამ სოკოების სათბურში მოყვანა შესაძლებელი.
ფოტოზე გრაფიკულად არის ნაჩვენები მიკორიზის მაგალითი:



თუ გაინტერესებთ უფრო მეტი, ამ არხზე შემომიერთდით ^_^
https://www.youtube.com/channel/UCjhxRWeZZY...LRWERyog/videos

ჩვეულებრივად იჭმევა ამანიტა თუ კარგად მოხარშავ და მინიმუმ 2ჯერ მაინც გამოუცვლი წყალს

არც სასიკვდილოდ მომწამვლელი არ არის , ჩვეულებრივად ჭამენ უმსაც და გამშრალსაც ადამიანები ვისაც სოკოთი თრიფინგი ევასება