მესხების ეთნოგენეზი

1939 წ. აღწერის მიხედვით მესხეთ- ჯავახეთში ცხოვრობდა 88 000 თურქი ანუ თათარი იგივე თურქ- მესხები. დღეს საქართველოში მიიჩნევენ რომ ესენი აროან გამაჰმადიანებული მესხების შტამომავკები . თუმცა ნაწილი მიიჩნევს რომ მათი უმრავლესობა არაქართული თურქული წარმოშობის არიან . მე ვემხრობი ამ ბოლო მოსაზრებას და შევეცდები ავხსნა ჩემი პოზიცია ამ პრობლემაზე.
მესხეთში მცხოვრები მუსლიმების ნაწილი მართლაც ქართული(მესხური) წარმოშობის იყო და ზოგიერთ ადგილას მაგ. სს. აწყურში, კლდეში ,უდეში ქართულენოვანი მუსლიმები ცხოვრობდნენ .

Газета "Кавказъ" .



მიმაგრებული სურათი (გადიდებისთვის დაუწკაპუნეთ სურათზე)

ესაა ისარლოვის იგივე ისარლიშვილის ცნობა გამოქვეყნებული მაგ გაზეთში , თუმცა ესეც საკმაოდ მიკერძოებულად წერს ბაბუამ და ბებიამ მითხრაოს სტილში ,მაგრამ ის რაც ნახა ს.აწყურში და მის მიმდებარე სოფლებში მგონი სინამდვილეა.

მიმაგრებული სურათი (გადიდებისთვის დაუწკაპუნეთ სურათზე)

ნაწილი ალბათ ქართველი იყო , ნაწილი გათურქდა , ზოგიც ნაღდი თურქი იყო...დღეს უკვე თურქული ჯგუფია.
შეგნებით მითუმეტეს.
ჩამოსახლებად არ ღირს ...

მესხზე და ქართლელზე ნაღდი ქართველი არავინ იყო.

მესხი ქართული წოდებაა, მერე რა რო ოდესღაც გათურქდნენ და ახლაც ბევრია მათ შორის თურქი?

ეგენი არიან თურქი მესხები.

ნუ ,
მე ე.წ თურქ მესხებზე დავწერე , რომლებიც ასე მრავლად იყვნენ მესხეთის ტერიტორიაზე და ეთნო-რუკის დიდი ნაწილი ეჭირათ მესხეთში.

მას შემდეგ რაც 1578 წელს მესხეთი და ჯავახეთის ოსმალეთმა დაიპყრო ,მინიმუმ ორჯერ ადგილი ჰქონდა ადგილობრივი მესხების გადინებას ქართლში,იმერეთში და გურიაში . პირველად 1578 წელს და სავარაუდოდ უფრო დიდი ნაკადი 1620-1630წწ.
ხოლო როდესაც ეს მხარე რუსეთმა დაიპყრო 1829 წ. მოსახლეობის რაოდენობა მარტო მესხეთში ჯავახეთის გარეშე 1,5 ჯერ მეტი იყო ვიდრე გურიაში . ეს იმის გათვალისწინებით რომ 1828-1829წწ. მუჰაჯირობას ჰქონდა ადგილი .
ეხლა რა გამოდის ? მესხეთიდან გადის ხალხი სამ რეგიონში თან მთელი გვარებიც იქმნება მესხი,მესხია,ჯავახიშვილი ,მგალობლიშვილი,მენაბდე და ა.შ. ანუ მინიმუმ 1/3 სხვაგან მიდის და მის მერე 300 წელი გადის მესხეთში გურიაზე უფრო დიდი მოსახლეობა ცხოვრობს ? რა თქმა უნდა ადგილი ჰქონდა მოსული ელემენტის ჩასახლებას მესხეთის მთელ რიგ სოფლებში რამაც გამოიწვია ეთნიკური სურათის ცვლილება . სავარაუდოდ დარჩენილი გამაჰმადიანებული ქართული ფეოდალები თავიანთ დაცარიელებულ მამულებში ასახლებენ თურქეთიდან მოსულ მწყემსებს ,გკეხებს და ესენი ნომინალურად იმავე იაშვილ,დიასამიძეებს ექვემდებარებოდნენ .

ბევრ სომხურ გვარიან მესხს ვიცნობ - ასპინძიდან, ადიგენიდან და ახალციხედანაც, რომლებსაც თავისი ძველი გვარი ახსოვთ. ამჟამინდელ გვარებზე ამბობენ, რო თურქების პერიოდში ინათლებოდნენ ზოგი კათოლიკედ (ძირითადად ადიგენში და ახალციხეში), ზოგი გრიგორიანელად და სომხურ გვარს იღებდნენ (გრიგორიანელები)

გურიის მოსახლეობას რატომ იღებ საზომად..
გურიის ტერიტორია, დღევანდელი მესხეთის ერთი მუნიციპალიტეტის ტოლია ( დღეს კი მესხეთი იმის ნახევარიც არაა რაც იყო) , ლოგიკურად მეტი მაცხოვრებლით...
რამდენი იყო მესხეთის მოსახლეობის რაოდენობა გადინებამდე და გადინების შემდეგ არის ინფორმაცია?

Carver

გურიის დიდი ნაწილი ვაკეა და უფრო მეტ მოსახლეობას დაიტევს/შეინახავს

ჩარვერ

მესხეთი - იგულისხმება ადიგენი,ახალციხე და ასპინძა .
1829 წ. იქ ცხოვრობდა 40.000 მცხ.
გურიაში ოფიციალურად 30.000.

აჭარაში 1878 წ. ცხოვრობდა 48 000
და გურიაში ამავდროულად 60 000.
ეტყობა რომ აჭარაში უცხო ელემენტის შემოსახლებას ადგილი თითქმის არ ქონდა თორე აჭარაში რავა იცხოვრებიდა გურიაზე ნაკლები მოსახლეობა?
* * *
მტიული...

როდესაც რუსის ჯარი შევიდა ახალციხეში 1829 წელს სომეხი-გრიგორიანელი დიდი იშვიათობა იყო.
იქ ცოტა რაოდენობით ცხოვრობდნენ სომეხი-კათოლიკები თვით ქ.ახალციხეში და ცოტა მიმდებარე სოფლებში .ასევე სომეხი კათოლიკები ჯავახეთის ზოგიერთ სოფელში შემორჩნენ . მართლმადიდებლების და გრიგორიანელების პატრონი მანდ არავინ იყო ხოლო კათოლიკებს ფარავდა რომის პაპი.
ადგილობრივ ქართველებზე ვინც იღებდა კათოლიკობას სომეხ კათოლიკებს ქონდათ გავლენა ამიტომ დასაშვებელია რომ ზოგ მათგანს სომხური აღნაგობის გვარი მიენიჭა ქართული დაბოლოების.

1.გურია და სამცხე დაახლოებით ერთი ზომის არიან, მოსახლეობაც თითქმის ერთი ოდენობის ყავდათ.
სხვაობას იძლეოდა ქალაქი ახალციხე, რომელიც XIX საუკუნის 20-ან წლებში ლამის თბილისის ზომის ქალაქი იყო რამდენიმე ათასი ოჯახით, გურიაში ქალაქი საერთოდ არ ყოფილა.
2.მესხეთის დამტოვებელი ვინც იყო ის XVII-XVIII საუკუნეებში წავიდა, ვინც დარჩა ან გამუსლიმდა ან რამდენიმე სოფელში მართლმადიდებლობა შეინარჩუნა, ზოგან კი კათოლიციზმი მიიღო.
ანუ მოსახლეობის რაოდენობის აღდგენის პრობლემა არ იყო, მითუმეტეს თუ 1/3 წავიდა, ამაზე არანაკლები მოვიდა(თურქი, ქურთი), თანაც ახალციხე დიდ სამხედრო, პოლიტიკურ და სავაჭრო-ეკონომიკურ ცენტრად იქცა ოსმალეთის დროს.
3. დაახლოებით ნახევარი ახალციხის მაზრის(სამცხის) მუსლიმი მოსახლეობისა 1886 წელს ქართველია, ქართულ და თათრულ მოსახლეობას შორის არის მკაფიო ეთნიკური და გეოგრაფიული საზღვრები, ანუ ეს არაა მოგონილი ციფრი ან აღმწერების შეცდომა.
რაც შეეხება მეორე თათრულ ნაწილს, ესენი უმეტესად მოსული თურქებია+ადგილზე უმცირესობაში დარჩენილი და თურქებთან შერწყმული გამუსლიმებულ-გათათრებული ქართველები.
ამიტომ დაახლოებით 2/3 სამცხელი "თურქი-მესხებისა" ქართული ძირი აქვს.
თუმცა ეს მხოლოდ წარმოშობაა, ახლა ესენი ყველა თურქული იდენტობის მატარებლებია.

კაცოუ სამცხედან მაჰაჯირები 1830-32 წ. თითქმის არ წასულან, წავიდენ ჯავახეთიდან
1828 წ.შეთქმულების ჩახშობის მერე ქართული საზოგადოება იმდენად დემორალიზებული იყო რომ ასეთი ღირსშესანიშნავი მოვლენა როგორიც იყო მესხეთის მუსლიმი მოსახლეობის აყრა გასახლება შეუმჩნევლად გაატარა.მხოლოდ თერგდალეულებმა და პირველმა დ.ბაქრაძემ მიაქცია ყურადღება ამ საკითხს.
მანამდე მხოლოდ ადგილობრივმა კათოლიკე მესხმა პატრიოტებმა დატოვეს თავისი მემუარები, ამათგან აღსანიშნავია ახალციხის აღების მოწმე ი.ნებიერიძე და ე.წ.ახალციხური ქრონოგრაფის ავტორები.
ჩემი აზრით მუსლიმი მესხების 1/3 მინიმუმ და შეიძლება 2/3 იც არაქართული წარმოშობისაა.
აღწერაში ცალკე არიან აღნიშნული თათრები და ცალკე თურქები.მე ვკითხე მუსლიმ მესხებს რა განსხვავებაა ამათ შორის მეთქი და მიპასუხეს არ ვიცითო.ჩემი აზრით "თურქებად" სწორედ ქართველი მუსლიმებია აღნიშნული.
საერთოდ მესხეთის განთავისუფლების მერე თურქები დაშინდენ ქართველებმა და რუსებმა არ გაგვყარონო და "ოსმანლი"ს ნაცვლად დაირქვეს "იერლი" ადგილობრივი, ამას ისიც უწყობდა ხელს რომ ისინი ოსმანთა საგვარეულის ქვეშერდომნი აღარ იყვნენ.

This post has been edited by Kakha.G on 26 Apr 2018, 00:20

butkuj

კოლა-არტაანი არ იგულისხმება სამცხეში?
ანექსიის დროს კოლა- არტაანი მესხეთის ნაწილი იყო, ისევე როგორც ახლა ჯავახეთია..
ან მოსახლეობის რაოდენობის აღწერისას ჯავახეთის მაცხოვრებლებს რატომ ვტოვებთ, ის რაც სამცხეში მოხდა, მოხდა ჯავახეთშიც..

This post has been edited by Carver on 26 Apr 2018, 00:11

მესხეთი არის ქვეყანა ტაშისკარიდან კარნუქალაქამდე
ხოლო სამცხე არის ახალციხის ადიგენის და ბორჯომის რნ.+ფოცხოვის ხეობა

Kაკჰა.G
რავა არ წავიდნენ ბიჯო ?
ქ.ახალციხის გარდა მის მიმდებარე რამოდენიმე სოფელი დაიცალა - სხვილისი,საძელი და ა.შ. სწორედ მანდ დასახლდნენ სომხები ერზურუმიდან . საერთოდ ახალციხის ყველა მიმდებარე სოფლებში სადაც დღეს სომხები ცხოვრობდნენ 1828 წლამდე მუსლიმები ცხოვრობდნენ .
რაც შეეხება მოსახლეობის რაოდენობას 1832 წელს იქ ცხოვრობდა :
მესხეთში - 35 000
ჯავახეთში - 5500




* * *
ჩარვერ

მე არ ვემხრობი ტერმინ სამცხეს რომელიც ნიშნავდა მესხეთს ვიწრო მნიშვნელობით .
ეს ადვილად იმოწმება თუნდაც იმით რომ არსებობს ეთნოგჯუფი "მესხი" ხოლო ეთნოჯგუფი "სამცხელი" არასოდეს იყო ხმარებაში :-)
ამიტომ მესხეთი ადიგენ,ახალციხე ,ასპინძის აღმნიშვნელია .
კლარჯეთი და ტაო მესხეთით იგულისხმობდა ძირითადად იმიტომ რომ გარკვეული დროის განმავლობაში ემორჩილებოდა ახალციხეს ანუ ათაბაგებს .

მიმაგრებული სურათი