როგორ თრგუნავს საქართველოში რუსული სათვალთვალო პროგრამული უზრუნველყოფა მოქალაქეების უფლებებსნათარგმნია ჩატჯპტით:
https://algorithmwatch.org/en/russian-surve...nition-georgia/ნაწილი 1
ავტორი: გიორგი ბერიძე
ბოლო ორი წლის განმავლობაში საქართველოს ხელისუფლებამ შექმნა სახის ამოცნობაზე დაფუძნებული სამართალდარღვევების აღსრულების ფართომასშტაბიანი სისტემა, რომელიც შეიძინა მოსკოვში დაფუძნებული კომპანიისგან, რომელსაც კავშირები აქვს რუსეთის ფედერალური უსაფრთხოების სამსახურთან (ФСБ). ამ სისტემის გავლენა დემონსტრანტებზე შემაშფოთებელია.
როგორ დაიწყო:
2025 წლის მარტის შუა რიცხვებში ნინოს — ორმოცდაათ წლამდე ასაკის საზოგადოებასთან ურთიერთობის ლექტორს — თბილისის საქალაქო სასამართლოდან დაურეკეს. მოსამართლის თანაშემწემ ის სასამართლო სხდომაზე დაიბარა. მიზეზი იყო, რომ დაახლოებით ორნახევარი თვის წინ, თბილისში საპროტესტო აქციის დროს, თითქოს გზის გადაკეტვაში მონაწილეობდა.
ზარი მისთვის სრულიად მოულოდნელი აღმოჩნდა.
ნინო მონაწილეობდა საპროტესტო აქციებში, რომლებიც იმართებოდა ბოლო საპარლამენტო არჩევნების შესაძლო გაყალბებისა და ევროკავშირთან გაწევრიანების მოლაპარაკებების შეჩერების წინააღმდეგ. მან იცოდა, რომ პარლამენტის მიმდებარე ტერიტორია ვიდეოკამერებით იყო დაფარული, თუმცა არასოდეს უფიქრია, რომ ისინი ადამიანების იდენტიფიცირებას ასეთი სიზუსტით შეძლებდნენ.
რამდენიმე დღეში, სასამართლო სხდომაზე, მას აჩვენეს სწორედ ამ კამერებით გადაღებული ვიდეომასალა. ჩანაწერში ჩანდა, როგორ ცდილობდა ქუჩის გადაკვეთას, როდესაც სხვა ადამიანები საპირისპირო მხრიდან უახლოვდებოდნენ. ნინო დაადანაშაულეს, თითქოს სწორედ მან დაიწყო გზის ბლოკირება.
სისტემამ მისი იდენტიფიცირება სახის ამოცნობის ტექნოლოგიის გამოყენებით მოახდინა და სამართალდამრღვევ დემონსტრანტად აღრიცხა. შედეგად, მას 5 000 ლარის ჯარიმა დაეკისრა.
სასამართლოს ჯარიმის შესახებ ოფიციალური შეტყობინება არასოდეს გაუგზავნია. ამის ნაცვლად, დაახლოებით ხუთი თვის შემდეგ, მისი საბანკო ანგარიშები მოულოდნელად დააყადაღეს. ნინოს თანხის შესაგროვებლად საზოგადოებრივი დაფინანსების კამპანიის დაწყება მოუწია. მხოლოდ რამდენიმე კვირის შემდეგ მოეხსნა ანგარიშებს ყადაღა და ფინანსური ოპერაციების განხორციელება კვლავ შეძლო.
ნინოს მსგავსად, თბილისის ბევრმა მცხოვრებმა ვეღარ გარისკა ახალი ჯარიმების მიღება და საპროტესტო აქციებში მონაწილეობა თითქმის სრულად შეწყვიტა.
მისი ისტორია მხოლოდ ერთ-ერთი იყო იმ მრავალთაგან, რომელთა ავტორებმაც 2025 წლიდან ხელისუფლების წინააღმდეგ დემონსტრაციებზე სიარული შეწყვიტეს. პროტესტი მიმართული იყო მმართველი პარტია „ქართული ოცნების“ წინააღმდეგ, რომელიც ხელისუფლებაში 2012 წლიდან იმყოფება და რომლის არაფორმალურ ლიდერად მისი დამფუძნებელი, პოსტსაბჭოთა რუსეთში გამდიდრებული მილიარდერი ბიძინა ივანიშვილი მიიჩნევა.
სახის ამოცნობის პროგრამულ უზრუნველყოფასა და ხელოვნური ინტელექტით აღჭურვილი კამერების ფართო ქსელზე დაფუძნებულმა სათვალთვალო მექანიზმებმა მიაღწიეს იმას, რასაც მხოლოდ ფიზიკური ძალადობით ვერ ახერხებდნენ — ხელისუფლებამ საპროტესტო მოძრაობის დასუსტება შიშისა და მუდმივი ზეწოლის გზით შეძლო.
ევროკავშირის კანდიდატობიდან ავტორიტარულ რეპრესიამდე
2023 წელს საქართველომ ევროკავშირის წევრობის კანდიდატის სტატუსი მიიღო.
ბევრი ქართველისთვის ეს მხოლოდ დიპლომატიური წარმატება არ ყოფილა. იგი აღიქმებოდა როგორც:
ინსტიტუციური რეფორმების შესაძლებლობა;
სამართლებრივი დაცვის გაძლიერება;
ევროპულ ეკონომიკურ სივრცეში ინტეგრაცია;
რუსეთის გავლენისგან გრძელვადიანი უსაფრთხოების გარანტია.
ორ ათწლეულზე მეტი ხნის განმავლობაში ქვეყანაში გამოხატვის თავისუფლება როგორც კანონით, ისე პრაქტიკაშიც ძირითადად დაცული იყო.
2024 წლის 26 ოქტომბრის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ, რომელიც ფართოდ შეფასდა როგორც შესაძლო გაყალბებული, ათასობით მოქალაქე ქუჩაში გამოვიდა. პროტესტი ზედიზედ 580 დღის განმავლობაში გაგრძელდა.
ევროპარლამენტმა არჩევნების ხელახლა ჩატარებისკენ მოუწოდა.
ამის საპასუხოდ პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ — რომელიც „ქართული ოცნების“ საჯარო ლიდერად ითვლება — განაცხადა, რომ საქართველო ევროკავშირთან გაწევრიანების პროცესს 2028 წლამდე აჩერებდა.
ეს გადაწყვეტილება ფართოდ შეფასდა, როგორც საქართველოს კონსტიტუციის საწინააღმდეგო, რადგან კონსტიტუცია სახელმწიფო ორგანოებს ავალდებულებს ხელი შეუწყონ ქვეყნის ევროკავშირში ინტეგრაციას.
2023 წლის საზოგადოებრივი აზრის კვლევის მიხედვით, საქართველოს მოსახლეობის 86% მხარს უჭერდა ევროკავშირში გაწევრიანებას.
ნაწილი 2
სახის ამოცნობა — რეპრესიების ტექნოლოგიური საყრდენი
ხელისუფლებამ საპროტესტო აქციებზე კონტროლის გასამკაცრებლად აქტიურად გამოიყენა ვიდეოთვალთვალისა და სახის ამოცნობის ტექნოლოგიები. ის, რაც თავდაპირველად საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოებისა და დანაშაულის პრევენციის ინსტრუმენტად იყო წარმოდგენილი, პრაქტიკაში პოლიტიკური პროტესტის მონაწილეთა იდენტიფიცირებისა და დასასჯელად გამოიყენეს.
თბილისში და ქვეყნის სხვა ქალაქებში დამონტაჟებულმა ასობით „ჭკვიანმა“ კამერამ პოლიციას საშუალება მისცა, დემონსტრაციების ვიდეოჩანაწერებიდან ადამიანების ამოცნობა ავტომატურად მოეხდინა. ამის შემდეგ იდენტიფიცირებულ პირებს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევებს ედავებოდნენ და მათ წინააღმდეგ სამართლებრივი პროცედურები იწყებოდა. (algorithmwatch.org)
ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად გამოყენებული ბრალდება იყო გზის გადაკეტვა. მიუხედავად იმისა, რომ ბევრ შემთხვევაში ადამიანები უბრალოდ აქციის ტერიტორიაზე გადაადგილდებოდნენ ან ქუჩას კვეთდნენ, მათ სამართალდამრღვევებად აღრიცხავდნენ და მნიშვნელოვან ფინანსურ სანქციებს აკისრებდნენ.
საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციისა და სხვა უფლებადამცველი ორგანიზაციების შეფასებით, ეს პრაქტიკა ქმნის „გამაციებელ ეფექტს“ (chilling effect) — მოქალაქეები თავს არიდებენ კონსტიტუციური უფლებების განხორციელებას მხოლოდ იმიტომ, რომ მუდმივი მეთვალყურეობისა და დასჯის ეშინიათ.
რუსული ტექნოლოგია საქართველოს ქუჩებში
AlgorithmWatch-ის გამოძიების მიხედვით, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ გამოიყენა ვიდეოანალიტიკისა და სახის ამოცნობის სისტემა, რომელიც შექმნილია რუსული კომპანიის NtechLab-ის მიერ.
NtechLab საერთაშორისო ყურადღების ცენტრში ჯერ კიდევ რამდენიმე წლის წინ მოექცა, როდესაც ცნობილი გახდა, რომ მისი ტექნოლოგია აქტიურად გამოიყენებოდა მოსკოვში მასობრივი ვიდეოთვალთვალისთვის.
გამოძიების თანახმად, კომპანიას სხვადასხვა პერიოდში თანამშრომლობა ჰქონდა რუსეთის სახელმწიფო სტრუქტურებთან, მათ შორის უსაფრთხოების ორგანოებთან. სწორედ ამიტომ, დასავლეთის არაერთმა ქვეყანამ NtechLab სანქციების სიაშიც შეიყვანა.
საქართველოში ამ ტექნოლოგიის დანერგვამ განსაკუთრებული შეშფოთება გამოიწვია, რადგან ქვეყანა ოფიციალურად ევროკავშირში ინტეგრაციას ისახავს მიზნად, მაშინ როდესაც სამართალდამცავი სისტემა ავტორიტარული სახელმწიფოს მიერ შექმნილ სათვალთვალო ტექნოლოგიას ეყრდნობა.
როგორ მუშაობს სისტემა
სახის ამოცნობის პროგრამა კამერებიდან მიღებულ გამოსახულებებს ავტომატურად ამუშავებს.
პროცესი რამდენიმე ეტაპისგან შედგება:
კამერა აფიქსირებს ადამიანის სახეს.
პროგრამა ქმნის სახის უნიკალურ ბიომეტრიულ შაბლონს.
ეს მონაცემი შედარებულია არსებულ მონაცემთა ბაზებთან.
დამთხვევის შემთხვევაში სისტემა კონკრეტულ პირს ასახელებს.
მიღებული ინფორმაცია შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ადმინისტრაციული ან სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისას.
თანამედროვე სისტემები ამას რამდენიმე წამში ასრულებენ და ერთდროულად ათასობით ადამიანის დამუშავება შეუძლიათ.
რატომ არის ეს საფრთხე
ადამიანის უფლებების დამცველი ორგანიზაციები დიდი ხანია აფრთხილებენ, რომ სახის ამოცნობის ტექნოლოგია განსაკუთრებულ რისკს წარმოადგენს დემოკრატიული საზოგადოებისთვის.
როდესაც სახელმწიფო ნებისმიერ დროს შეძლებს განსაზღვროს:
ვინ მონაწილეობდა საპროტესტო აქციაში;
ვის შეხვდა ადამიანი;
სად გადაადგილდებოდა;
რა სიხშირით ესწრებოდა საზოგადოებრივ შეკრებებს,
მოქალაქეები ხშირად თვითცენზურას მიმართავენ და საკუთარი უფლებების გამოყენებას ერიდებიან.
სწორედ ამიტომ, ევროპის არაერთ ქვეყანაში სამართალდამცავი ორგანოების მიერ სახის ამოცნობის გამოყენება მკაცრად არის შეზღუდული ან მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევებშია დაშვებული.
ნაწილი 3
რუსული პროგრამული უზრუნველყოფა საქართველოში
AlgorithmWatch-ის გამოძიებით დადგინდა, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ სახის ამოცნობის სისტემა რუსული კომპანია NtechLab-ისგან შეიძინა.
NtechLab ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ რუსულ კომპანიად მიიჩნევა ხელოვნური ინტელექტისა და სახის ამოცნობის სფეროში. მისი ტექნოლოგია გამოიყენებოდა მოსკოვის ფართომასშტაბიან ვიდეოთვალთვალის სისტემაში, რომელსაც რუსული ხელისუფლება, მათ შორის ოპოზიციონერებისა და დემონსტრანტების იდენტიფიცირებისთვის, იყენებდა.
კომპანია არაერთხელ აღმოჩნდა საერთაშორისო ყურადღების ცენტრში ადამიანის უფლებებთან დაკავშირებული შეშფოთების გამო. დასავლურმა ქვეყნებმა მას სანქციებიც დაუწესეს, რადგან იგი თანამშრომლობდა რუსეთის სახელმწიფო უწყებებთან და, სხვადასხვა ინფორმაციით, უსაფრთხოების სტრუქტურებთან.
საქართველოს შემთხვევაში განსაკუთრებულ კითხვებს აჩენს ის ფაქტი, რომ ევროკავშირის წევრობის კანდიდატი ქვეყანა სამართალდამცავი მიზნებისთვის იყენებს იმავე ტექნოლოგიას, რომელიც რუსეთში სამოქალაქო საზოგადოების კონტროლის ინსტრუმენტად იქცა.
კამერების სწრაფი გაფართოება
ბოლო წლებში საქართველოში ვიდეოსათვალთვალო კამერების რაოდენობა მნიშვნელოვნად გაიზარდა.
ქალაქების ქუჩებში, გზაჯვარედინებზე, ადმინისტრაციულ შენობებთან და სხვა საჯარო სივრცეებში ათასობით კამერაა დამონტაჟებული.
მათი ნაწილი აღჭურვილია ხელოვნური ინტელექტის ფუნქციებით, რომლებიც საშუალებას იძლევა:
ადამიანების ავტომატური ამოცნობა;
ავტომობილების სანომრე ნიშნების ამოკითხვა;
ობიექტების თვალთვალი;
ვიდეოარქივში კონკრეტული პირის სწრაფი მოძებნა.
ამ ტექნოლოგიების გამოყენება ხელისუფლებამ თავდაპირველად საგზაო უსაფრთხოებისა და დანაშაულთან ბრძოლის აუცილებლობით ახსნა.
თუმცა 2024 წლის ბოლოს დაწყებული საპროტესტო აქციების შემდეგ იგივე სისტემა ფართოდ გამოიყენებოდა დემონსტრანტების იდენტიფიცირებისა და მათ წინააღმდეგ ადმინისტრაციული წარმოების დასაწყებად.
„სისტემამ უკვე ყველაფერი იცის“
სტატიის ავტორებთან საუბარში რამდენიმე დემონსტრანტმა აღწერა, თუ როგორ გაიგეს, რომ სახელმწიფომ მათი ვინაობა უკვე დაადგინა.
ზოგიერთს სასამართლოდან დაუკავშირდნენ.
სხვებმა ჯარიმის შესახებ მხოლოდ მაშინ შეიტყვეს, როდესაც საბანკო ანგარიშები დაუყადაღეს.
რამდენიმე მათგანი ამბობდა, რომ თავიდან ვერ ხვდებოდა, როგორ მოახერხა პოლიციამ მათი ამოცნობა, რადგან არც დაუკავებიათ და არც პირადობის მოწმობა წარმოუდგენიათ.
მოგვიანებით გაირკვა, რომ მათი იდენტიფიცირება ვიდეოკამერებიდან მიღებული ჩანაწერების საფუძველზე მოხდა.
ერთ-ერთმა რესპონდენტმა თქვა:
„როცა გავიგე, რომ კამერიდან უბრალოდ სახით ამომიცნეს, მივხვდი, რომ პრაქტიკულად ყველგან შეიძლება გიპოვონ.“
ჯარიმები, როგორც ზეწოლის ინსტრუმენტი
ბოლო თვეების განმავლობაში ათასობით დემონსტრანტი დააჯარიმეს.
ბევრი მათგანი აცხადებს, რომ სამართალდარღვევა რეალურად არ ჩაუდენია.
საქართველოს უფლებადამცველი ორგანიზაციების შეფასებით, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევების გამოყენება ხშირად არა საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვის, არამედ საპროტესტო მოძრაობის შესუსტების მიზანს ემსახურებოდა.
მაღალი ოდენობის ჯარიმები, სასამართლო პროცესები და ანგარიშების დაყადაღება მოქალაქეებისთვის სერიოზულ ფინანსურ და ფსიქოლოგიურ ტვირთად იქცა.
შედეგად, ბევრმა ადამიანმა საპროტესტო აქციებში მონაწილეობაზე უარი თქვა, რადგან ახალი სანქციების ეშინოდა.
შემდეგ ნაწილში (ნაწილი 4) სტატია დეტალურად აღწერს როგორ შეიძინა საქართველომ NtechLab-ის სისტემა, რა ღირდა ის, როგორ უკავშირდება კომპანია რუსეთის უსაფრთხოების სტრუქტურებს და რა მტკიცებულებები მოიპოვა AlgorithmWatch-მა. სწორედ ეს არის გამოძიების ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწილი.
ნაწილი 4
2025 წლის მარტის შუა რიცხვებში, 40-იან წლებში მყოფმა ქართველმა საზოგადოებასთან ურთიერთობის (PR) ლექტორმა, ნინომ, სასამართლოდან ზარი მიიღო. თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოსამართლის თანაშემწემ იგი სასამართლო სხდომაზე დაიბარა. მიზეზად სახელდებოდა ის, რომ ორნახევარი თვის წინ თბილისში გზის გადაკეტვაში მონაწილეობდა.
ზარი მისთვის სრულიად მოულოდნელი იყო. ნინო მონაწილეობდა საპროტესტო აქციებში, რომლებიც იმართებოდა ბოლო საპარლამენტო არჩევნების სავარაუდო გაყალბებისა და ევროკავშირთან გაწევრიანების მოლაპარაკებების შეჩერების წინააღმდეგ. მან დიდი ხნის განმავლობაში იცოდა, რომ საქართველოს პარლამენტის მიმდებარე ტერიტორია სათვალთვალო კამერებით იყო დაფარული, თუმცა ვერ წარმოედგინა, რომ ამ კამერებს მისი ამოცნობა ასეთი ეფექტიანობით შეეძლოთ.
რამდენიმე დღის შემდეგ, სასამართლო სხდომაზე, მას სწორედ ამ სათვალთვალო კამერებით გადაღებული ვიდეოჩანაწერი აჩვენეს. ვიდეოში ჩანდა, როგორ ცდილობდა ნინო ქუჩის გადაკვეთას, მაშინ როდესაც სხვა ადამიანები საპირისპირო მხრიდან უახლოვდებოდნენ. მას ბრალად დასდეს, რომ სწორედ მან დაიწყო გზის ბლოკირება.
სისტემამ მისი იდენტიფიცირება სახის ამოცნობის პროგრამული უზრუნველყოფის მეშვეობით მოახდინა და იგი უკანონო აქციის მონაწილედ დაარეგისტრირა. შედეგად, ნინოს 5 000 ლარის (დაახლოებით 1 620 ევროს) ოდენობის ჯარიმა დაეკისრა.
სასამართლოს ჯარიმის შესახებ ოფიციალური შეტყობინება მისთვის არასოდეს გაუგზავნია. ამის ნაცვლად, ხუთი თვის შემდეგ ნინოს საბანკო ანგარიშები დააყადაღეს. ჯარიმის გადასახდელად მას კრაუდფანდინგის კამპანიის დაწყება მოუწია. მხოლოდ რამდენიმე კვირის შემდეგ მოეხსნა ანგარიშებს ყადაღა და შეძლო ჩვეულებრივი ფინანსური ოპერაციების განახლება.
თბილისში მცხოვრები მრავალი ადამიანის მსგავსად, ნინომ ვეღარ გარისკა ახალი ჯარიმების მიღება და საპროტესტო აქციებში მონაწილეობა თითქმის მთლიანად შეწყვიტა.
მისი შემთხვევა კარგად ასახავდა იმ მრავალი ქართველის მდგომარეობას, რომლებმაც 2025 წლიდან მმართველი პარტიის — „ქართული ოცნების“ — წინააღმდეგ გამართულ დემონსტრაციებში მონაწილეობაზე უარი თქვეს. პარტია ხელისუფლებაში 2012 წლიდან იმყოფება, ხოლო მის არაფორმალურ ლიდერად მიიჩნევა დამფუძნებელი ბიძინა ივანიშვილი — მილიარდერი, რომელმაც ქონება პოსტსაბჭოთა რუსეთში დააგროვა.
სახის ამოცნობის პროგრამულ უზრუნველყოფასა და ხელოვნური ინტელექტით აღჭურვილი კამერების ფართო ქსელზე დაფუძნებულმა ახალმა სათვალთვალო მექანიზმებმა შეძლო ის, რასაც მხოლოდ ფიზიკური ძალის გამოყენებით ხელისუფლება ვერ აღწევდა: შიშისა და მუდმივი ზეწოლის მეშვეობით საპროტესტო მოძრაობის გატეხა.
ევროკავშირის კანდიდატობიდან ავტორიტარულ რეპრესიამდე
2023 წელს საქართველოს ევროკავშირის წევრობის კანდიდატის სტატუსი მიენიჭა. ბევრი ქართველისთვის ეს გაცილებით მეტი იყო, ვიდრე უბრალოდ დიპლომატიური მიღწევა — ეს ნიშნავდა გზას ინსტიტუციური რეფორმების, სამართლებრივი დაცვის, ეკონომიკური ინტეგრაციისა და ძლიერი, მტრულად განწყობილი მეზობლის გავლენისგან ქვეყნის სტრუქტურული დაცვისკენ.
ორი ათწლეულის განმავლობაში საქართველოში გამოხატვის თავისუფლება როგორც კანონით, ისე ყოველდღიურ პრაქტიკაში იყო უზრუნველყოფილი.
2024 წლის 26 ოქტომბრის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ, რომლებიც ფართოდ შეფასდა როგორც სავარაუდოდ გაყალბებული, ათასობით ქართველი ქუჩაში გამოვიდა. საპროტესტო აქციები ზედიზედ 580 დღის განმავლობაში გაგრძელდა.
ევროპარლამენტმა არჩევნების ხელახლა ჩატარებისკენ მოუწოდა. ამის საპასუხოდ, პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ, რომელიც ბიძინა ივანიშვილის „ქართული ოცნების“ საჯარო ლიდერად მიიჩნევა, განაცხადა, რომ მისი მთავრობა ევროკავშირში გაწევრიანების პროცესს 2028 წლამდე აჩერებდა.
ეს გადაწყვეტილება ფართოდ შეფასდა როგორც არაკონსტიტუციური, რადგან საქართველოს კონსტიტუცია პირდაპირ ავალდებულებს ყველა სახელმწიფო ორგანოს, ხელი შეუწყონ ქვეყნის ევროკავშირში გაწევრიანების პროცესს. ამასთანავე, 2023 წლის საზოგადოებრივი აზრის კვლევის მიხედვით, საქართველოს მოსახლეობის 86% ევროკავშირში გაწევრიანებას მხარს უჭერდა.
პროტესტის პირველი თვეებისგან განსხვავებით, დემონსტრანტებს უფლებები თანდათანობით შეეზღუდათ. თუ 2023 წელს შეკრებისთვის ნებართვა საჭირო არ იყო და გამოხატვის თავისუფლება გარანტირებული იყო, 2024 წელს სახის დაფარვა ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევად გამოცხადდა, ხოლო გზის გადაკეტვისთვის ჯარიმა 500 ლარიდან 5 000 ლარამდე გაიზარდა.
2025 წელს ორივე ქმედება სისხლის სამართლის დანაშაულად იქცა, ხოლო ტროტუარზე შეკრებაც კი სახელმწიფოს წინასწარ რეგისტრაციას დაექვემდებარა.
2026 წელს კი მთავრობის არალეგიტიმურად მოხსენიება ან მისი ონლაინ კრიტიკა ისეთი ტერმინებით, რომლებიც ხელისუფლებამ შეურაცხმყოფელად მიიჩნია, ასევე სისხლის სამართლის დანაშაულად გამოცხადდა.
Transparency International-ის შეფასებით, „‘ქართულმა ოცნებამ’ მიღებული საკანონმდებლო ცვლილებებით ფაქტობრივად გააუქმა საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული შეკრების თავისუფლება.“
რეპრესიულ სახელმწიფო პოლიტიკას მოწინააღმდეგე საჯარო მოხელე და დემონსტრანტი შაკო აღნიშნავს:
„ისინი ვერ აიძულებენ ხალხს, პროტესტი გულიდან გაქრეს — ამიტომ ცდილობენ, ქუჩებიდან გააქრონ.“
* * *
ნაწილი 5
რუსული სათვალთვალო სისტემების ჩრდილქვეშ
საქართველოს სათვალთვალო ინფრასტრუქტურა სპეციალურად 2024 წლის საპროტესტო აქციებისთვის არ შექმნილა. ნიკა სიმონიშვილმა, ადვოკატმა, რომელსაც სასამართლოში საპროტესტო აქციებთან დაკავშირებული ათობით საქმე აქვს წარმოებული, სახის ამოცნობის პროგრამული უზრუნველყოფის არსებობის შესახებ სრულიად შემთხვევით შეიტყო.
„ერთ-ერთ სასამართლო პროცესზე პროკურორს წამოსცდა: „ჩვენ ხელოვნურ ინტელექტს ვიყენებთ.“ მეორე წარმომადგენელმა მაშინვე ხელი მოკიდა და უთხრა: „გაჩერდი, ჩუმად იყავი.“ ამის შემდეგ პროკურორმა მხოლოდ ის დაამატა: „ჩვენ სპეციალურ პროგრამას ვიყენებთ.““ — იხსენებს სიმონიშვილი.
პროკურორის მიერ ნახსენები „სპეციალური პროგრამა“ Polyface-ია. 2013 წლიდან საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო ამ სახის ამოცნობის სისტემას მოსკოვში დაფუძნებული კომპანია Papillon AO-სგან იძენს.
Papillon AO სანქცირებულია შვეიცარიის, უკრაინის, იაპონიისა და შეერთებული შტატების მიერ. მისი პროდუქტები ძირითადად გამოიყენება რუსეთის სამართალდამცავი ორგანოებისა და რუსეთის მოკავშირე სახელმწიფოების მიერ, მათ შორის ტაჯიკეთში, თურქმენეთში, ყაზახეთსა და ბელარუსში.
სწორედ რუსეთმა, რომელიც დღეს საქართველოს სათვალთვალო ტექნოლოგიას აწვდის, 2008 წლის აგვისტოში ხუთდღიანი ომის დროს საქართველოში სამხედრო ინტერვენცია განახორციელა. ომის შემდეგ მან სამხრეთ ოსეთი და აფხაზეთი დამოუკიდებელ სახელმწიფოებად აღიარა — პოზიცია, რომელიც საერთაშორისო საზოგადოებას არასოდეს უღიარებია.
მას შემდეგ რუსეთის სამხედრო ძალები ამ ტერიტორიებზე მუდმივად არიან განლაგებული. თითქმის ორი ათწლეულის შემდეგაც მოსკოვი საქართველოს ტერიტორიის დაახლოებით 20 პროცენტს აკონტროლებს, ხოლო ე.წ. ადმინისტრაციული გამყოფი ხაზები, რომლებიც ოკუპირებულ და არაოკუპირებულ ტერიტორიებს ჰყოფს, პრაქტიკაში ცოცხალ და თანდათანობით მოძრავ საზღვარს წარმოადგენს.
ბოლო თერთმეტი წლის განმავლობაში სათვალთვალო სისტემა ხუთჯერ განახლდა, ხოლო 2024 წლის ოქტომბერში მას უვადო ლიცენზია მიენიჭა.
2018 წლის განახლების ხელშეკრულების თანახმად, სამინისტროს ოპერატორებს სისტემაზე მუშაობა უშუალოდ რუსი სპეციალისტების მიერ უნდა გაევლოთ.
2026 წლის აპრილის მდგომარეობით, საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების ინფრასტრუქტურის ერთ-ერთი ძირითადი კომპონენტი კვლავ იმყოფება ოკუპირებული ქართული ტერიტორიის იურისდიქციასთან დაკავშირებულ სამართლებრივ რეჟიმში. ეს ნიშნავს, რომ Papillon AO, ისევე როგორც საქართველოში მოქმედი ნებისმიერი სხვა რუსული კომპანია, რუსეთის კანონმდებლობის თანახმად ვალდებულია, მოთხოვნის შემთხვევაში რუსეთის უსაფრთხოების სამსახურებთან ითანამშრომლოს.
ამ სტატიისთვის გამოკითხულმა რამდენიმე დემონსტრანტმა განაცხადა, რომ სასამართლო სხდომამდე არასოდეს ენახა საკუთარი თავი კამერების ჩანაწერებში და შოკირებული დარჩნენ იმით, თუ რამდენად ზუსტად აფიქსირებდა სისტემა თითოეულ მათგანს.
„ხალხს ვეუბნები, რომ ეს კამერები თითქოს ადამიანის სულს კითხულობენ. ისეთი გადიდების შესაძლებლობა აქვთ...“ — ამბობს ნიკა სიმონიშვილი.
სამოქალაქო საზოგადოების მკვლევარი ელენე, რომელიც ერთი წლის განმავლობაში დემონსტრანტებისთვის საპროტესტო აქციების ვიდეომასალას სწავლობდა, იხსენებს:
„ლევანი (ჩემი მეგობარი) კადრის თითქმის კიდეში იდგა, მაგრამ კამერა იმდენად ახლოს იყო გადიდებული, რომ მისი ყოველი გამომეტყველება, ყოველი ღიმილი მკაფიოდ ჩანდა. ეს წარმოუდგენელი იყო.“
ნინოს ასევე ახსენდება ვიდეო, რომელიც ფართოდ გავრცელდა: კამერის გამოსახულება იმდენად მაღალი გარჩევადობის იყო, რომ დემონსტრანტის ხელში დაჭერილ ფურცელზე დაწერილი ტექსტის სრულად წაკითხვა შეიძლებოდა. სხვა ჩანაწერში კი კარგად ჩანდა ადამიანის ტელეფონის ეკრანი, როდესაც ის შეტყობინებას კრეფდა.
სისტემის ობიექტივიდან
Polyface 3.7.0, რომელიც შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ შეძენილი სისტემის ყველაზე ახალი ვერსიაა, 2025 წლის ივნისის დასაწყისში მიეწოდა სამინისტროს.
ამ დროისთვის უკვე დაწყებული იყო ადამიანების დისტანციური მასობრივი იდენტიფიცირება და მათ მიმართ ჯარიმების აღსრულება.
Polyface ეფუძნება ღრმა სწავლების (deep learning) ამოცნობის ალგორითმს, რომელიც შეიმუშავა ნოვოსიბირსკში მდებარე რუსულმა ხელოვნური ინტელექტის კომპანიამ 3DiVi. კომპანიას მხარს უჭერს რუსეთის სახელმწიფო ვენჩურული საინვესტიციო ფონდი.
სისტემას შეუძლია დიდი თავშეყრის ადგილებში მაღალი გარჩევადობის გამოსახულებების დაფიქსირება, მათ შორის ცუდი განათების პირობებშიც. ასევე შეუძლია ადამიანების ამოცნობა მაშინაც კი, როდესაც ისინი ნიღბით არიან ან სახე ნაწილობრივ დაფარული აქვთ.
ტენდერის დოკუმენტაციიდან ირკვევა, რომ შინაგან საქმეთა სამინისტრომ სპეციალურად მოითხოვა ლიცენზია ოპერატორების შეუზღუდავი რაოდენობისთვის. 2025 წლამდე სისტემაში ერთდროულად მხოლოდ 30 ოპერატორის მუშაობა იყო შესაძლებელი.
ეს ცვლილება მიუთითებს, რომ სამინისტროში გაჩნდა მოთხოვნა უფრო მასშტაბური საპროტესტო აქციების მონიტორინგზე.
სახეების კონკრეტულ პირებთან დასაკავშირებლად სისტემა იყენებს „ერთიან საინფორმაციო ბანკს“, რომელიც სამოქალაქო რეესტრის ფოტოსურათებზე წვდომას უზრუნველყოფს.
პროგრამას ასევე შეუძლია ძიების განხორციელება წინასწარ ჩატვირთულ სურათებში, მათ შორის სოციალური ქსელებიდან და სხვა გარე წყაროებიდან მიღებულ ფოტოებში. ეს ფუნქცია სამინისტრომ 2024 წელს მოითხოვა, რაც მიუთითებს, რომ სხვადასხვა პლატფორმიდან მონაცემების გაერთიანებით თვალთვალი სისტემის ერთ-ერთ მიზანს წარმოადგენდა.
უსაფრთხოების კამერებიდან მოპოვებული ექსკლუზიური ვიდეომასალის, საქართველოს მთავრობის სატენდერო დოკუმენტაციისა და Polyface-ის საჯარო დოკუმენტაციის ურთიერთშედარების საფუძველზე, გამოძიებამ დაადგინა, რომ პროგრამული უზრუნველყოფა, სავარაუდოდ, სამი ძირითადი გზით გამოიყენება:
ავტომატური იდენტიფიცირება – Polyface პირდაპირ ეთერში მიღებულ ვიდეონაკადს აანალიზებს, ბრბოში თითოეულ ამოსაცნობ სახეს რამდენიმე წამით აჩერებს ეკრანზე — საკმარისად დიდხანს, რომ მისი იდენტიფიცირებისთვის საჭირო გამოსახულება მიიღოს — შემდეგ კი ავტომატურად გადადის შემდეგ ადამიანზე. ეს პროცესი უწყვეტად მიმდინარეობს და კამერის ოპერატორის ჩარევას არ საჭიროებს.
ოპერატორის მიერ მართული ძიება – თანამშრომელი თავად აკონტროლებს კამერას, მიმართავს მას კონკრეტული ადამიანისკენ, ზრდის გამოსახულებას და რეალურ დროში ადარებს სახეს მონაცემთა ბაზაში არსებულ ჩანაწერებს. 2018 წლის ხელშეკრულებით ამის ერთდროულად გაკეთება 30 თანამშრომელს შეეძლო, ხოლო 2024 წლის ხელშეკრულებით ეს შეზღუდვა მოიხსნა.
სათვალთვალო სიის (Watchlist) გაფრთხილებები – სისტემა წინასწარ იტვირთება იმ პირთა სიით, რომლებიც განსაკუთრებულ ინტერესს წარმოადგენენ: აქტივისტები, საპროტესტო აქციების ორგანიზატორები, ადრე დაჯარიმებული დემონსტრანტები ან პირები, რომლებიც წინა ოპერატიულ ღონისძიებებში იყვნენ იდენტიფიცირებული. როგორც კი კამერა სიაში მყოფ ადამიანს დააფიქსირებს, Polyface მას დაუყოვნებლივ აღნიშნავს. ეს ფუნქცია სისტემაში მისი პირველი, 2013 წლის შესყიდვის დროიდან არსებობს.
უსაფრთხოების კამერებიდან მოპოვებული ექსკლუზიური კადრები ნათლად აჩვენებს Polyface-ის მუშაობას. პირველ ვიდეოში ჩანს, რომ კამერას, სავარაუდოდ, ოპერატორი მართავს და ყურადღებას ამახვილებს იმ დემონსტრანტებზე, რომლებიც პროტესტის მიმდინარეობას განსაზღვრავენ. მეორე ვიდეოში კამერა დამოუკიდებლად ან ნახევრად ავტომატურ რეჟიმში გადაადგილდება, რამდენიმე წამით ჩერდება თითოეულ სახეზე — როგორც კი ადამიანი ზემოთ აიხედავს, შემობრუნდება ან სახეს საკმარისი დროით გამოაჩენს, სისტემა მის გამოსახულებას აფიქსირებს და შემდეგ მომდევნო მონაკვეთზე გადადის.
ორივე ასეთი მოქმედება სრულად შეესაბამება Polyface-ის დოკუმენტირებულ შესაძლებლობებს და ტექნიკური თვალსაზრისით არაფერი უშლის ხელს, რომ ისინი ერთდროულად, სხვადასხვა კამერაზე ან სხვადასხვა დროს პარალელურად ფუნქციონირებდეს.
ნაწილი 6
გაურკვევლობა, როგორც ზეწოლის დამოუკიდებელი ფორმა
ელენემ საკუთარი თვალით ნახა, რა შესაძლებლობები ჰქონდათ ამ კამერებს. მას მუდმივად აწუხებდა ფიქრი, რომ ხელისუფლებას ნებისმიერ დროს შეეძლო იმ პერიოდის ვიდეოჩანაწერების ხელახლა გადამოწმება, როდესაც ის საპროტესტო აქციებში მონაწილეობდა. ჯარიმა შეიძლება ნებისმიერ მომენტში მისვლოდა — კიდევ ერთი მძიმე ტვირთი უმუშევრობისა და იმ სირთულეების ფონზე, რომელთა ტარებაც მის ოჯახს უკვე უწევდა.
პროტესტის დასაწყისში აქტივისტებმა შექმნეს დახმარების ფონდები: მოქალაქეები თანხას სწირავდნენ, ფონდები კი დემონსტრანტების ჯარიმებს იხდიდნენ, რის შედეგადაც საპროტესტო მოძრაობას გაგრძელების შესაძლებლობა ჰქონდა.
„თავდაპირველად, ჯარიმის მიღება თითქმის საპატიო ნიშნადაც კი აღიქმებოდა — შენთვის თანხას აგროვებდნენ, სოლიდარობის ძლიერი განცდა არსებობდა,“ — ამბობს ელენე.
თუმცა მოგვიანებით ხელისუფლებამ ამ ფონდების საბანკო ანგარიშები დააყადაღა, რის შემდეგაც დემონსტრანტები ფინანსური დახმარების გარეშე დარჩნენ.
„ამ პროცესს ყურადღებით ვაკვირდებოდი. ზოგიერთმა ადამიანმა საჭირო თანხის შეგროვება საერთოდ ვერ შეძლო — პენსიონერებმა, ბარებში დასაქმებულებმა, ფიზიკური შრომით დაკავებულმა ადამიანებმა, სოციალური დახმარების მიმღებებმა. საბოლოოდ, ზოგს ჯარიმის გადასახდელად სესხის აღებაც კი მოუწია.“
იმის გამო, რომ ჯარიმები ხშირად რამდენიმე კვირის ან თუნდაც რამდენიმე თვის დაგვიანებით იგზავნებოდა, დემონსტრანტებმა გააცნობიერეს, რომ საპროტესტო აქციაში მონა
--------------------
#ხიხონახუი! ჟარიმა ₾500 © სქროლვა-სქრინვის სააგენტო. ცქიფო
"მხოლოდ კოღოს დაჯდომა ყვერებზე, გაიძულებს კონფლიქტის მშვიდობიან მოგვარებას" - კონფუცი
"აქლემი უფრო ადვილად გაძვრება ნემსის ყუნწში, ვიდრე ბიძინა შევა უფლის სასუფეველში." მათეს სახარება 19:24
ხიხო რუსებმა AI სახის ამოცნობის კამერებით აღჭურვეს, ჟურნალისტური გამოძიება
