რუსეთის იმპერიის გაფართოება - 1613-1914 წწ.
კერეკები: ხალხის გენოციდი პრაქტიკულად დასრულებულია
კერეკები – ჩრდილოეთის ყველაზე მცირერიცხოვანი ხალხი. 2002 წლის აღწერით კერეკად დაასახელა თავისი თავი მხოლოდ 8 ადამიანმა.
კერეკები თავიანთ თავს უწოდებენ ანკალგაკკუს. ჩუკჩები მათ უწოდებენ კერეკიტს, აქედან წარმოსდგა დღეს მიღებული სახელწოდება. კერეკები ცხოვრობენ ჩუკჩების გარემოცვაში და მათი მხრიდან განიცდიდნენ უძლიერეს ასიმილაციას.
კერეკები ძველთაგანვე განსახლებულნი იქნენ ბერინგის ზღვის ჩუკოტკის სანაპიროზე, ანადირის ლიმანიდან მდინარე ოპუკის შესართავამდის (კამჩატკის გეოგრაფიული საზღვრის ჩრდილოეთამდის). არქეოლოგიური მონაცემები მოწმობენ, რომ ძველი კერეკების დასახლებების კვალი აღინიშნება სამხრეთითაც, კამჩატკაზე ოლიუტორის კონცხამდის. კერეკები აწარმოებდნენ დამდგარი ცხოვრების წესს, საქმიანობდენ თევზჭერით, ფრინველებზე, ზღვის და ბეწვიან ცხოველებზე ნადირობით.
ტერმინი სამეცნიერო ლიტერატურაში შემოვიდა XIX საუკუნის ბოლოს, მაგრამ ამის შემდეგაც კერეკებს არ განიხილავდნენ როგორც თვითმყოფად ხალხს, არ გამოჰყოფდნენ მათს პრიმორიელი აბორიგენი ჩუკჩებისაგან და მათი ენა მიაჩნდათ ჩუკოტკურის ან კორიაკულის დიალექტად. ამიტომ მათი რაოდენობის მონაცემები მთელი XX საუკუნის განმავლობაში წინააღმდეგობრივია. XX საუკუნის 60-80-იან წლებში კერეკების ეთნოგრაფიით სპეციალურად ინტერესდებოდა მწერალი ვ. ვ. ლეონტიევი, ის პირადად იცნობდა ყველას და მათ რიცხვა განსაზღვრავდა 100-ზე მეტი კაცით. უკანასკნელი მონაცემებით კერეკულად მოლაპარაკე არის სამი ადამიანი ეკატერინა ხატკანა, ნიკოლაი ეტინკუე (მეინიპილგინური დიალექტი) და ივან უვარგირგინი (ხატირული დიალექტი). ყველა ესენი სამენოვანი არიან, მშობლიურთან ერთად ფლობენ ჩუკოტკურსა და რუსულ ენებს.
კერეკული ენის შესწავლა დაიწყო მაშინ, როდესაც ის გადაშენების ზღვარზე აღმოჩნდა. ლიტერატურის სია ძალზედ მცირეა. 1991 დასრულდა ს. ასინოვსკისა და ვოლოდინის ნაშრომი „ნარკვევები კერეკულ ენაზე“, მაგრამ ის არის ხელნაწერის სახით. ვ. ვ. ლეონტიევის ფოლკლორული ჩანაწერები არ გამოქვეყნებულა. 1988-89 წლის ექსპედიციის დროს ჩაწერილ იქნა ახალი ტექსტები, სიტყვარი 4-5 ათასი სიტყვით, პარადიგმატური მონაცემები შეტანილია კომპიუტერულ სისტემაში.
კერეკების ბედის შესახებ ძალზედ საინტერესოდაა მოთხრობილი ანდრეი ბელკოვსკის ნარკვევში, რომელსაც ეწოდება „ჩუკოტკა კერეკების გარეშე“. რაც განსაკუთრებულად მთავარია, ავტორმა მართებულად მიუთითა, რომ კერეკების გადაშენება არ შეიძლება მივაწეროთ მათ შეტაკებებს ჩუკჩებთან და კორიაკებთან. დიახ, ასეთ შეჯახებებს ადგილი ჰქონდათ, მაგრამ მათი რიცხვი გამიზნულად არის გაზრდილი, რათა საკუთარი ბრალი სხვაზე გადაიტანონ. საჭიროებს ავღნიშნოთ, რომ ამგვარი შეტაკებების შედეგად არცერთი ხალხი არ გადაშენებულა, აი რუსების მოსვლით კი მრავალი ხალხი შემდგარა გადაშენების ზღვარზე. ამის ნათელი მაგალითია კერეკები. ოქტომბრის გადატრიალების შემდეგ არსებობდა კერეკთა 20 დასახლებაზე მეტი, მაგრამ რუსმა ოკუპანტებმა, რომლებმაც გამოიჩნინეს განსაკუთრებულად სატანური აქტივობა რუსული იმპერიალიზმის ახალი ფაზის განვითარებაში – საბჭოთა ხელისუფლებაში – აყარეს კერეკები დასახლებული ადგილებიდან და გააერთიანეს ისინი ოროიდე დასახლებაში, საკუთვრივ ეს გახდა მრავალტანჯული კერეკი ხალხის დრამისა და ტრაგედიის ფინალური აკორდი. ამ ნარკვევის მიხედვით 1887 წელს კერეკები იყვნენ 600 კაცამდის. 1901 წლისათვის 644, 1926-27 წლებისათვის 315.
ასეთია კერეკი ხალხის ტრაგედია, რომელიც გახდა რუსული იმპერიალიზმის მსხვერპლი და განწირულია მოკვდინებისათვის, როგორც რუსული უღლის ქვეშ გატანჯული სხვა ხალხები.
----------------------------------------------------------
მოამზადა ალი ბეკხანმა
რუსების ბოროტმოქმედება კარელიაში
თავისი მაქსიმალური გაფართოების პერიოდში კარელიის სამთავრო მოიცავდა დღევანდელი კარელიის და მურმანსკის ოლქის მთელს ტერიტორიას, ფინეთის ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ გუბერნიებს, პოლარული ნორვეგიის ნაწილს, აგრეთვე ლენინგრადის, ვოლოგდის არხანგელსკის ოლქების ნაწილს.
1478 წელს კარელიის სამთავრო ნოვგოროდის მიწასთან ერთად ივან III მიერ მიერთებულ იქნა მოსკოვის სახელმწიფოსთან, სისხლიანი აგრესიის შედეგად.
--------------------------------------------------------------------------------
ფინეთის კარელიის მოსახლეობის ევაკუაცია
კარელიის ყელის, ჩრდილოეთის ლადოგისპირეთის და სხვა ტერიტორიების მოსახლეობის ევაკუაცია, რომლებიც ფინეთს ჩამოცილდა მოსკოვის სამშვიდობო ზავის შედეგად, რომლითაც დასრულდა საბჭოთა კავშირ-ფინეთის ომი (1939-1940). შედეგად გადასახლებულ იქნა 422 ათასი ადამიანი, რაც დაახლოებით ფინეთის მოსახლეობის 12 პროცენტს შეადგენდა.
საბჭოთა კავშირ-ფინეთის ომის დროს (1941-1944) დაახლოებით 260 ათასი ადამიანი დაბრუნდა სამშობლოში. მხოლოდ 1944 წლის ივლისში, როდესაც ეს ტერიტორიები საბოლოოდ ოკუპირებულ იქნა საბჭოთა კავშირის მიერ, ისინი იძულებულნი გახდენენ ხელმეორედ გადასახლებულიყვნენ.
პარიზის სამშვიდობო ხელშეკრულებამ საბოლოოდ დაამტკიცა ამ ტერიტორიების ფინეთისაგან მოწყვეტა. ევაკუირებული მოსახლეობა განსახლებულ იქნა ფინეთის შიგა რაიონებში.
ასეთია რეალური ისტორიული სურათი. და მიუხედავად რუსეთის იმპერიალიზმის თანამზრახველთა ქვეშევრდომული განცხადებისა, ადრე თუ გვიან სამართლიანობა იზეიმებს და რუსები იწვნევენ დამსახურებულ შურისძიებას თავიანთი ბოროტმოქმედების გამო…
ალი ბეკხანი
შემოკლებული თარგმანი ალ. სანდუხაძის
----------------------------------------------------------------------
ნანაელები: სატირალი სინამდვილე
ნანაელი ხალხის დღევანდელი მდგომარეობის შესახებ ინფორმაციის გაცნობისას სრულიად ნათელი ხდება, რომ ნანაელებს, ისევე როგორც სხვა დანარჩენი რუსეთის იმპერიალიზმის უღლის ქვეშ მგმინავ ხალხებს, წართმეული აქვს მომავალი რუსეთის ფედერაციის სატანისტური წარმონაქმნის შემადგენლობაში.
ალი ბეკხანი
საინფორმაციო სააგენტო გურაბასათვის.
----------------------------------------------------------------
ოროჩები: გენოციდის მწარე ნაყოფი
1959 წ. ოროჩებთან ჩასულმა ვ. ა.ა ვრონინმა და ე.პ. ლებედევამ დაითვალეს 477 ოროჩი, ამავე დროს საკავშირო აღწერის მონაცემები მიუთითებს 800. ამ მკვლევარების ვარაუდით ოროჩების რაოდენობაში შეყვანილი იყვნენ ევენების ზოგიერთი ჯგუფები, რომლებიც თავიანთ თავს ოროჩებს ან ოროჩელებს უწოდებდნენ (ავრონინი 1968, 191).
-------------------------------------------------------------------------------------------------
ნგანასანები: გადაგვარება და დეგრადაცია – ხალხთა ბედი რუსული იმპერიალიზმის უღელქვეშ
ნგანასანების სამომთაბარეო ტრადიციული ტერიტორია არის ტაიმირის ნახევარკუნძულის შიდა რეგიონები ჩრდილოეთის საზღვრებიდან ბირრანგას მთაგრეხილის მთისწინეთამდის. XX საუკუნის 60-80-იან წლებში ნგანასანები გადასახლებულნი იქნენ სამ დასახლებაში, რომლებიც სამხრეთით მდებარეობს დოლგანის ეთნიკურ ტერიტორიაზე; – უსტავამი, ვოლოჩანკა და ნოვაია. ზოგიერთი ნგანასანი ცხოვრობს ტაიმირის ქალაქებში (დუდინსკში, ნორილსკში, ხატანგში).
რაოდენობა – 834 კაცი (2004 წ). ენას ფლობს უკანასკნელი აღწერის მონაცემებით, დაახლოებით 500 ადამიანი.
XIX საუკუნის 30-ან წლებში ნგანასანებში და ტაიმირის ხალხებში გავრცელდა ეპიდემია, რამაც მათი რიცხვი ორჯერ შეამცირა. 1868 წლის აღწერით მათი რაოდენობა შეადგენდა 800 მეტ კაცს. 1926 წელს კი დაფიქსირდა 867 ნგანასანი.
1989 წლის აღწერით კი ნგანასანები იყვნენ 1262, მათ შორის 1052 მშობლიურ ენად აღიარა ნგანასანური ენა. მაგრამ ახალგაზრდა თაობაში თანდათან ეცემა მშობლიური ენის ფლობის ხარისხი.
საჭიროებს ყურადღება მივაქციოთ ნგანასანების რაოდენობის შემცირების ფაქტს 1989-2004 წლებში. გადაშენება, დეგრადაცია და გადაგვარება – ეს არის ხვედრი რუსი ოკუპანტების სისხლიანი უღლის ქვეშ მცხოვრები ხალხებისა.
დღევანდელი ვითარებიდან გამომდინარე, დარწმუნებით შეიძლება დასკვნის გაკეთება, რომ ნგანასანებს რუსეთის შემადგენლობაში მომავალი არ აქვს.
---------------------------------------------------------------------
სელკუპები: ხალხის ტრაგედია
ციმბირის რუსეთთან მიერთების დროიდან სელკუპებს ეკავათ ტერიტორია ჩრდილოეთით შუა ობიდან და მის შენაკად ტიმიდან სამხრეთით მდინარე ჩულიმამდის. პირველ წინააღმდეგობას კაზაკურ რაზმებს უწევდა სელკუპების ტომობრივი გაერთიანება – „პეგაია ორდა“. ობისპირეთის მიწებისა და მათი მოსახლეობის დაპყრობა დასრულდა XVI-XVII საუკუნეებში. XVII საუკუნი პირველ ნახევარში სელკუპების რაოდენობა ოთხ ციმბირულ მაზრებში იყო 2 700, 300, 1 500, 1000 – სულ 5 500 კაცი.
XIX საუკუნის ბოლოს, მიუხედავად ასიმილაციური პოლიტიკისა და მიგრაციისა სელკუპების რაოდენობა შეადგენდა 4 000 კაცს.
ჩრდილოელი სელკუპები XIX საუკუნის ბოლოსთვის შეადგენდნენ 800 კაცს.
დარწმუნებით შეიძლება ითქვას, რომ სელკუპებს, ისევე როგორც სხვა ხალხებს, რუსეთის შემადგენლობაში მომავალი არ აქვს, მხოლოდ რუსი ოკუპანტების უღლისაგან განთავისუფლება მისცემს მას თვითგადარჩენის იმედს.
-----------------------------------------------------------------------------------------
ოროკები: მწარე ბედი თითქმის გამქრალი ხალხისა
მოსახლეობის 2002 წლის აღწერით ულტა (ოროკები) (მათ მიეწერათ აგრეთვე ყველა, ვინც თავის თავი განსაზღვრა როგორც „ოროჩი ულტა ენით“, ოროჩიონი ულტა ენით, „უილტა“, „ულტა“ „ულჩა ულტა ენით“) აღინიშნა 346 კაცით, მათ შორის 201 ქალაქელია და 145 სოფლის მკვიდრი. 64 (18,5%) მიუთითა, რომ ფლობს მშობლიურ ენას, მაგრამ პოსტსაბჭოური სიტუაციიდან ეს რეალური არ არის, მშობლიურ ენას სრულყოფილად ფლობს მხოლოდ 10 კაცი.
ანთროპოლოგიურად ოროკები განისაზღვრებიან როგორც ჩრდილოაზიური რასის ბაიკალის ანთროპოლოგიური ტიპის ტიპიური წარმომადგენლები. ოროჩების გვერდით ისინი ყველაზე ახლობლები არიან ევენკებთან და ნეგიდალებთან, ვიდრე ამურის სხვა ხალხებთან. ოროკების ენა განეკუთვნება ტუნგუსურ-მანჯურიული ენების სამხრეთულ (მანჯურიულ) ქვეჯგუფს. ოროკები განეკუთვნებიან ტუნგუსურ-მანჯურიულ ერთობას, ერთი მოსაზრების თანახმად, არიან ულუჩების ლოკალური ქვედანაყოფი, წარმოშობილნი მეირმე ევენკებისაგან, რომელთაც ამურზე ირმები დაკარგეს. ოროკები, გადასახლდნენ სახალინზე და შეინარჩუნეს მეირმეობა. ოროკების ენაც გარდაუვალი გაქრობის წინაშე დგას, გამოსავალი ერთია, რუსეთის იმპერიული სახელმწიფოს დაშლა.
------------------------------------------------------------
იუგები: იმედის გარეშე
ზემოთ გადმოცემული ფაქტებიდან, შესაძლებელია დასკვნის გამოტანა, რომ იუგებს წართმეული აქვთ ყოველგვარი იმედი და სრული განადგურება და ასიმილაცია არის მათი ხვედრი, რაშიც პასუხისმგებელია სისხლიანი რუსული იმპერიალიზმი.
----------------------------------------------------
კეტები: გადაშენების ზღვარზე
მოსახლეობის აღწერის მონაცემები აფიქსირებენ კეტების გამუდმებულ კლებადობას, კეტურ ენას მშობლიურად თვლიდნენ: 1970 წ. 74,9%, 1979 წ. 60,2% და ბოლოს 1989 წ. 48,8% (48,3% ყოფილი სსრკს კეტები). 1991-1992 წ. ვ. პ. კრივონოგოვის მიერ ჩატარებულმა გამოკვლევებმა კიდევ უფრო მოკრძალებული ციფრი მოგვცა – 35%. დღეს კეტური მოსახლეობის 15% -ღა ფლობს მშობლიურ ენას და ისიც უფროსი თაობის წარმომადგენლები.
კეტური ენა კეტების დასახლებების სკოლებში ისწავლება დაწყებით კლასებში და ზოგიერთ უფროს კლასში ფაკულტატურად.
კეტების ისტორია ინახავს მრავალ საიდუმლოსა და გამოცანას. აგრეთვე არის საფუძველი, რომ ვილაპარაკოთ რუსი ოკუპანტების მიმართ კეტების წინააღმდეგობის გაწევის შესახებ. ზოგიერთი მონაცემის თანახმად, კეტების რაზმები შედიოდნენ პეგას ორდის შემადგენლობაში, რომელიც მძაფრ წინააღმდეგობას უწევდა რუს დამპყრობლებს. ოფიციალურად ითვლება, რომ კეტები საბოლოოდ დამორჩილებულნი იყვნენ 1607 წელს. მრავალი წლის მანძილზე ისინი არ ურთიერთობდნენ რუსებთან, თუ არ ჩავთვლით ბეგარის გადახდას. ყველაზე დიდი დანაკლისი მათმა კულტურამ განიცადა საბჭოთა ხელისუფლების წლებში.
რუსეთის ფედერაციის დღევანდელი დანაშაულებრივი რეჟიმი ცდილობს საბოლოოდ გაუსწორდეს კეტებს. სამწუხარო ფაქტია ის, რომ კეტებს არ გააჩნიათ ორგანიზებული ბრძოლის გამოცდილება, მათში არ არსებობს არავითარი ორგანიზაცია და საზოგადოება. ერთადერთი სამოღვაწეო სარბიელი ენთუზიასტებისა არის მშობლიური ენის შენარჩუნებისათვის ბრძოლა, მაგრამ ამ მხრივაც სიტუაცია მეტად დამაღონებელია.
----------------------------------------------------------
ულჩები: ჩაგრული ხალხის საავალაო სინამდვილე
ენა შემონახულია მხოლოდ საყოფაცხოვრებო სფეროში, ძირითადად უფროსი თაობის ადამიანებში. ყველა ნეგიდალი ფლობს რუსულ ენას. უკანასკნელი მონაცემებით მხოლოდ 150 ნეგიდალი ფლობს სხვადასხვა დონეზე მშობლიურ ენას.
ნეგიდალებისა და მათი საავალალო მდგომარეობის შესახებ საინფორმაციო საშუალებებში არ არის რაიმე მასალები. ამიტომ შეიძლება დავასკვნათ ასეთი რამ: „ეს არის ხალხი, რომელიც პრაქტიკულად უცნობია. იწოდებიან ისინი ნეგიდალებად…
ჩვენ ვხედავთ ცალსახად, რო ცარიზმმა დაიწყო ამ ხალხების მიწების კოლონიზაცია, მათი დამონების პროცესი, რომელიც ხშირად მიმდინარეობდა სისხლიან შეჯახებებსა და ომებში. საბჭოთა ხელისუფლებამ გაანადგურა მათი არსებობის ფესვები და განახორციელა მათ ენებზე ფართო მასშტაბიანი შეტევა, ხოლო მწერლობის შექმნა რუსული გრაფიკით ეს არის მხოლოდ შირმა.
ნეგიდალები, ისევე როგორც სხვა ხალხები გარდაუვალი დაღუპვის პირას დგანან.
ალი ბეკხანი
შემოკლებული თარგმანი ალ.სანდუხაძის
ხაბურძანიამ რუსეთის დროშა ააფრიალა, ვის გაგიხარდათ?
