ენა & დიალექტი

როგორც ცნობილია, დღეისათვის არსებობს 6 ათასზე მეტი ენა. თუმცაღა, რთულია ამის დადგენა, იმიტო რო არაა მკაფიო ზღვარი ენასა და დიალექტს შორის.

მაგალითად თურქული, აზერბაიჯანული და თურქმენული ცალკე ენებად ითვლება, თუმცა ერთმანეთს მარტივად აგებინებენ.
ასვე სერბულ-ხორვატულს და მაკედონიურ-ბულგარული, ამათგან ოდნავ განსხვავდება სლოვენიური, თუმცა მხოლოდ სერბულის მცოდნე და მხოლოდ ბულგარულოს მცოდნე კომუნიკაციას შეძლებენ.
კიდე სპარსული, დარი და ტაჯიკური. კიდევ სხვა უამრავი.

სად არის ზღვარი ენასა და დიალექტს შორის? რა არის მნიშვნელოვანი? ლექსიკა? ფონეტიკა? სინქატსი?

ლაზური და მეგრული სხვადასხვა ენაა თუ ერთი ენის (ზანურის) დიალექტები?
ადიღე და ყაბარდოული?
ჩეჩნური, ინგუშური და ბაცბური?
ბელარუსული და უკრაინული?
ბავარიული და შვაბური?
ჩინურის ე.წ. დიალექტები?

ენა და დიალექტი ლინგვისტურად განისაზღვრებიან პრინციპით ურთიერთგაგებადი არიან დიალექტები ურთიერთარაგაგებადი არიან ენები, მაგრამ მთავარია ენის და დიალექტის კულტურულოგიური განსაზღვრა.როდესაც საზოგადოებრივი ჯგუფი უცხი ენას იყენებს განათლებაში, მასმედიაში და საქმის წარნოებაში მისი მშობლიური ენა ამ უცხო ენასთან მიმართებით არის დიალექტი.იქნება ეს მეგრული, ბაცბური, პლატტდოიჩი თუ მაზენდარანული. და პირიქით.
საზოგადოებრივ ჯგუფს შეუძლია საკუთარ დიალექტს დაარქვას ენა. მაგ: ჩერნოგორიული ენა, რომელიც სულ რამოდენიმე წლის წინ წარმოიქმნა.

პოლიტიკაში :yes: ................................

Kakha.G

რა დონეზე ურთიერთგაგებადი? მაგალითად სერბული და ბულგარული ურთიერთგაგებადია (ხორვატულს და ჩერნოგორიულს არც ვახსენებ, სერბულ-ხორვატულ ენის ნაწილებია)
ingfari

და ენათმეცნიერებაში? მაგალითად ლაზური და მეგრული? შვაბური და ბავარიული? ყაბარდოული და ადიღეური? ბაცბური, ინგუშური და ჩეჩნური?

და ენათმეცნიერებაში? მაგალითად ლაზური და მეგრული? შვაბური და ბავარიული? ყაბარდოული და ადიღეური? ბაცბური, ინგუშური და ჩეჩნური?

ენათმეცნიერებას შეუძლებელია მაგაზე პასუხი ქონდეს.
როდესაც ორი ენა ან დიალექტი იმდენად ახლოა ერთმანეთთან, რომ სრულად ურთიერთგაგებადი არიან, მანდ ენათმეცნიერებამ რა უნდა თქვას?
ერთვება პოლიტიკა.

მაგალითად ჩეხეთი და სლოვაკეთი სხვადასხვა სახელმწიფოები არიან, იქამდე ერთ სახელმწიფოში ფედერალური ურთიერთობა ქონდათ, უფრო ადრე ჩეხეთი ავსტრიაში იყო, სლოვაკეთი უნგრეთში.
შესაბამისად საერთო ეთნონიმი არ აქვთ, საერთო იდენტობაც ასევე, ორივემ განავითარა საკუთარი ლიტერატურა და გამოვიდა ისე, რომ ჩეხური და სლოვაკური ორი სხვადასხვა ენაა, თუმცა სხვა რეალობაში უპრობლემოდ ჩაითვლებოდნენ ერთი ენის დიალექტებად.
საპირისპირო მაგალითია ჟემაიტური, რომელიც ლიტვურის დიალექტად ითვლება, რადგან ჟემაიტია ლიტვის ნაწილია და ყოველთვის ლიტვური პოლიტიკური და კულტურული სივრცის ნაწილი იყო, სხვა რეალობაში ეგ ენა იქნებოდა და ა.შ. უამრავი.

ingfari

მაშინ მეგრული რა გამოდის?

ენა :yes:
ენა/დიალექტზე შეგიძლია იმსჯელო მაშინ როდესაც ისინი სრულად ურთიერთგაგებადია, შემდეგ ერთვება პოლიტიკური, ისტორიული, კულტურული ასპექტები.
მეგრული და ქართული სრულად ურთიერთგაგებადი არაა და ამ ნიშნით ეს რათქმაუნდა ორი ენაა და არა ერთი ენის ორი დიალექტი.

ნუ , რაც ენაა იმას ვერ გაადიალექტებ პოლიტიკური სტატუსის არმიცემით .
რაც შეეხება დიალექტს , ბევრი მოგვევლინა ენად პოლიტ.სტატუსის მიცემით..

mtiuli...
ხორვატული არ ვიცი, მაგრამ მიუხედავად იმისა რომ რუსული კარგად ვიცი ბულგარელების ლაპარაკი სრულიად გაუგებარია ჩემთვის.

მეგრული არის ზანური ენის დიალექტი (ასეა ქართული ენციკლოპედიით).
პოლიტიკური დიფერენციწცია ხელს უწყობს დიალექტური განსხვავებების გაღრმავებას და პირიქით პოლიტიკური კონსოლიდაციის ჟამს საერთო ეროვნული კოინე დიალექტების ნიველირებას ახდენს.
ცალკე საკითხია რომ პოლიტიკური დამოუკიდებლობის დაკარგვა ენას აკნინებს.მაგ. შეადარეთ პაპუნა ორბელიანის ლაღი გამართული დარბაისლური ქართული.ესაა 17-18 ს. ქართული ჰაიკლასის ენა.გრიგოლ ორბელიანის დაღვარჭნილ მძიმე ხელოვნურ ენას.არადა სულ რაღაც რამდენიმე ათეული წელია გასული რაც ქართველმა ხალხმა დამოუკიდებლობა დაკარგა.

ერთერთი საუკეთესო ისტორიკოსია XVII-XVIII საუკუნეების საქართველოში. :yes:
მასთან შედარებით ძალიან უფერულად ჩანს სეხნია ჩხეიძე, ომან ხერხეულიძე უკეთესია თუმცა არა ორბელიანის დონე.
ხერხეულიძესთან საოცარი ისაა რომ ხმარობს ტერმინ "ახისკას", კიდევ კარგი მაგის დამკვიდრება ვერ მოესწრო, თორემ დღეს ახალციხეს ახისკას დაუძახებდნენ :facepalm:
მგონი უცხოური სიტყვების მიმღეობის მხრივ ქართული ენა მოწინავეა, ეს კარგია ერთი მხრივ, მაგრამ მეორე მხრივ როცა შესატყვისი გაქვს და თანაც შენსავე ისტორიული ტერიტორიაზეა და მაინც ვიღაცის ძალით მოტანილს იყენებ, ტეხავს.

არადა თურქული ენები როგორი "აგრესიულები" არიან სადაც არ მივიდნენ ადგილობრივი გეოგრაფიული დასახელებები ლამის მთლიანად გააქრეს. სომხური შედარებით ნაკლებად, მაგრამ სომხეთში მაგას საგანგებო ყურადღება ექცევა, ყველა თურქული ტოპონიმი მოსპეს, არადა ძალიან ბევრი იყო. ჩვენთან ისტორიული სახელების დაბრუნება ჭირს, მხოლოდ ბოლნისში და წალკაში მოხერხდა ნაწილობრივ, თორემ ახლის დარქმევას ვინ ჩივის.
* * *

პოლიტ.სტატუსი+აქედან გამომდინარე სახელმწიფო საქმის წარმოების გადასვლა ამ ენაზე, ლიტერატურის შექმნა, სწავლების დაწყება სკოლებში და უნივერსიტეტებში.
ჩვენ ქართველებს ეს საკითხი კარგად არ გვესმის, გვიჭირს გააზრება ასე ვთქვათ, რადგან არ არსებობს ისეთი ენა რომელიც ქართულთან იმდენად ახლოს იქნება, რომ ენა/დიალექტის საკითხი დადგეს.
არადა ევროპას თუ შევხედავთ რა არის ის?
რომანული, გერმანიკული და სლავური ენების დიალექტების ნიადაგზე აღმოცენებული ერები და სახელმწიფოები.

მეცინება ხოლმე რომ იტყვიან "ბევრი ენა იცის", დაიწყებს ჩამოთვლას და მოაყოლებს: ლათინური, ფრანგული, იტალიური, ესპანური, კატალონიური, პორტუგალიური, რუმინული, თუ მთლად აღებული აქვს ხელი სინდისზე მოლდავურსაც მიამატებს ცალკე.
ჩვენთან ამას დიდი ეფექტი აქვს ხოლმე, რადგან ნაკლებად წარმოუდგენიათ რომ ერთი ძირი ენისგანაა ესენი წამოსული და რეალურად ამათში 2-ის სწავლა დანარჩენების ათვისებას ტექნიკის საქმედ აქცევს.

ingfari
ნუ ადრე უძველეს დროს გეოგრაფია , ტომთა სიშორე განსაზღვრავდა ენათა ჩამოყალიბებას .
ახლა ეს ბარიებები პოლიტიკურმა საზღვრებმა გადაიბარეს ..

ესენი ურთიერთგაგებადი არაა .
კი გავს , ჯგუფი ერთია ტუმცა სხვადასხვა ენებია .

მოლდოვაში ჩვენს თვალწინ ვითარდება ბრძოლა ლინგვისტიკასა და პოლიტიკას შორის ;დ

ისეკი , სადაც ჩერნოგორიული არსებობს .......

რაც შეეხება მეგრულს, ვფიქრობ რომ ლაზურისგან დამოუკიდებელი ენაა და პირიქით...
ზანური არაა ენა , ზანური არის ქვეჯგუფი ქართო-ზანურისა. ქართო-ზანური თავის მხრივ ქართველურ ოჯახში შემავალი ენათა ჯფუგია.
თუკი არაა ასე,
ვინმეს შეუძლია დაწეროს ტექსტი ზანურად ?

brdzolisunariani
ურთიერთგაგებადია ესპანური პორტუგალიურთან, ესმით ძირითადად რასაც ამბობენ, იგივეა იტალიურზე და რუმინულზეც.
ფრანგული ცოტა განყენებულად დგას, თუმცა მაგალითად პორტუგალიურს, გალისიურს, კატალანურს, ასევე იტალიურის ჩრდილო დიალექტებს ბლომად საერთო აქვთ ფრანგულთან.

მოკლედ იტალიურიდან ან ესპანურიდან ერთ-ერთს თუ ისწავლი და კიდევ ფრანგულს, ე.ი. 2 რომანულ ენას, ჩათვალე 10-მდე რომანული ენის სწავლა არაფერია, ტექნიკის საქმეა, გამოთქმის და ცალკეულ ნიუანსებს უნდა ჩაუჯდე.

ინგფარი

უბერავ აშკარად )
რუმინული იგივე მოლდავური საკმაოდ შორს არის იტალიურისგან და ურთიერთ გაგება კი არა ძლივს შინაარსს მიხვდებიან .
ესპანური პორტუგალიურთან მართლაც ახლოს არის .
ხორვატული, სერბული და ჩერნოგორული თითქმის ერთი ენაა.

butkuj
შენ დაგიჯერო თუ პორტუგალიელ native speaker-ს, რომელსაც რუმინული ტვ-ში რაზე იყო საუბარი ესმოდა?

მოკლედ, ნორვეგიული, დანიური და შვედური მარტივად ურთიერთგაგებადია. ისლანდიური, ფარერული და დასავლეთ ნორვეგიული დიალექტი - ნინორსკი (ესაა ნაღდი ნორვეგიული) ურთიერთგაგებადია.

გერმანული და ჰოლანდიური ურთიერთგაგებადია (განსაკუთრებით ახლოსაა ქვემო გერმანული დიალექტები).
ინგლისური არც ერთი ენისთვის არაა ურთიერთგაგებადი.

ავსტიაში სტანდარტული გერმანულით საუბრობენ, შვეიცარიაში - ალემანური. ურთიერთგაგებადია.

ფრანგულს სრულად ვერც ერთ რომანულ ენაზე მოსაუბრე ვერ გაიგებს (მხოლოდ ნაწილს, ფონეტიკურად საკმაოდ განსხვავდება სხვა რომანული ენებისგან)

ესპანური და პირტუგალიური ურთიერთგაგებადია, კატალონიური მეტად განსხვავდება ამათგან.

იტალიური მგონი ყველაზე სტანდარტული და შუაში მდგომი რომანული ენაა. ცოტ-ცოტა ყველა რომანულ ენას გაუგებს.

ჩეხური, სლოკავური და პოლონური ურთიერთგაგებადია,
სამხრეთ სლავური ენებიც ურთიერთგაგებადია, შედარებით მეტად სლოვენიური განსხვავდება.
უკრაინული და ბელარუსული ურთიერთგაგებადია, რუსული ცოტა მეტად განსხვაბდება, თუმცა კომუნიკაციას შეძლებს ბელარუსულ და უკრაინულის მცოდნესთან.

ბერძნული ცალკეა
ალბანურიც ცალკეა
ლიტვური და ლატვიურიც ურთიერთგაგებადია

ფინური და ესტონური არ ვიცი :დ უნგრული ვიცი რო სრულიად გაუგებარია მათთვის

* * *
ingfari

ვაა, ამათ თუ ესმით, ესეიგი მთელი რომანული ენები ურთიერთგაგებადი ყოფილა :დ
მე გამიკვირდა ხორვატს რო ბულგარული საუბარი ესმოდა, უფრო მეტად დაშორებული მეგონა სერბულ-ხორვატულისგან ბულგარული, ვიდრე სლოვენიური. პირიქით ყოფილა